गतेषु तेषु रक्षःसु भीमसेनात्मजेऽपि च। रहितान्मीमसेनेन कदाचित्तान्यदृच्छया। जहार धर्मराजं वै यमौ कृष्णां च राक्षसः
राक्षस निघून गेल्यावर, भीमसेनाचा मुलगाही तिथे नसताना, आणि भीमसेनही तिथे नव्हता, तेव्हा अचानक एका राक्षसाने धर्मराज, दोन्ही जुळे आणि कृष्णा (द्रौपदी) यांना पकडले.
ब्रह्मन्कथं धर्मराजं यमौ कृष्णां च राक्षसः। जहार चित्रं भीमश्च गतो राक्षसकण्टकः। वक्तुमर्हसि विप्राग्र्य व्यक्तमेतन्ममाऽनघ
ब्राह्मणांनो, त्या राक्षसाने धर्मराज, जुळे आणि कृष्णा यांना कसे पकडले? हे फारच आश्चर्यकारक आहे, कारण भीम राक्षसाचा बंदोबस्त करायला गेला होता. श्रेष्ठ ब्राह्मण, कृपया हे मला स्पष्टपणे सांगा.
ब्राह्मणो मन्त्रकुशलः सर्वास्त्रेष्वस्त्रवित्तमः। इति ब्रुवन्पाण्डवेयान्पर्युपास्ते स्म नित्यदा । परीप्समानः पार्थानां कलापांश्च धनूंषि च
एक ब्राह्मण, मंत्रात निपुण आणि सर्व अस्त्रविद्येत पारंगत, नेहमी पांडवांच्या जवळ राहत असे आणि पांडवांची धनुष्ये व बाणांचे भाते पाहण्याचा प्रयत्न करीत असे.
अन्तरं संपरिप्रेप्सुर्द्रौपद्या हरणं प्रति। दुष्टात्मा पापबुद्धिः स नाम्ना ख्यातो जटासुरः
द्रौपदीचे अपहरण करण्यासाठी संधी शोधणारा, वाईट मनाचा आणि पापी वृत्तीचा तो जटासुर नावाने प्रसिद्ध असलेला राक्षस सतत संधी शोधत होता.
[पोषणं तस् राजेनद्र चक्रे पाण्डवनन्दनः। बुबुधे न च तं पापं भस्मच्छन्नमिवानलम्
पांडवपुत्राने त्याला ब्राह्मण समजून त्याची काळजी घेतली, पण जसा राखेखालील अग्नी दिसत नाही, तसा तो पापी ओळखला गेला नाही.
स भीमसेने निष्क्रान्ते मृगयार्थमरिंदमे। [घटोत्कचं सानुचरं दृष्ट्वा विप्रद्रुतं दिशः
शत्रूंचा संहार करणारा भीमसेन शिकार करण्यासाठी बाहेर गेला आणि घटोत्कचही आपल्या साथीदारांसह निघून गेला, तेव्हा तो ब्राह्मण घाबरून सर्व दिशांना पळून गेला.
लोमशप्रभृतींस्तांस्तु महर्षीश्च समाहितान्। स्नातुं विनिर्गतान्दृष्ट्वा पुष्पार्थं च तपोधनान्]
लोमश आणि इतर महर्षी, मन एकाग्र करून स्नानासाठी आणि फुलं गोळा करण्यासाठी बाहेर पडलेले पाहून, ते तपस्वीही तिथून निघून गेले.
रूपमन्यत्समास्थाय विकृतं भैरवं महत्। गृहीत्वा सर्वशस्त्राणि द्रौपदीं परिगृह्य च। प्रातिष्ठत सुदुष्टात्मा त्रीन्गृहीत्वा च पाण्डवान्
त्या राक्षसाने भीषण आणि भयंकर रूप धारण केले, सर्व शस्त्रं उचलली, द्रौपदीला पकडले आणि तीन पांडवांनाही धरून, वाईट हेतूने तिथून निघाला.
[विक्रम्य कौशिकं खङ्गं मोक्षयित्वा ग्रहं रिपोः।] आक्रन्दद्भीमसेन वै येन यातो महाबलः
कौशिक नावाचं शस्त्र शत्रूच्या तावडीतून सोडवून, भीमसेन त्यांच्या आक्रोशाचा आवाज ऐकून तिथे धावला.
तमब्रवीद्धर्मराजो ह्रियमाणो युधिष्ठिरः। धर्मस्ते हीयते मूढ न चैनं समवेक्षसे
ज्यावेळी धर्मराज युधिष्ठिराला तो राक्षस घेऊन जात होता, तेव्हा युधिष्ठिर म्हणाला, 'अरे मूर्ख, तू धर्म सोडतोस आणि त्याची पर्वा करत नाहीस.'
येऽन्ये क्वचिन्मनुष्येषु तिर्यग्योनिगताश्च ये। धर्मं ते समवेक्षन्ते रक्षांसि च विशेषतः
इतर सर्व माणसं आणि इतर जन्मातील प्राणीही धर्म पाळतात; विशेषतः राक्षस तर धर्माचे पालन करतात.
धर्मस्यराक्षसा मूलं धर्मं ते विदुरुत्तमम्। एतत्परीक्ष्यसर्वं त्वं समीपे स्थातुमर्हसि
राक्षस हे धर्माचे मूळ मानले जातात; त्यांना श्रेष्ठ धर्म माहित असतो. हे सर्व नीट विचार करून, तुला त्याजवळच राहायला हवे.
देवाश्च ऋषयः सिद्धाः पितरश्चापि राक्षस। गन्धर्वोरगरक्षांसि वयांसि पशवस्तथा
राक्षसा, देव, ऋषी, सिद्ध, पितर, गंधर्व, सर्प, राक्षस, पक्षी आणि पशू—
तिर्यग्योनिगताश्चैव अपि कीटपिपीलिकाः। मनुष्यानुपजीवन्ति ततस्त्वमपि जीवसि
इतर जन्मातील कीटक, मुंग्या हे सुद्धा माणसांवर अवलंबून असतात; म्हणूनच तूही त्यांच्यामुळे जगतोस.
समृद्ध्या यस्य लोकस्य लोको युष्माकमृध्यति। इमं च लोकं शोचन्तमनुशोचन्ति देवताः। पूज्यमानाश्च वर्धन्ते हव्यकव्यैर्यथाविधि
जग समृद्ध असताना, तुमचंही जग समृद्ध होतं. जेव्हा हा लोक दु:खी असतो, तेव्हा देवताही त्याचं दु:ख करतात; आणि योग्य प्रकारे हव्य-कव्य अर्पण केल्यावर देवता वाढतात.
वयं राष्ट्रस्य गोप्तारो रक्षितारश्च राक्षस। राष्ट्रस्यारक्ष्यमाणस्य कुतो भूतिः कुतः सुखम्
राक्षसा, आम्ही या राज्याचे रक्षण करणारे आणि संरक्षक आहोत. राज्याचे रक्षण न झाल्यास, समृद्धी किंवा सुख कसे मिळेल?
न च राजाऽवमन्तव्यो रक्षसा जात्वनागसि। अनुरप्यपचारश्च नास्त्यस्माकं नराशन
राजाला कधीही तुच्छ लेखू नये, कारण त्याने काहीही चुकीचे केलेले नाही. आम्ही, जे माणसांचे अन्न खातो, आमच्यावर उपकार करणाऱ्यांशी कधीही वाईट वागणूक करत नाही.
विघसाशान्यथाशक्त्या कुर्महे देवतादिषु। गुरूंश्च ब्राह्मणांश्चैव प्रमाणप्रवणाः सदा
आमच्या सामर्थ्यानुसार उरलेले अन्न आम्ही देव-देवतांना आणि इतरांना अर्पण करतो. गुरू आणि ब्राह्मण यांचा नेहमीच आदर करतो आणि योग्यतेने त्यांना मान देतो.
द्रोग्धव्यं न च मित्रेषु न विश्वस्तेषु कर्हिचित्। येषां चान्नानि भुञ्जीत यत्रच स्यात्प्रतिश्रयः
मित्रांचा किंवा आपल्यावर विश्वास ठेवणाऱ्यांचा कधीही विश्वासघात करू नये. ज्यांचे अन्न आपण खाल्ले आहे किंवा ज्यांच्याकडे आपण आसरा घेतला आहे, त्यांच्याशीही असं वागू नये.
स त्वं प्रतिश्रयेऽस्माकं पूज्यमानः सुखोषितः। भुक्त्वा चान्नानि दुष्प्रज्ञ कथमस्माञ्जिहीर्षसि
तू आमच्याकडे पाहुणा म्हणून राहिलास, आम्ही तुझा सन्मान केला, तुला चांगले अन्न दिले, मग अज्ञानी माणसा, तू आम्हाला का त्रास द्यायचा विचार करतोस?
एवमेव वृथाचारो वृथा वृद्धो वृथामतिः। वृथामरणमर्हस्त्वं वृथाऽद्य नमविष्यसि
अशी वागणूक व्यर्थ आहे, तुझे वयही व्यर्थ आहे, तुझे विचारही व्यर्थ आहेत. तुला व्यर्थ मृत्यूच मिळायला हवा आणि आज तू व्यर्थच पडशील.
अथ चेद्दुष्टबुद्धिस्त्वं सर्वैर्धर्मैर्विवर्जितः। प्रदाय शस्त्राण्यस्माकं युद्धेन द्रौपदीं हर
पण जर तुझा बुद्धी वाईट असेल आणि तुझ्यात धर्म उरलेला नसेल, तर आमची शस्त्रे दे आणि युद्ध करून द्रौपदीला घेऊन जा.
अथ चेत्त्वमविज्ञाय इदं कर्म करिष्यसि। अधर्मं चाप्यकीर्तिं च लोके प्राप्स्यसि केवलं
पण जर तू हे कृत्य न समजता करणार असशील, तर तुला फक्त अधर्म आणि वाईट कीर्तीच मिळेल.
एतामद्य परामृश्य स्त्रियं राक्षस मानुषीम्। विषमेतत्समालोड्य कुम्भेन प्राशितं त्वया
राक्षसा, नीट विचार कर, ही स्त्री माणूस आहे. हे विष एकत्र करून तू प्यायलास, म्हणजेच स्वतःच्याच विनाशाला कारणीभूत झालास.
ततो युधिष्ठिरस्तस्य भारिकः समपद्यत। स तु भाराभिभूतात्मा न तथा शीघ्रगोऽभवत्
मग युधिष्ठिर त्याचा भार वाहू लागला; पण तो भाराने दबला गेल्यामुळे वेगाने जाऊ शकला नाही.
अथाब्रवीद्द्रौपदीं च नकुलं च युधिष्ठिरः। मा भैष्टं राक्षसान्मूढाद्गतिरस्य मया हृता
मग युधिष्ठिर द्रौपदी आणि नकुलाला म्हणाला, 'या मूर्ख राक्षसाला घाबरू नका; मी त्याचा मार्ग बंद केला आहे.'
नातिदूरे महबाहुर्भविता पवनात्मजः। अस्मिन्मुहूर्ते संप्राप्ते नभविष्यति राक्षसः
'इथून फार लांब नाही वायुपुत्र बलवान आहे; हे क्षण येताच हा राक्षस राहणार नाही.'
सहदेवस्तु तं दृष्ट्वा राक्षसं मूढचेतसम्। उवाच वचनं राजन्कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
सहदेवाने त्या भ्रमित राक्षसाला पाहून, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला असे म्हणाले:
राजन्किं नाम सत्कृत्यं क्षत्रियस्यास्त्यतोऽधिकम्। यद्युद्धेऽभिमुखः प्राणांस्त्यजेच्छत्रुं जयेत वा
'राजा, शत्रूला सामोरे जाऊन युद्धात प्राण देणे किंवा त्याला जिंकणे, याहून मोठा सन्मान क्षत्रियासाठी कोणता आहे?'
एष वास्मान्वयं वैनं युध्यमानाः परंतप। सूदयेम महाबाहो देशः कालो ह्ययं नृप
'तो आम्हाला मारो किंवा आम्ही त्याला, बलवान राजन, आपण युद्ध करूया! हा योग्य वेळ आणि जागा आहे.'