ताम्रेक्षणस्तीक्ष्णदंष्ट्रो भृकुटीकृतलोचनः। दीर्घं लाङ्गूलमाविध्य दिशो व्याप्य स्थितः कपिः
त्याच्या डोळ्यांत तांबडं तेज होतं, दात धारदार होते, कपाळावर आठी पडली होती, आणि तो आपली लांब शेपूट फिरवत, सर्व दिशांना व्यापून उभा राहिला.
तद्रूपं महदालक्ष्यभ्रातुः कौरवनन्दनः। विसिष्मिये तदा भीमो जहृषे च पुनः पुनः
कौरवकुळातील भीमाने आपल्या भावाचं हे अद्भुत आणि प्रचंड रूप पाहिलं, तेव्हा तो थक्क झाला आणि पुन्हा पुन्हा आनंदित झाला.
तमर्कमिव तेजोभिः सौवर्णमिव पर्वतम्। प्रदीप्तमिव चाकाशं दृष्ट्वा भीमो न्यमीलयत्
तो तेजाने सूर्यासारखा, सोन्यासारखा डोंगर किंवा आकाशात पेटलेल्या ज्वाळेसारखा भासत होता; हे पाहून भीमाने डोळे मिटले.
आबभाषे च हनुमान्भीमसेनं स्मयन्निव। एतावदिह शक्तस्त्वं द्रुष्टुं रूपं ममानघ
मग हनुमान जणू हसत भीमसेनाला म्हणाला, 'हे निष्पापा, इथे तू माझं इतकंच रूप पाहू शकतोस.'
वर्धेऽहं चाप्यतो भूयो यावन्मे मनसेप्सितम्। भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिरोजसा
'भीमा, मी माझ्या इच्छेप्रमाणे अजूनही मोठा होऊ शकतो; आणि शत्रूंशी लढताना माझं रूप आणि बळ फारच वाढतं.'
तदद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यपर्वतसन्निभम्। दृष्ट्वा हनूमतो वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्मजः
विंध्य पर्वतासारखं ते हनुमानाचं अद्भुत आणि भयंकर रूप पाहून वायुपुत्र भीम चकीत झाला.
प्रत्युवाच ततो भीमः संप्रहृष्टतनूरुहः। कृताञ्जलिरदीनात्मा हनूमन्तमवस्थितम्
मग भीमाने आनंदाने अंगावर रोमांच येऊन, हात जोडून, निर्भय मनाने समोर उभ्या असलेल्या हनुमानाला नम्रतेने बोललं.
दृष्टं प्रमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभो। संहरस्व महावीर्य स्वयमात्मानमात्मना
'महाबली, मी तुझ्या या विशाल शरीराचं रूप पाहिलं; आता, पराक्रमी, कृपया स्वतःच स्वतःला आवर.'
न हि शक्नोमि त्वां द्रष्टुं दिवाकरमिवोदितम्। अप्रमेयमनाधृष्यं मैनाकमिव पर्वतम्
'कारण, जसा वर आलेल्या सूर्याकडे पाहता येत नाही, तसंच मी तुझ्याकडे पाहू शकत नाही; तू मोजता येणाराही नाहीस, आणि जिंकता येणाराही नाहीस, जसा मैनाक पर्वत.'
विस्मयश्चैव मे वीर सुमहान्मनसोऽद्य वै। यद्रामस्त्वयि पार्श्वश्थे स्वयं रावणमभ्यगात्
'वीर, आज माझ्या मनात फार मोठा आश्चर्य आहे, कारण रामाने तुझ्या सोबतीने स्वतः रावणाचा सामना केला.'
त्वमेव शक्तस्तां लङ्कां सयोधां सहरावणाम्। स्वबाहुबलमाश्रित् विनाशयितुमञ्जसा
'तूच आपल्या बाहूंच्या बळावर, सैन्यासकट आणि रावणासकट संपूर्ण लंका सहज नष्ट करू शकला असतास.'
न हि ते किंचिदप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते। न चैव तव पर्याप्तो रावयणः सगणो युधि
'वायुपुत्रा, तुझ्यासाठी काहीच अशक्य नाही; आणि युद्धात रावण आणि त्याचं सैन्य तुझ्यापुढे टिकू शकत नव्हतं.'
एवमुक्तस्तु भीमेन हनूमान्प्लवगोत्तमः। प्रत्युवाच ततो वाक्यं स्निग्धगम्भीरया गिरा
भीमाने असं म्हटल्यावर, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमानाने गोड आणि गंभीर स्वरात उत्तर दिलं.
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत। भीमसेन न पर्याप्तो ममासौ राक्षसाधमः
'महाबाहू भीमसेना, भारतवंशीय, तू जसं म्हणतोस तसंच आहे; तो दुष्ट राक्षस माझ्या बरोबरीचा नव्हता.'
वेदाचारविधानोक्तैर्यज्ञैर्धार्यन्ति देवताः। बृहस्पत्युशनःप्रोक्तैर्नयैर्धार्यन्ति मानवाः
'वेदांमध्ये सांगितलेल्या यज्ञांनी देवता टिकतात; आणि बृहस्पती व शुक्र यांनी शिकवलेल्या नीतीने माणसं चालतात.'
तेन वीरेण तं हत्वा सगणं राक्षसाधमम्। आनीता स्वपुरं सीता कीर्तिश्च स्थापिता नृषु
'म्हणून त्या वीराने त्या दुष्ट राक्षसाला आणि त्याच्या सैन्याला मारून, सीतेला परत आपल्या नगरीत आणलं आणि आपली कीर्ती लोकांमध्ये स्थिर केली.'
तद्गच्छ विपुलप्रज्ञ भ्रातुः प्रियहिते रतः। अरिष्टं क्षेममध्वानं वायुना परिरक्षितः
तू मोठ्या बुद्धीचा आहेस, भावाच्या आनंदासाठी आणि कल्याणासाठी नेहमीच झटतोस. वाऱ्याच्या संरक्षणाखाली तुझा प्रवास सुखरूप आणि विघ्नरहित जावो.
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिकवनाय ते। द्रक्ष्यसे धनदोद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः
हे कुरूश्रेष्ठ, हा सुगंधिक वनाकडे जाणारा तुझा मार्ग आहे. तिथे तुला कुबेराचं बाग पाहायला मिळेल, जी यक्ष आणि राक्षसांनी राखलेली आहे.
न च ते तरसा कार्यः कुसुमापचयः स्वयम्। दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः
फुलं स्वतःच्या जोरावर तोडू नकोस, कारण देवतांचं सन्मान करणं माणसासाठी विशेष महत्त्वाचं आहे.
बलिहोमनमस्कारैर्मन्त्रैश्च भरतर्षभ। दैवतानि प्रसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत
बळी, होम, नमस्कार आणि मंत्रांनी, हे भरतवंशातील श्रेष्ठ, देवता भक्तीने प्रसन्न होतात.
मा तात साहसं कार्षीः स्वधर्मं परिपालय। स्वधर्मस्थापनं धर्मं बुध्यस्वागमयस्व च
मुला, घाईघाईने काही करू नकोस. आपला धर्म पाळ. स्वतःच्या धर्मानेच धर्माची स्थापना होते हे समजून घे आणि आचरणात आण.
न हि धर्ममविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य च। धर्मो वै वेदितुं शक्यो बृहस्पतिसमैरपि
धर्म समजून न घेता आणि वडिलधाऱ्यांची सेवा न करता, ब्रहस्पतीसारख्या बुद्धिमानालाही खरा धर्म समजत नाही.
अधर्मो यत्र धर्माख्यो धर्मश्चाधर्मसंज्ञितः। स विज्ञेयो विभागेन यत्रमुह्यन्त्यबुद्धयः
जिथे अधर्मालाच धर्म म्हणतात आणि धर्माला अधर्म म्हणतात, तिथे नीट विचार करून ओळखणं गरजेचं आहे, कारण अशा ठिकाणी बुद्धिहीन माणसं भरकटतात.
आचारसंभवो धर्मो धर्माद्वेदाः समुत्थिताः। वेदैर्यज्ञाः समुत्पन्ना यज्ञैर्देवाः प्रतिष्ठिताः
धर्म हा चांगल्या वागणुकीतून निर्माण होतो. धर्मातून वेद निर्माण झाले, वेदांमधून यज्ञ निर्माण झाले आणि यज्ञांमुळे देवता स्थिर राहतात.
बल्याकरवणिज्याभिः कृष्यर्थैर्योनिपोषणैः। वार्तया धार्यते सर्वं धर्मैरेतैर्द्विजातिभिः
बळी, व्यापार, शेती आणि संततीच्या पोषणाने, द्विज लोक आपापल्या कर्तव्यानं सगळं जग चालवत असतात.
त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तिस्रो विद्या विजानताम्। ताभिः सम्यक्प्रवृत्ताभिर्लोकयात्रा विधीयते
त्रैविद्य, उदरनिर्वाह आणि शासनशास्त्र या तीन विद्या ज्ञानी लोकांसाठी आहेत. या तिन्ही योग्य रीतीने पाळल्या गेल्या तर जगाचा व्यवहार नीट चालतो.
सा चेद्धर्मकृता न स्यात्रयीधर्ममृते भुवि। दण्डनीतिमृतेचापि निर्मर्यादमिदं भवेत्
जर या गोष्टी धर्माने केल्या गेल्या नाहीत, आणि पृथ्वीवर त्रैविद्य आणि धर्म राहिला नाही, तसेच शासनशास्त्र नसेल, तर या जगात काहीच मर्यादा राहणार नाहीत.
वार्ताधर्मे ह्यवर्तिन्यो विनश्येयुरिमाः प्रजाः। सुप्रवृत्तैस्त्रिभिर्ह्येतैर्धर्मैः सूयन्ति वै प्रजाः
उदरनिर्वाहाच्या धर्माचं पालन न केल्यास या सगळ्या प्रजा नष्ट होतील. पण हे तीन धर्म नीट पाळले, तर प्रजांची वाढ होते.
द्विजानाममृतं धर्मो ह्येकश्चैवैकवर्णकः। यज्ञाध्ययनदानानि त्रयः साधारणाः स्मृताः
द्विज लोकांसाठी धर्म हा अमृतासारखा आहे, आणि एकवर्णीयांसाठी तो एकच आहे. यज्ञ, अध्ययन आणि दान हे तिघांसाठीही समान आहेत असं मानलं जातं.
याजनाध्यापने चोभे ब्राह्मणानां परिग्रहः। पालनं क्षत्रियाणां वै वैश्यधर्मश्च पोषणम्
ब्राह्मणांसाठी यज्ञ करवणं, अध्यापन करणं आणि दान घेणं योग्य आहे. क्षत्रियांना रक्षण करणं आणि वैश्यांना पालन-पोषण करणं हे त्यांचं कर्तव्य आहे.