क्षत्रधर्मस्य संप्राप्तः कालः सत्यपराक्रम। जयन्तो हन्यमाना वा प्राप्तुमर्हाम सद्गतिम्
'क्षत्रिय धर्म आणि खरी शौर्य दाखवायची वेळ आली आहे; जिंकू किंवा मरू, आपण चांगला मार्गच मिळवू.'
राक्षसे जीवमानेऽद्य रविरस्तमियाद्यदि। नाहं ब्रूयां पुनर्जातु क्षत्रियोस्मीति भारत
'आज हा राक्षस जिवंत राहिला आणि सूर्य मावळला, तर मी पुन्हा कधीही म्हणणार नाही की मी क्षत्रिय आहे, हे भारत.'
भोभो राक्षस तिष्ठस्व सहदेवोस्मि पाण्डवः। हत्वा रवा मां नयस्वैनां हतो वा स्वप्स्यसीह वै
'ऐक राक्षसा, थांब! मी पांडुपुत्र सहदेव आहे. मला मार आणि तिला घेऊन जा, किंवा तू मारला गेलास तर इथेच निजशील.'
तदा ब्रुवति माद्रेये भीमसेनो यदृच्छया। प्रादृश्यत महाबाहुः सवज्र इव वासवः
माद्रीपुत्र असे बोलत असताना, भिमसेन अचानक प्रकट झाला, जणू काही वज्रधारी इंद्रच समोर उभा आहे.
सोऽपश्यद्धातरौ तत्र द्रौपदीं च यशस्विनीम्। क्षितिस्थं सहदेवं च क्षिपन्तं राक्षसं तदा
तेथे त्याने त्या जुळ्या भावांना, तेजस्विनी द्रौपदीला आणि जमिनीवर असलेल्या सहदेवाला पाहिले, जो त्या वेळी राक्षसाला फेकत होता.
मार्गाच्च राक्षसं मूढं कालोपहतचेतसम्। भ्रमन्तं तत्रतत्रैव दैवेन परिमोहितम्
त्याने त्या राक्षसाला पाहिले, ज्याचे मन काळाने गोंधळले होते, तो वाटेवर इकडे-तिकडे भटकत होता, पूर्णपणे नशीबाने भ्रमित झाला होता.
हृतान्संदृश्य तान्भ्रातृन्द्रौपदीं च महाबलः। क्रोधमाहारयद्भीमो राक्षसंचेदमब्रवीत्
आपले बंधू आणि द्रौपदी हरण केलेले पाहून, बलवान भीमाला प्रचंड राग आला आणि त्याने त्या राक्षसाला असे सांगितले.
विज्ञातोऽसि मया पूर्वं चेष्टञ्शस्त्रपरीक्षणे। आस्था तु त्वयि मे नास्ति यतोसि न हतस्तदा
तू शस्त्रांची परीक्षा घेत असताना मी तुला आधीच ओळखले होते; पण तू तेव्हा मारला गेला नाहीस म्हणून मला तुझ्यावर विश्वास नव्हता.
ब्रह्मरूपप्रतिच्छन्नो न नो वदसि चाप्रियम्। प्रियेषु रममाणं त्वां न चैवाप्रियकारिणम्। ब्रह्मरूपेण विहितं नैव हन्यामनागसम्
ब्राह्मणाच्या रूपात लपून, तू आमच्याशी कधीही वाईट बोलला नाहीस, ना आमच्या प्रिय व्यक्तींना दुखावलेस; ब्राह्मणाच्या रूपात असलेल्या निरपराधाला मारू नये.
राक्षसं जानमानोऽपि यो हन्यान्नरकं व्रजेत्। अपक्वस्य च कालेन वधस्तव न विद्यते
कोणीतरी जरी त्याला राक्षस समजून मारले, तरी तो नरकात जातो; आणि तुझा मृत्यू, वेळ येण्याआधी, ठरलेला नाही.
नूनमद्यासि संपक्वो यथा ते मतिरीदृशी। दत्ता कृष्णापहरणे कालेनाद्भुतकर्मणा। `सोपि कालं समासाद्य तथाऽद्य नभविष्यसि
नक्कीच, आता तुझा काळ पूर्ण झाला आहे, कारण तुझे मन असे गोंधळले आहे; काळाने तुला कृष्णा हरण करण्याच्या अद्भुत कृत्यात ढकलले आहे; आज तुझा शेवट निश्चित आहे.
बडिशोऽयंत्वया ग्रस्तः कालसूत्रेण लम्बितः। मत्स्योऽम्भसीव स्यूतास्यः कथमद्य गमिष्यसि
तू काळाच्या दोऱ्याने लटकणारा हा गळ गिळला आहेस; जणू पाण्यात तोंड फाटलेल्या माशासारखा, आज तू कसा सुटशील?
यं चासि प्रस्थितो देशं मनः पूर्वं गतं च ते। न तं गन्तासि गन्तासि मार्गं बकहिडिम्बयोः
ज्या ठिकाणी जायचे ठरवलेस, जिथे तुझे मन आधी गेले होते, तिथे तू पोहोचणार नाहीस; तू बक आणि हिडिंबाच्या मार्गानेच जाशील.
एवमुक्तस्तु भीमेन राक्षसः कालचोदितः। भीत उत्सृज्य तान्सर्वान्युद्धाय समुपस्थितः
भीमाने असे सांगितल्यावर, काळाने प्रवृत्त झालेला राक्षस घाबरून सर्वांना सोडून दिले आणि युद्धासाठी उभा राहिला.
अब्रवीच्च पुनर्भीमं रोषात्प्रस्फुरिताधरः। न मे मूढा दिशः पाप त्वदर्थं मे विलम्बनम्
मग तो राक्षस भीमाला पुन्हा संतापाने ओठ थरथरवत म्हणाला, 'अरे मूर्ख, मला दिशा माहीत नाहीत असे नाही; तुझ्यासाठीच मी थांबलो होतो.'
श्रुता मे राक्षसा ये ये त्वया विनिहता रणे। तेषामद्यकरिष्यामि तवास्रेणोदकक्रियाम्
'तू युद्धात जितके राक्षस मारलेस, त्यांची गोष्ट मी ऐकली आहे; आज मी तुझ्या रक्ताने त्यांचे तर्पण करीन.'
एवमुक्त्वातदा भीमं राक्षसो योद्धुमाययौ। करालवदनः क्रोधात्कालसर्प इव श्वसन्
असे म्हणून, राक्षस भीमाकडे युद्धासाठी पुढे गेला, त्याचा चेहरा भयंकर दिसत होता, आणि तो काळसर्पासारखा संतापाने फुसफुसत होता.
एवमुक्तस्ततो भीमः सृक्विणी परिलेलिहन्। स्मयमान इव क्रोधात्साक्षात्कालान्तकोपमः
मग भीमाने ओठ चाटत, रागात हसल्यासारखा उभा राहिला, जणू मृत्यूच साक्षात युद्धासाठी तयार आहे.
ब्रुवन्वै तिष्ठतिष्ठेति क्रोधसंरक्तलोचनः'। बाहुसंरम्भमेवेच्छन्नभिदुद्राव राक्षसम्
रागाने डोळे लाल झालेले, तो ओरडला, 'थांब, थांब!' आणि हातांची हालचाल दाखवत, खरे उद्दिष्ट लपवत, तो राक्षसाकडे धावला.
मुहुर्मुहुर्व्याददानः सृक्विणी परिसंलिहन्।] अभिदुद्राव संरब्धो बलो वज्रधरं यथा
पुन्हा पुन्हा तोंड उघडत, ओठ चाटत, तो संतप्त राक्षस वज्रधारी इंद्रासारखा भीमाकडे धावत गेला.
भीमसेनोऽप्यवष्टब्धो नियुद्धायाभवत्स्थितः। राक्षसोऽपि च विस्रब्धो बाहुयुद्धमकाङ्क्षत
भीमसेनही घट्ट उभा राहिला, एकल युद्धासाठी सज्ज झाला; आणि राक्षसही आत्मविश्वासाने हातांनी लढाईची इच्छा धरून उभा होता.
वर्तमाने तयो राजन्बाहुयुद्धे सुदारुणे। माद्रीपुत्रावतिक्रुद्धावुभावप्यभ्यधावताम्
राजा, त्या दोघांमध्ये ती भयंकर हातघाईची लढाई सुरू असताना, मद्रीचे दोन्ही पुत्र प्रचंड रागाने पुढे धावले.
न्यवारयत्तौ प्रहसन्कुन्तीपुत्रो वृकोदरः। शक्तोऽहं राक्षसस्येति प्रेक्षध्वमिति चाब्रवीत्
कुन्तीपुत्र भीमाने हसत दोघांना थांबवलं आणि म्हणाला, "मी या राक्षसाचा सामना करू शकतो — तुम्ही फक्त पाहा."
आत्मना भ्रातृभिश्चैव धर्मेण सुकृतेन च। इष्टेन च शपे राजन्सूदयिष्यामि राक्षसम्
राजा, माझ्या स्वतःच्या बळावर, भावांच्या मदतीने, धर्माने, चांगल्या कर्मांनी आणि यज्ञाने, मी शपथ घेतो की हा राक्षस मी मारणारच.
इत्येवमुक्त्वा तौ वीरौ स्पर्धमानौ परस्परम्। बाहुभिः समसज्जेतामुभौ रक्षोवृकोदरौ
असं म्हणून, ते दोन्ही वीर — राक्षस आणि भीम — एकमेकांशी स्पर्धा करत हातांनी झुंजू लागले.
तयोरासीत्संप्रहारः क्रुद्धयोर्भीमरक्षसोः। अमृष्यमाणयोः सङ्ख्ये शक्रशम्बरयोरिव
रागाने पेटलेल्या भीम आणि राक्षस यांच्यात भीषण लढाई सुरू झाली, जणू काही इंद्र आणि शंबरामध्ये युद्ध होतं.
तौ वीरौ समभिक्रुद्धावन्योन्यं पर्यधावताम्। आरुज्यारुज्यतौ वृक्षानन्योन्यमभिजघ्नतुः। जीमूताविव धर्मान्ते विनदन्तौ महाबलौ
ते दोन्ही बलवान योद्धे, प्रचंड संतापलेले, एकमेकांवर तुटून पडले, झाडं उपटून एकमेकांना मारू लागले आणि मेघगर्जनेसारखे गर्जना करू लागले.
बभञ्जतुर्महावृक्षानूरुभिर्बलिनां वरौ। अन्योन्येनाभिसंरब्धौ परस्परवधैषिणौ
त्या दोघांनी, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, मोठमोठी झाडं पायांनी मोडली, एकमेकांवर संतापून, एकमेकाचा नाश करण्याच्या इच्छेने.
तद्वृक्षयुद्धमभवनमहीरुहविनाशनम्। वालिसुग्रीवयोर्भ्रात्रोः पुरेव कपिसिंहयोः
झाडांचं ते युद्ध इतकं भयंकर झालं की साऱ्या जंगलाचा नाश झाला, जणू पूर्वी वाली आणि सुग्रीव या वानरभ्रात्यांचं युद्ध.
आविध्याविध्य तौ वृक्षान्मुहूर्तमितरेतरम्। ताडयामासतुरुभौ विनदन्तौ मुहुर्मुहुः
थोडा वेळ त्यांनी झाडं उपटून एकमेकांवर फेकली, पुन्हा पुन्हा एकमेकांना मारत, मोठ्याने गर्जना करत राहिले.