पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम्। स्रग्धरां विग्रहवतीं साक्षाच्छ्रियमिवापराम्
ही दुसरी सरोवर बघ, जी कमळे आणि निळ्या शेवंतींनी सजलेली आहे, जणू काही फुलांच्या माळांनी अलंकृत झालेली, साक्षात लक्ष्मीच जणू प्रकट झाली आहे.
नानाकुसुमगन्धाढ्यास्तस्येमाः काननोत्तमे। उपगीयमाना भ्रमरै राजन्ते वनराजयः
या उत्तम वनात विविध फुलांच्या सुगंधाने भरलेल्या या वनराया मधमाशांच्या गाण्याने उजळून निघाल्या आहेत.
पश्य भीम शुभान्देशान्देवाक्रीडान्समन्ततः। अमानुषगतिं प्राप्ताः संसिद्धाः स्म वृकोदर
भीमा, आजूबाजूचे हे सुंदर प्रदेश पाहा, जिथे देवतांचा खेळ चालतो; वृष्णिकुमार, आपण जणू काही अमानुष स्थितीला पोहोचलो आहोत.
लताभिः पुष्पिताग्राभिः पुष्पिताः पादपोत्तमाः। संश्लिष्टाः पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु
पार्था, गंधमादनाच्या उतारावर फुलांनी डवरलेल्या वेलींनी वेढलेली उत्तम झाडे फारच शोभून दिसतात.
शिखण्डिनीभिश्चरतां सहितानां शिखण्डिनाम्। नदतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु
भीमा, डोंगराच्या उतारावर एकत्र फिरणाऱ्या आणि गाणाऱ्या नाचऱ्यांचा गडगडाट ऐक.
चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः। पत्रिणः पुष्पितानेतान्संपतन्ति महाद्रुमान्
चकोरे, शतपत्री, मदमस्त कोकिळा आणि शारिका — हे सगळे पंखधारी पक्षी फुलांनी डवरलेल्या मोठ्या झाडांवर झुंडीने जमत आहेत.
रक्तपीतारुणाः पार्थ पादपाग्रगताः खगाः। परस्परमुदीन्ते बहवो जीवजीवकाः
पार्था, झाडांच्या टोकावर बसलेले अनेक जिवाजिवक पक्षी, जे लाल, पिवळे आणि तांबूस रंगाचे आहेत, एकमेकांना हाक देत आहेत.
हरितारुणवर्णानां शाड्वलानां समीपतः। सारसाः प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्वपि
हिरव्या आणि तांबूस गवताजवळ, तसेच डोंगराच्या झऱ्याजवळ, सर्वत्र सारस पक्षी दिसतात.
वदन्ति मधुरा वाचः सर्वभूतमनोरमाः। भृङ्गराजोपचक्राश्च लोहपृष्ठाः पतत्रिणः
सर्व प्राण्यांना प्रिय असलेले भृंगराज आणि काळसर रंगाचे पक्षी गोड आवाजात बोलत आहेत.
चतुर्विषाणाः पद्माभाः कुञ्जराः सकरेणवः। एते वैडूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत्सरः
चार सोंडांचे, कमळासारख्या रंगाचे, परागाने माखलेले हे हत्ती, वैडूर्यसारख्या रंगाचे भव्य सरोवर ढवळत आहेत.
बहुतालसमुत्सेघाः शैलशृङ्गपरिच्युताः। नानाप्रस्रवणेभ्यश्च वारिधाराः पतन्ति च
डोंगराच्या शिखरांवरून मोठ्या वेगाने उडणारे आणि वेगवेगळ्या झऱ्यांतून पडणारे पाण्याचे प्रवाह खाली कोसळतात.
भास्कराभप्रभा भीमाः शारदाभ्रघनोपमाः। शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः
सूर्यासारखी तेजस्वी आणि शरद ऋतूतील ढगांसारखी घनदाट चमकणारी विविध प्रकारची धातू त्या महान डोंगराला शोभा आणतात.
क्वचिदञ्जनवर्णाभाः क्वचित्काञ्चनसन्निभाः। धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिङ्गुलकस्य च
कुठे काळ्या अंजनासारख्या, कुठे सोन्यासारख्या, तर कुठे हिरकणी व हिंगुळाच्या रंगाच्या धातू दिसतात.
मनःशिलागुहाश्चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः। शशलोहितवर्णाभाः क्वचिद्गैरिकधातवः
कुठे मनःशिलाच्या गुहा संध्याकाळच्या ढगांसारख्या दिसतात, तर कुठे गेरूच्या धातू शशाच्या रक्तासारख्या रंगात चमकत आहेत.
सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः। एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः
काही धातू पांढऱ्या-काळ्या ढगांसारख्या, काही उगवत्या सूर्याच्या तेजासारख्या चमकतात; अशा अनेक प्रकारच्या तेजस्वी धातूंनी तो डोंगर सुंदर दिसतो.
गन्धर्वाः सह कान्ताभिर्यथेष्टं भीमविक्रमाः। दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह
अर्जुना, त्या डोंगराच्या शिखरांवर बलवान गंधर्व आपल्या प्रियतमा सोबत आणि किम्पुरुषांसह विहरताना दिसतात.
गीतानां समतालानां तथासाम्नां च निःखनः। श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः
भीम, तिथे गाण्यांचे, वाद्यांचे आणि स्तोत्रांचे मधुर आवाज अनेक प्रकारे ऐकू येतात, जे सर्व प्राण्यांना मोहून टाकतात.
महागङ्गामुदीक्षख पुण्यां देवनदीं शुभाम्। कलहंसगणैर्जुष्टामृषिकिन्नरसेविताम्
ती पवित्र आणि मंगल महागंगा, देवांची नदी, हंसांच्या थव्यांनी आणि ऋषी, किन्नर यांच्या सेवेत रमलेली आहे, ती पाहा.
धातुभिश्च सरिद्भिश्च किन्नरैर्मृगपक्षिभिः। गन्धर्वैरप्सरोभिश्च काननैश्च मनोरमैः
ती नदी विविध धातू, झरे, किन्नर, वन्य प्राणी, पक्षी, गंधर्व, अप्सरा आणि रम्य वनांनी सजलेली आहे, हे पाहा.
व्यालैश्च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः। उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिंदम
कौंतल्या, शत्रूंचा संहार करणारा, त्या डोंगरराजाभोवती शेकडो डोके असलेले आणि विविध रूपातील सर्प सर्वत्र दिसतात.
ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम्। नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः
ते शूर वीर आनंदाने भरलेले, श्रेष्ठ आनंद मिळवून, त्या पर्वतराजाचे दर्शन करताना कधीही तृप्त होत नव्हते.
उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः। आर्ष्टिपेणस् राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा
मग त्यांनी फुलांच्या माळांनी आणि फळांनी लगडलेल्या झाडांनी सजलेले राजर्षी आर्ष्टिषेण यांच्या आश्रमाचे दर्शन घेतले.
ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम्। पारगं सर्वविद्यानामार्ष्टिषेणमुपागमन्
ते सर्व कठोर तपाने कृश, अंगावरील शिरा स्पष्ट दिसणारे आणि सर्व विद्यांमध्ये पारंगत असलेल्या आर्ष्टिषेण ऋषींकडे गेले.
युधिष्ठिरस्तमासाद्य तपसा दग्धकिल्बिषम्। अभ्यवादयत प्रीतः शिरसा नाम कीर्तयन्
युधिष्ठिराने, ज्यांचे पाप तपामुळे नष्ट झाले होते, अशा त्या ऋषींच्या जवळ जाऊन आनंदाने वंदन केले आणि डोकं झुकवून त्यांचे नाव उच्चारले.
ततः कृष्णा च भीमश्च यमौ च सुतपस्विनौ। शिरोभिः प्राप्य राजर्षिं परिवार्योपतस्थिरे
मग कृष्णा, भीम आणि दोन्ही धर्मपुत्र, हेही महान तपस्वी, राजर्षींना डोके झुकवून त्यांच्या सभोवताली उभे राहिले.
तथैव धौम्यो धर्मज्ञः पाण्डवानां पुरोहितः। यथान्यायमुपाक्रान्तस्तमृषिं संशितव्रतम्
त्याचप्रमाणे धर्म जाणणारे आणि पांडवांचे पुजारी धौम्य यांनीही योग्य रीतीने त्या दृढ व्रती ऋषीकडे प्रवेश केला.
अन्वजानात्स धर्मज्ञो मुनिर्दिव्येन चक्षुषा। पाण्डोः पुत्रान्कुरुश्रेष्ठानास्यतामिति चाब्रवीत्
त्या धर्मज्ञ मुनींनी दिव्य दृष्टीने पांडूचे श्रेष्ठ पुत्र ओळखले आणि 'बसा' असे सांगितले.
कुरूणामृषभं प्राज्ञं पूजयित्वा महातपाः। सह भ्रातृभिरसीनं पर्यपृच्छदनामयम्
महातपस्वी ऋषीने, कुरूंच्या बुद्धिमान वृषभाचे, त्याच्या भावांसह आदराने स्वागत केले आणि त्यांची कुशल विचारपूस केली.
नानृते कुरुषे भावं कच्चिद्धर्मे प्रवर्तसे। मातापित्रोश्च ते वृत्तिः कच्चित्पार्थ न सीदति
तू कधीही खोटं बोलत नाहीस ना? तू नेहमी धर्माचं पालन करतोस, असं मला वाटतं. आणि पार्था, तुझं आईवडिलांशी वागणंही कधी ढासळत नाही ना?
कच्चित्ते गुरवः सर्वे वृद्धा वैद्याश्च पूजिताः। कच्चिन्न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु
तुझ्या सर्व गुरुजनांचा आणि वयोवृद्ध वैद्यांचा तू योग्य सन्मान करतोस ना? पार्था, तू कधी वाईट कर्मांकडे मन लावीत नाहीस ना?