देवैः पूर्वं विचीर्णानि मुनिभिश्च महात्मभिः। यथाक्रममशेषेण द्विजैः संपूजितानि च
हे सर्व देवांनी आणि महान ऋषींनी पूर्वी तपासले होते, आणि द्विजांनी योग्य क्रमाने पूर्ण आदराने पूजले होते.
ऋषीणां पूर्वचरितं तपोधर्मविचेष्टितम्। राजर्षीणां च चरितं कथाश्च विविधाः शुभाः
ऋषींची प्राचीन कृत्ये, त्यांचे तप आणि धर्माचे आचरण, तसेच राजर्षींची चरित्रे आणि विविध शुभ कथा सांगितल्या जात.
शृण्वानास्तत्रतत्र स्म आश्रमेषु शिवेषु च। अभिषेकं द्विजैः सार्धं कृतवन्तो विशेषतः
ते पवित्र आश्रमांमध्ये इथे-तिथे ऐकत असत, आणि द्विजांसोबत विशेषतः अभिषेक करत असत.
अर्चिताः सततं देवाः पुष्पैरद्भिः सदा च वः। यथालब्धैर्मूलफलैः पितरश्चापि तर्पिताः
देवतांची नेहमी फुलांनी आणि पाण्याने पूजा केली जात असे, आणि तुम्हा सर्वांचीही मिळालेल्या मूळफळांनी सेवा केली जात असे, तसेच पितरांनाही तृप्त केले जात असे.
पर्वतेषु च रम्येषु सर्वेषु च सरस्सु च। उदधौ च महापुण्ये सूपस्पृष्टं महात्मभिः
सुंदर पर्वतांवर, सर्व सरोवरांमध्ये आणि पवित्र समुद्रातही त्या महान आत्म्यांनी उत्तम स्नान केले.
इला सरस्वती सिन्धुर्यमुना नर्मदा तथा। नानातीर्थेषु रम्येषु सूपस्पृष्टं सह द्विजैः
इला, सरस्वती, सिंधु, यमुना, नर्मदा आणि अनेक रम्य तीर्थांमध्ये त्यांनी द्विजांसोबत उत्तम स्नान केले.
गङ्गाद्वारमतिक्रम्य बहवः पर्वताः शुभाः। हिमवान्पर्वतश्चैव नानाद्विजगणायुतः
गंगाद्वार ओलांडून त्यांनी अनेक शुभ पर्वत पाहिले, त्यात हिमवान पर्वतही होता, जिथे विविध द्विजगण एकत्र होते.
विशाला बदरी दृष्टा नरनारायणाश्रमः। दिव्यपुष्करिणी दृष्टा सिद्धदेवर्षिपूजिता
विशाळा आणि बदरी हे ठिकाण पाहिले, तसेच नर-नारायणांचा आश्रम आणि सिद्ध व देवांनी पूजलेली दिव्य पुष्करिणीही पाहिली.
यथाक्रमविशेषेण सर्वाण्यायतनानि च। दर्शितानि द्विजेनद्रेण लोमशेन महात्मना
महात्मा लोमश या द्विजेंद्राने सर्व तीर्थस्थळे योग्य क्रमाने दाखवली.
इमं वैश्रवणावासं दुर्गमं गन्धमादनम्। कथं भीम गमिष्यामो मतिरत्र विधीयताम्
हे वैश्रवणाचे निवासस्थान, हा दुर्गम गंधमादन पर्वत आहे; भीम, आपण कसे पुढे जावे, याचा विचार येथे करावा.
एवं ब्रुवति राजेन्द्रे वागुवाचाशरीरिणी। न शक्यो दुर्गमो गन्तुं पर्वतो गन्धमादनः
राजा असे म्हणत असता, एक देहहीन वाणी म्हणाली: 'हा दुर्गम गंधमादन पर्वत पार करता येणार नाही.'
अननैव पथा राजन्प्रतिगच्छ यथागतम्। नरनारायणस्थानं बदरीत्यभिविश्रुतम्
राजा, ज्या मार्गाने आला आहेस, त्याच मार्गाने परत जा; नर-नारायणांचे स्थान, जे बदरी म्हणून प्रसिद्ध आहे, तिथे जा.
तस्माद्यास्यसि कौन्तेय सिद्धचारणसेवितम्। बहुपुष्पफलं रम्यमाश्रमं वृषपर्वणः
कुंतीपुत्रा, तिथून तू सिद्ध आणि चारणांनी सेविलेल्या, पुष्प-फळांनी भरलेल्या रम्य वृषपर्वणाच्या आश्रमात जाशील.
अतिक्रम्य च तं पार्थ त्वार्ष्टिषेणाश्रमे वसेः। ततो द्रक्ष्यसि कौन्तेय निवेशं धनदस्य च
पार्था, तो आश्रम ओलांडून तू अर्ष्टि्षेणाच्या आश्रमात राहशील; मग, कुंतीपुत्रा, तू धनदाचे निवासस्थान पाहशील.
एतस्मिन्नन्तरे वायुर्दिव्यगन्धवहः शुभः। भनःप्रह्लादनः शीतः पुष्पवर्षं ववर्ष वै
इतक्यात, दिव्य सुगंध वाहणारा, मनाला आनंद देणारा आणि थंड वारा वाहू लागला आणि फुलांचा वर्षाव झाला.
तच्छ्रुत्वा दिव्यमाकाशाद्विस्मयः समपद्यत। ऋषीणां ब्राह्मणानां च पार्थिवानां विशेषतः
ते ऐकून, विशेषतः ऋषी, ब्राह्मण आणि राजांना मोठे आश्चर्य वाटले.
श्रुत्वा तन्महदाश्चर्यं द्विजो धौम्यस्त्वभाषत। न शक्यमुत्तरं गन्तुं प्रतिगच्छाम पाण्डव
ते अद्भुत ऐकून, द्विज धौम्य म्हणाले: 'आता पुढे उत्तर दिशेला जाता येणार नाही; आपण परत जाऊ या, पांडवा.'
ततो युधिष्ठिरो राजा विस्मयोत्फुल्ललोचनः। [प्रत्यागम्य पुनस्तं तु नरनारायणाश्रमम् ।।]
मग राजा युधिष्ठिर, आश्चर्याने डोळे मोठे करून, पुन्हा नर-नारायणांच्या आश्रमात परत गेले.
भीमसेनादिभिः सर्वैर्भ्रातृभिः परिवारितः। पाञ्चाल्या ब्राह्मणैश्चैव न्यवसत्सुसुखं तदा
भीमसेन आणि इतर सर्व भावंडांनी, द्रौपदी आणि ब्राह्मणांनी वेढलेले पांडव तेव्हा तिथे अत्यंत सुखाने राहत होते.
ततस्तान्परिविश्वस्तान्वसतस्तत्र पाण्डवान्। [पर्वतेन्द्रे द्विजैः सार्धं पार्तागमनकाङ्क्षया ।।]
त्या पर्वतावर ब्राह्मणांसोबत पांडव तिथे निर्धास्तपणे राहत होते आणि अर्जुन परत येण्याची वाट पाहत होते.
गतेषु तेषु रक्षःसु भीमसेनात्मजेऽपि च। रहितान्मीमसेनेन कदाचित्तान्यदृच्छया। जहार धर्मराजं वै यमौ कृष्णां च राक्षसः
राक्षस निघून गेल्यावर, भीमसेनाचा मुलगाही तिथे नसताना, आणि भीमसेनही तिथे नव्हता, तेव्हा अचानक एका राक्षसाने धर्मराज, दोन्ही जुळे आणि कृष्णा (द्रौपदी) यांना पकडले.
ब्रह्मन्कथं धर्मराजं यमौ कृष्णां च राक्षसः। जहार चित्रं भीमश्च गतो राक्षसकण्टकः। वक्तुमर्हसि विप्राग्र्य व्यक्तमेतन्ममाऽनघ
ब्राह्मणांनो, त्या राक्षसाने धर्मराज, जुळे आणि कृष्णा यांना कसे पकडले? हे फारच आश्चर्यकारक आहे, कारण भीम राक्षसाचा बंदोबस्त करायला गेला होता. श्रेष्ठ ब्राह्मण, कृपया हे मला स्पष्टपणे सांगा.
ब्राह्मणो मन्त्रकुशलः सर्वास्त्रेष्वस्त्रवित्तमः। इति ब्रुवन्पाण्डवेयान्पर्युपास्ते स्म नित्यदा । परीप्समानः पार्थानां कलापांश्च धनूंषि च
एक ब्राह्मण, मंत्रात निपुण आणि सर्व अस्त्रविद्येत पारंगत, नेहमी पांडवांच्या जवळ राहत असे आणि पांडवांची धनुष्ये व बाणांचे भाते पाहण्याचा प्रयत्न करीत असे.
अन्तरं संपरिप्रेप्सुर्द्रौपद्या हरणं प्रति। दुष्टात्मा पापबुद्धिः स नाम्ना ख्यातो जटासुरः
द्रौपदीचे अपहरण करण्यासाठी संधी शोधणारा, वाईट मनाचा आणि पापी वृत्तीचा तो जटासुर नावाने प्रसिद्ध असलेला राक्षस सतत संधी शोधत होता.
[पोषणं तस् राजेनद्र चक्रे पाण्डवनन्दनः। बुबुधे न च तं पापं भस्मच्छन्नमिवानलम्
पांडवपुत्राने त्याला ब्राह्मण समजून त्याची काळजी घेतली, पण जसा राखेखालील अग्नी दिसत नाही, तसा तो पापी ओळखला गेला नाही.
स भीमसेने निष्क्रान्ते मृगयार्थमरिंदमे। [घटोत्कचं सानुचरं दृष्ट्वा विप्रद्रुतं दिशः
शत्रूंचा संहार करणारा भीमसेन शिकार करण्यासाठी बाहेर गेला आणि घटोत्कचही आपल्या साथीदारांसह निघून गेला, तेव्हा तो ब्राह्मण घाबरून सर्व दिशांना पळून गेला.
लोमशप्रभृतींस्तांस्तु महर्षीश्च समाहितान्। स्नातुं विनिर्गतान्दृष्ट्वा पुष्पार्थं च तपोधनान्]
लोमश आणि इतर महर्षी, मन एकाग्र करून स्नानासाठी आणि फुलं गोळा करण्यासाठी बाहेर पडलेले पाहून, ते तपस्वीही तिथून निघून गेले.
रूपमन्यत्समास्थाय विकृतं भैरवं महत्। गृहीत्वा सर्वशस्त्राणि द्रौपदीं परिगृह्य च। प्रातिष्ठत सुदुष्टात्मा त्रीन्गृहीत्वा च पाण्डवान्
त्या राक्षसाने भीषण आणि भयंकर रूप धारण केले, सर्व शस्त्रं उचलली, द्रौपदीला पकडले आणि तीन पांडवांनाही धरून, वाईट हेतूने तिथून निघाला.
[विक्रम्य कौशिकं खङ्गं मोक्षयित्वा ग्रहं रिपोः।] आक्रन्दद्भीमसेन वै येन यातो महाबलः
कौशिक नावाचं शस्त्र शत्रूच्या तावडीतून सोडवून, भीमसेन त्यांच्या आक्रोशाचा आवाज ऐकून तिथे धावला.
तमब्रवीद्धर्मराजो ह्रियमाणो युधिष्ठिरः। धर्मस्ते हीयते मूढ न चैनं समवेक्षसे
ज्यावेळी धर्मराज युधिष्ठिराला तो राक्षस घेऊन जात होता, तेव्हा युधिष्ठिर म्हणाला, 'अरे मूर्ख, तू धर्म सोडतोस आणि त्याची पर्वा करत नाहीस.'