नैह त्वदन्यो विद्यते जीवलोके समो नृपः पालयिता प्रजानाम्। धृत्या च ते प्रतीमनाः सदाहं त्वं वा वरुणो धर्मराजो यमो वा
राजा, या जगात तुझ्याशिवाय लोकांची रक्षा करणारा दुसरा कोणीही नाही. तुझ्या धैर्यामुळे मला नेहमीच दिलासा वाटतो—तूच जणू वरुण, धर्मराज किंवा यमासारखा आहेस.
शक्रः साक्षाद्वज्रपाणिर्यथेह त्राता लोकेऽस्मिंस्त्वं तथेह प्रजानाम्। मतस्त्वं नः पुरुषेन्द्रेह लोके न च त्वदन्यो भूपतिरस्ति जज्ञे
जसा वज्रधारी इंद्र या जगात रक्षण करतो, तसाच तू लोकांचा रक्षक आहेस. माझ्या मते, या जगात तुझ्यासारखा पुरुष नाही, आणि तुझ्याइतका दुसरा राजा जन्मास आलेला नाही.
खट्वाङ्गनाभगदिलीपकल्प ययातिमान्धातृसमप्रभाव। आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा भीष्मो यथा राजसि सुव्रतस्त्वम्
तुझी सामर्थ्य खट्वांग, नाभाग, दिलीप, ययाति आणि मांधाता यांच्यासारखी आहे. तुझ्या तेजाची सर सूर्याच्या प्रकाशाला येते, आणि तुझ्या उत्तम व्रतांमुळे तू भीष्मासारखा राज्य करतोस.
वाल्मीकिवत्ते निभृतं स्ववीर्यं वसिष्ठवत्ते नियतश्च कोपः। प्रभुत्वमिन्द्रत्वसमं मतं मे द्युतिश्च नारायणवद्विभाति
तू वाल्मीकीसारखा आपली शक्ती लपवतोस, वसिष्ठासारखा तुझा राग नेहमीच संयमित असतो. तुझे राज्य इंद्राच्या सामर्थ्याइतके आहे, आणि तुझ्या तेजाने नारायणासारखे तेज प्रकट होते.
यमो यथा धर्मविनिश्चयज्ञः कृष्णो यथा सर्वगुणोपपन्नः। श्रियां निवासोऽसि यथा वसूनां निधानभूतोऽसि तथा क्रतूनाम्
जसा यम धर्म ओळखण्यात पारंगत आहे, जसा कृष्ण सर्व गुणांनी युक्त आहे, तसाच तू वैभवाचा आधार आहेस, आणि यज्ञांचा खजिना आहेस.
दम्भोद्भवेनासि समो बलेन रामो यथा शस्त्रविदस्त्रविच्च। और्वत्रिताभ्यामसि तुल्यतेजा दुष्प्रेक्षणीयोऽसि भगीरथेन
तू सामर्थ्यात दंभोद्भवासारखा आहेस, शस्त्रविद्येत आणि त्याच्या वापरात रामासारखा आहेस. तुझे तेज और्व आणि त्रितासारखे आहे, आणि तू भागीरथासारखा दुर्मिळ आहेस.
एवं स्तुताः सर्व एव प्रसन्ना राजा सदस्या ऋत्विजो हव्यवाहः। तेषां दृष्ट्वा भावितानीङ्गितानि प्रोवाच राजा जनमेजयोऽथ
अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर राजा, सभासद, ऋत्विज आणि अग्निहोत्री सर्वजण प्रसन्न झाले. त्यांच्या शुभ संकेतांकडे पाहून राजा जनमेजय बोलला.
बालोऽप्ययं स्थविर इवावभाषते नायं बालः स्थविरोऽयं मतो मे। इच्छाम्यहं वरमस्मै प्रदातुं तन्मे विप्राः संविदध्वं यथावत्
हा मुलगा असूनही वयोवृद्धासारखा बोलतो. मला तो मुलगा वाटत नाही, तर वडीलधारी वाटतो. मी त्याला वर द्यावा अशी माझी इच्छा आहे—म्हणून ब्राह्मणहो, हे योग्यरीत्या ठरवा.
यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम्
जशी टक्षक लवकरच आपल्याकडे येतो—
व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं वरं वृणीष्वेति ततोऽब्युवाच। होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत्
राजा वर द्यायला तयार झाला तेव्हा त्याने त्या ब्राह्मणाला सांगितले, 'तू वर माग.' तेव्हा होतार, मनातून पूर्णपणे आनंदी नसून, म्हणाला, 'टक्षक हे कर्म चालू असताना येत नाही.'
यथा चेदं कर्म समाप्यते मे यथा च वै तक्षक एति शीघ्रम्। तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः
जसे हे कर्म माझ्यासाठी पूर्ण होते आणि जसा टक्षक लवकर येतो, तसेच तुम्ही सर्वांनी पूर्ण प्रयत्न करावा, कारण तो माझा शत्रू आहे.
यथा शस्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः। इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः
जसे आपली शास्त्रे सांगतात, जसा अग्नी सांगतो, राजन, टक्षक भीतीने इंद्राच्या घरी आहे.
यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात्। स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्नृदेव
जसा लाल डोळ्यांचा, महान आत्मा असलेला, पुराण जाणणारा सारथी यापूर्वी समजून सांगितला, तसाच त्याने विचारल्यावर राजाला सांगितले—जसे ब्राह्मण सांगतात, तसेच हे बोलावे, राजन.
पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन्। वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति
पुराणावर आधार घेऊन मी सांगतो—राजन, इंद्राने टक्षकाला वर दिला, 'इथे माझ्या जवळ राहा, मी तुला नीट जपेन; अग्नी तुला जाळणार नाही.'
तदा जगामाहिदत्ताभयः प्रभुः
मग नागांनी दिलेल्या अभयामुळे तो प्रभू निघून गेला.
भविष्यतीत्येव विचिन्तयानः
'हे होईल,' असे विचार करत तो मनाशी चिंतन करू लागला.
तस्योत्तरीये निहितः स नागो भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत्। ततो राजा मन्त्रविदोऽब्रवीत्पुनः क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तमिच्छन्
तो नाग उपरण्यात ठेवला होता, पण भीतीने व्याकुळ होऊन त्याला कुठेच शांती मिळाली नाही. तेव्हा मंत्र जाणणाऱ्या राजाने पुन्हा, रागाने आणि टक्षकाचा अंत व्हावा म्हणून, बोलले.
इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः। तमिन्द्रेणैव सहितं पातयध्यं विभावसौ
ब्राह्मणहो, जर तो टक्षक नाग इंद्राच्या घरी असेल, तर अग्नीने त्याला इंद्रासह खाली पाडा.
जनमेजयेन राज्ञा तु नोदितस्तक्षकं प्रति। होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा
पण राजा जनमेजय यांनी तक्षकाला वेगळं बोलावले नव्हते, म्हणून तिथे असलेल्या होतारूने तक्षक नावाच्या सर्पाला बोलावण्यासाठी आहुती दिली.
हूयमाने तथा चैव तक्षकः सपुरन्दरः। आकाशे ददृशे तत्र क्षणेन व्यथितस्तदा
आहुती दिली जात असताना, तक्षक पुरंदरासोबत आकाशात तिथे प्रकट झाला आणि त्या वेळी तो फार घाबरलेला होता.
पुरन्दरस्तु तं यज्ञं दृष्ट्वोरुभयमाविशत्। हित्वा तु तक्षकं त्रस्तः स्वमेव भवनं ययौ
पुरंदराने तो यज्ञ पाहून तक्षकासोबत आत प्रवेश केला, पण घाबरलेल्या तक्षकाला सोडून स्वतःच्या घराकडे निघून गेला.
इन्द्रे गते तु राजेन्द्र तक्षको भयमोहितः। मन्त्रशक्त्या पावकार्चिस्समीपमवशो गतः। `तं दृष्ट्वा ऋत्विजस्तत्र वचनं चेदमब्रुवन्
इंद्र निघून गेल्यावर, राजेंद्र, तक्षक भीतीने आणि गोंधळून गेला होता, मंत्राच्या शक्तीने तो अग्नीच्या ज्वाळेजवळ ओढला गेला; हे पाहून ऋत्विजांनी असे शब्द सांगितले.
अयमायाति तूर्णं स तक्षकस्ते वशं नृप। श्रूयतेऽस्य महान्नादो नदतो भैरवं रवम्
राजा, हा तक्षक आता तुझ्या अधीन वेगाने येतो आहे; त्याचा भीषण, भयंकर आवाज ऐकू येतोय.
नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो भ्रष्टो नाकान्मन्त्रवित्रस्तकायः। घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञोऽभ्युपैति तीव्रान्निश्वासान्निश्वसन्पन्नगेन्द्रः
नक्कीच, वज्रधारी इंद्राने त्याला सोडून दिलं आहे, तो मंत्रामुळे आकाशातून खाली पडतो आहे, घाबरलेला आणि भान हरपलेला तो सर्पराज मोठ्या वेदनेने श्वास घेत घेत जवळ येतो आहे.
वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो। अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमर्हसि
राजेंद्र, तुझं यज्ञ व्यवस्थित सुरू आहे; आता या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला वर द्यायला पाहिजे.
बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम्। वृणीष्व यत्तेऽभिमतं हृदि स्थितं तत्ते प्रदास्याम्यपि चेददेयम्
तुला, जो तरुण आणि अगाध आहेस, मी योग्य असा वर देईन; तुझ्या मनात जे काही आहे ते माग, आणि शक्य असेल तर मी ते नक्की देईन.
पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि। इदमन्तरमित्येवं तदास्तीकोऽभ्यचोदयत्
तक्षक सर्पराज अग्नीमध्ये पडणार असताना, आस्तिकाने त्या वेळी मध्ये येऊन असे शब्द सांगितले.
वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय। सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुरिहोरगाः
राजा जनमेजय, जर तू मला वर देणार असशील तर मी हेच मागतो: तुझं यज्ञ थांबावं आणि इथून पुढे कोणताही सर्प इथे पडू नये.
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मन्पारिक्षितस्तु सः। नातिहृष्टमनाश्चेदमास्तीकं वाक्यमब्रवीत्
त्याने असं म्हटल्यावर, परीक्षिताचा पुत्र मनात फारसा आनंदी नसतानाही आस्तिकाला असे म्हणाला.
सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो। तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम
सोनं, चांदी, गायी किंवा तुला जे काही हवं असेल ते मी तुला देईन, पण ब्राह्मण, माझं यज्ञ थांबू नये.