सोमस्य यज्ञो वरुणस्य यज्ञः प्रजापतेर्यज्ञ आसीत्प्रयागे। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः
प्रयाग येथे सोमाचा यज्ञ, वरुणाचा यज्ञ आणि प्रजापतीचा यज्ञ झाला होता; त्याचप्रमाणे, हे भारतश्रेष्ठ परीक्षित, तुझा हा यज्ञही महान आहे. आपल्याला आणि आपल्या प्रियजनांना कल्याण लाभो.
शक्रस्य यज्ञः शतसङ्ख्य उक्त- स्तथापरं तुल्यसङ्ख्यं शतं वै। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः
इंद्राचे शंभर यज्ञ सांगितले गेले आहेत, आणि त्याच प्रमाणात अजून शंभर यज्ञ झाले; त्याचप्रमाणे, हे भारतश्रेष्ठ परीक्षित, तुझा हा यज्ञही महान आहे. आपल्याला आणि आपल्या प्रियजनांना कल्याण लाभो.
यमस्य यज्ञो हरिमेधसश्च यथा यज्ञो रन्तिदेवस्य राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः
यमाचा यज्ञ, हरिमेधसाचा यज्ञ, आणि राजा रंतिदेवाचा यज्ञ जसा झाला, त्याचप्रमाणे, हे भारतश्रेष्ठ परीक्षित, तुझा हा यज्ञही महान आहे. आपल्याला आणि आपल्या प्रियजनांना कल्याण लाभो.
गयस्य यज्ञः शशबिन्दोश्च राज्ञो यज्ञसल्तथा वैश्रवणस्य राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः
गयाचा यज्ञ, राजा शशबिंदूचा यज्ञ आणि राजा वैश्रवणाचा यज्ञ जसा झाला, त्याचप्रमाणे, हे भारतश्रेष्ठ परीक्षित, तुझा हा यज्ञही महान आहे. आपल्याला आणि आपल्या प्रियजनांना कल्याण लाभो.
नृगस्य यज्ञस्त्वजमीढस्य चासी- द्यथा यज्ञो दाशरथेश्च राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः
नृगाचा यज्ञ, अजमीढाचा यज्ञ आणि राजा दशरथाचा यज्ञ जसा झाला, त्याचप्रमाणे, हे भारतश्रेष्ठ परीक्षित, तुझा हा यज्ञही महान आहे. आपल्याला आणि आपल्या प्रियजनांना कल्याण लाभो.
यज्ञः श्रुतो दिवि देवस्य सूनो- र्युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः
स्वर्गात ऐकलेला यज्ञ, देवपुत्राचा यज्ञ, युधिष्ठिराचा आणि राजा अजमीढाचा यज्ञ जसा झाला, त्याचप्रमाणे, हे भारतश्रेष्ठ परीक्षित, तुझा हा यज्ञही महान आहे. आपल्याला आणि आपल्या प्रियजनांना कल्याण लाभो.
कृष्णस्य यज्ञः सत्यवत्याः सुतस्य स्वयं च कर्म प्रचकार यत्र। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः
सत्यवतीपुत्र कृष्णाचा यज्ञ, ज्यात त्याने स्वतः विधी पार पाडला, त्याचप्रमाणे, हे भारतश्रेष्ठ परीक्षित, तुझा हा यज्ञही महान आहे. आपल्याला आणि आपल्या प्रियजनांना कल्याण लाभो.
इमे च ते सूर्यसमानवर्चसः समासते वृत्रहणः क्रतुं यथा। नैषां ज्ञातुं विद्यते ज्ञानमद्य दत्तं येभ्यो न प्रणश्येत्कदाचित्
हे जे इथे आहेत, त्यांचं तेज सूर्यासारखं आहे, आणि ते वज्रधारी इंद्राच्या यज्ञासारखे एकत्र आले आहेत; आज त्यांचं खरं स्वरूप समजणं अशक्य आहे, आणि त्यांना दिलेली दानं कधीच व्यर्थ जाणार नाहीत.
ऋत्विक्समो नास्ति लोकेषु चैव द्वैपायनेनेति विनिश्चितं मे। एतस्य शिष्या हि क्षितिं संचरन्ति सर्वर्त्विजः कर्मसु स्वेषु दक्षाः
द्वैपायनासारखा ऋत्विज या जगात दुसरा नाही, हे माझं ठाम मत आहे. त्याचे शिष्य पृथ्वीवर सर्वत्र फिरतात आणि प्रत्येकजण आपल्या कर्मात कुशल आहे.
विभावसुश्चित्रभानुर्महात्मा हिरण्यरेता हुतभुक्कृष्णवर्त्मा। प्रदक्षिमावर्तशिखः प्रदीप्तो हव्यं तवेदं हुतभुग्वष्टि देवः
विभावसु हा तेजस्वी, महान आत्मा, सुवर्णसमान तेज असलेला, हविर्भुज, काळ्या ज्वाळांचा, प्रदक्षिणा करणाऱ्या ज्वालेसह प्रज्वलित आहे — हे अग्नीदेवा, तुझं हे हविर्द्रव्य तू स्वीकार.
नैह त्वदन्यो विद्यते जीवलोके समो नृपः पालयिता प्रजानाम्। धृत्या च ते प्रतीमनाः सदाहं त्वं वा वरुणो धर्मराजो यमो वा
राजा, या जगात तुझ्याशिवाय लोकांची रक्षा करणारा दुसरा कोणीही नाही. तुझ्या धैर्यामुळे मला नेहमीच दिलासा वाटतो—तूच जणू वरुण, धर्मराज किंवा यमासारखा आहेस.
शक्रः साक्षाद्वज्रपाणिर्यथेह त्राता लोकेऽस्मिंस्त्वं तथेह प्रजानाम्। मतस्त्वं नः पुरुषेन्द्रेह लोके न च त्वदन्यो भूपतिरस्ति जज्ञे
जसा वज्रधारी इंद्र या जगात रक्षण करतो, तसाच तू लोकांचा रक्षक आहेस. माझ्या मते, या जगात तुझ्यासारखा पुरुष नाही, आणि तुझ्याइतका दुसरा राजा जन्मास आलेला नाही.
खट्वाङ्गनाभगदिलीपकल्प ययातिमान्धातृसमप्रभाव। आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा भीष्मो यथा राजसि सुव्रतस्त्वम्
तुझी सामर्थ्य खट्वांग, नाभाग, दिलीप, ययाति आणि मांधाता यांच्यासारखी आहे. तुझ्या तेजाची सर सूर्याच्या प्रकाशाला येते, आणि तुझ्या उत्तम व्रतांमुळे तू भीष्मासारखा राज्य करतोस.
वाल्मीकिवत्ते निभृतं स्ववीर्यं वसिष्ठवत्ते नियतश्च कोपः। प्रभुत्वमिन्द्रत्वसमं मतं मे द्युतिश्च नारायणवद्विभाति
तू वाल्मीकीसारखा आपली शक्ती लपवतोस, वसिष्ठासारखा तुझा राग नेहमीच संयमित असतो. तुझे राज्य इंद्राच्या सामर्थ्याइतके आहे, आणि तुझ्या तेजाने नारायणासारखे तेज प्रकट होते.
यमो यथा धर्मविनिश्चयज्ञः कृष्णो यथा सर्वगुणोपपन्नः। श्रियां निवासोऽसि यथा वसूनां निधानभूतोऽसि तथा क्रतूनाम्
जसा यम धर्म ओळखण्यात पारंगत आहे, जसा कृष्ण सर्व गुणांनी युक्त आहे, तसाच तू वैभवाचा आधार आहेस, आणि यज्ञांचा खजिना आहेस.
दम्भोद्भवेनासि समो बलेन रामो यथा शस्त्रविदस्त्रविच्च। और्वत्रिताभ्यामसि तुल्यतेजा दुष्प्रेक्षणीयोऽसि भगीरथेन
तू सामर्थ्यात दंभोद्भवासारखा आहेस, शस्त्रविद्येत आणि त्याच्या वापरात रामासारखा आहेस. तुझे तेज और्व आणि त्रितासारखे आहे, आणि तू भागीरथासारखा दुर्मिळ आहेस.
एवं स्तुताः सर्व एव प्रसन्ना राजा सदस्या ऋत्विजो हव्यवाहः। तेषां दृष्ट्वा भावितानीङ्गितानि प्रोवाच राजा जनमेजयोऽथ
अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर राजा, सभासद, ऋत्विज आणि अग्निहोत्री सर्वजण प्रसन्न झाले. त्यांच्या शुभ संकेतांकडे पाहून राजा जनमेजय बोलला.
बालोऽप्ययं स्थविर इवावभाषते नायं बालः स्थविरोऽयं मतो मे। इच्छाम्यहं वरमस्मै प्रदातुं तन्मे विप्राः संविदध्वं यथावत्
हा मुलगा असूनही वयोवृद्धासारखा बोलतो. मला तो मुलगा वाटत नाही, तर वडीलधारी वाटतो. मी त्याला वर द्यावा अशी माझी इच्छा आहे—म्हणून ब्राह्मणहो, हे योग्यरीत्या ठरवा.
यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम्
जशी टक्षक लवकरच आपल्याकडे येतो—
व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं वरं वृणीष्वेति ततोऽब्युवाच। होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत्
राजा वर द्यायला तयार झाला तेव्हा त्याने त्या ब्राह्मणाला सांगितले, 'तू वर माग.' तेव्हा होतार, मनातून पूर्णपणे आनंदी नसून, म्हणाला, 'टक्षक हे कर्म चालू असताना येत नाही.'
यथा चेदं कर्म समाप्यते मे यथा च वै तक्षक एति शीघ्रम्। तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः
जसे हे कर्म माझ्यासाठी पूर्ण होते आणि जसा टक्षक लवकर येतो, तसेच तुम्ही सर्वांनी पूर्ण प्रयत्न करावा, कारण तो माझा शत्रू आहे.
यथा शस्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः। इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः
जसे आपली शास्त्रे सांगतात, जसा अग्नी सांगतो, राजन, टक्षक भीतीने इंद्राच्या घरी आहे.
यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात्। स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्नृदेव
जसा लाल डोळ्यांचा, महान आत्मा असलेला, पुराण जाणणारा सारथी यापूर्वी समजून सांगितला, तसाच त्याने विचारल्यावर राजाला सांगितले—जसे ब्राह्मण सांगतात, तसेच हे बोलावे, राजन.
पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन्। वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति
पुराणावर आधार घेऊन मी सांगतो—राजन, इंद्राने टक्षकाला वर दिला, 'इथे माझ्या जवळ राहा, मी तुला नीट जपेन; अग्नी तुला जाळणार नाही.'
तदा जगामाहिदत्ताभयः प्रभुः
मग नागांनी दिलेल्या अभयामुळे तो प्रभू निघून गेला.
भविष्यतीत्येव विचिन्तयानः
'हे होईल,' असे विचार करत तो मनाशी चिंतन करू लागला.
तस्योत्तरीये निहितः स नागो भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत्। ततो राजा मन्त्रविदोऽब्रवीत्पुनः क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तमिच्छन्
तो नाग उपरण्यात ठेवला होता, पण भीतीने व्याकुळ होऊन त्याला कुठेच शांती मिळाली नाही. तेव्हा मंत्र जाणणाऱ्या राजाने पुन्हा, रागाने आणि टक्षकाचा अंत व्हावा म्हणून, बोलले.
इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः। तमिन्द्रेणैव सहितं पातयध्यं विभावसौ
ब्राह्मणहो, जर तो टक्षक नाग इंद्राच्या घरी असेल, तर अग्नीने त्याला इंद्रासह खाली पाडा.
जनमेजयेन राज्ञा तु नोदितस्तक्षकं प्रति। होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा
पण राजा जनमेजय यांनी तक्षकाला वेगळं बोलावले नव्हते, म्हणून तिथे असलेल्या होतारूने तक्षक नावाच्या सर्पाला बोलावण्यासाठी आहुती दिली.
हूयमाने तथा चैव तक्षकः सपुरन्दरः। आकाशे ददृशे तत्र क्षणेन व्यथितस्तदा
आहुती दिली जात असताना, तक्षक पुरंदरासोबत आकाशात तिथे प्रकट झाला आणि त्या वेळी तो फार घाबरलेला होता.