दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च। राज्यं कारितवान्रामस्ततः स्वभवनं गतः
रामाने दहा हजार वर्षं आणि दहा शंभर वर्षं राज्य केलं, आणि मग तो आपल्या निवासस्थानी गेला.
तदिहाप्सरसस्तात गन्धर्वाश्च सदाऽनघ। तस्य वीरस्य चरितं गायन्त्यो रमयन्ति माम्
इथे, पापरहित, अप्सरा आणि गंधर्व नेहमी त्या वीराच्या पराक्रमाची गाणी गाऊन मला आनंद देतात.
अयं च मार्गो मर्त्यानामगम्यः कुरुनन्दन। ततोऽहं रुद्धवान्मार्गं तवेमं देवसेवितम्
कुरुकुळातील आनंदा, हा मार्ग माणसांसाठी नाही; म्हणून मी देवांनी पूजलेला हा मार्ग तुझ्यासाठी बंद केला आहे.
त्वामनेन पथा यान्तं यक्षो वा राक्षसोपि वा'। धर्षयेद्वा शपेद्वाऽपि मा कश्चिदिति भारत
भरता, या मार्गावरून जात असताना, कुठलाही यक्ष किंवा राक्षस तुला त्रास देऊ नये किंवा शाप देऊ नये.
दिव्यो देवपथो ह्येष नात्र गच्छन्ति मानुषाः। यदर्थमागतश्चासि अत एव सरश्च तत्
हा देवांचा दिव्य मार्ग आहे; इथे माणसं येत नाहीत. म्हणूनच तू इथे आला आहेस आणि म्हणून हे सरोवर आहे.
पूर्वरूपमदृष्ट्वा ते न यास्यामि कथंचन। यदि तेऽहमनुग्राह्यो दर्शयात्मानमात्मना
तुझं पूर्वीचं रूप न पाहता मी पुढे जाणार नाही; जर मी तुझ्या कृपेचा पात्र असेन, तर मला तुझं खरं रूप दाखव.
एवमुक्तस्तु भीमेन स्मितं कृत्वा प्लवंगमः। तद्रूपं दर्शयामास यद्वै सागरलङ्घने
भीमाने असं म्हटल्यावर, वानराने हसून, समुद्र ओलांडताना घेतलेलं तेच रूप दाखवलं.
भ्रातुः प्रियमभीप्सन्वै चकार सुमहद्वपुः। `तद्रूपं यत्पुरा तस्य बभूवोदधिलङ्घने
भावाला आनंद द्यावा म्हणून त्याने फार मोठं शरीर धारण केलं—जसं समुद्र ओलांडताना त्याचं रूप होतं.
देहस्तस्य ततोऽतीव वर्धत्यायामविस्तरैः। सद्रुमं कदलीषण्डं छादयन्नमितद्युतिः
त्याचं शरीर फार वाढलं, उंची आणि जाडी दोन्ही वाढून, त्याचं तेज असं होतं की संपूर्ण केळीच्या झाडांचा वेल त्याने झाकून टाकला.
गिरिश्चोच्छ्रयमाक्रम्य तस्थौ तत्र च वानरः। समुच्छ्रितमहाकायो द्वितीय इव पर्वतः
मग तो वानर डोंगराच्या शिखरावर जाऊन उभा राहिला, त्याचं मोठं शरीर इतकं उंच होतं की तो जणू दुसरा एक डोंगरच वाटत होता.
ताम्रेक्षणस्तीक्ष्णदंष्ट्रो भृकुटीकृतलोचनः। दीर्घं लाङ्गूलमाविध्य दिशो व्याप्य स्थितः कपिः
त्याच्या डोळ्यांत तांबडं तेज होतं, दात धारदार होते, कपाळावर आठी पडली होती, आणि तो आपली लांब शेपूट फिरवत, सर्व दिशांना व्यापून उभा राहिला.
तद्रूपं महदालक्ष्यभ्रातुः कौरवनन्दनः। विसिष्मिये तदा भीमो जहृषे च पुनः पुनः
कौरवकुळातील भीमाने आपल्या भावाचं हे अद्भुत आणि प्रचंड रूप पाहिलं, तेव्हा तो थक्क झाला आणि पुन्हा पुन्हा आनंदित झाला.
तमर्कमिव तेजोभिः सौवर्णमिव पर्वतम्। प्रदीप्तमिव चाकाशं दृष्ट्वा भीमो न्यमीलयत्
तो तेजाने सूर्यासारखा, सोन्यासारखा डोंगर किंवा आकाशात पेटलेल्या ज्वाळेसारखा भासत होता; हे पाहून भीमाने डोळे मिटले.
आबभाषे च हनुमान्भीमसेनं स्मयन्निव। एतावदिह शक्तस्त्वं द्रुष्टुं रूपं ममानघ
मग हनुमान जणू हसत भीमसेनाला म्हणाला, 'हे निष्पापा, इथे तू माझं इतकंच रूप पाहू शकतोस.'
वर्धेऽहं चाप्यतो भूयो यावन्मे मनसेप्सितम्। भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिरोजसा
'भीमा, मी माझ्या इच्छेप्रमाणे अजूनही मोठा होऊ शकतो; आणि शत्रूंशी लढताना माझं रूप आणि बळ फारच वाढतं.'
तदद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यपर्वतसन्निभम्। दृष्ट्वा हनूमतो वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्मजः
विंध्य पर्वतासारखं ते हनुमानाचं अद्भुत आणि भयंकर रूप पाहून वायुपुत्र भीम चकीत झाला.
प्रत्युवाच ततो भीमः संप्रहृष्टतनूरुहः। कृताञ्जलिरदीनात्मा हनूमन्तमवस्थितम्
मग भीमाने आनंदाने अंगावर रोमांच येऊन, हात जोडून, निर्भय मनाने समोर उभ्या असलेल्या हनुमानाला नम्रतेने बोललं.
दृष्टं प्रमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभो। संहरस्व महावीर्य स्वयमात्मानमात्मना
'महाबली, मी तुझ्या या विशाल शरीराचं रूप पाहिलं; आता, पराक्रमी, कृपया स्वतःच स्वतःला आवर.'
न हि शक्नोमि त्वां द्रष्टुं दिवाकरमिवोदितम्। अप्रमेयमनाधृष्यं मैनाकमिव पर्वतम्
'कारण, जसा वर आलेल्या सूर्याकडे पाहता येत नाही, तसंच मी तुझ्याकडे पाहू शकत नाही; तू मोजता येणाराही नाहीस, आणि जिंकता येणाराही नाहीस, जसा मैनाक पर्वत.'
विस्मयश्चैव मे वीर सुमहान्मनसोऽद्य वै। यद्रामस्त्वयि पार्श्वश्थे स्वयं रावणमभ्यगात्
'वीर, आज माझ्या मनात फार मोठा आश्चर्य आहे, कारण रामाने तुझ्या सोबतीने स्वतः रावणाचा सामना केला.'
त्वमेव शक्तस्तां लङ्कां सयोधां सहरावणाम्। स्वबाहुबलमाश्रित् विनाशयितुमञ्जसा
'तूच आपल्या बाहूंच्या बळावर, सैन्यासकट आणि रावणासकट संपूर्ण लंका सहज नष्ट करू शकला असतास.'
न हि ते किंचिदप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते। न चैव तव पर्याप्तो रावयणः सगणो युधि
'वायुपुत्रा, तुझ्यासाठी काहीच अशक्य नाही; आणि युद्धात रावण आणि त्याचं सैन्य तुझ्यापुढे टिकू शकत नव्हतं.'
एवमुक्तस्तु भीमेन हनूमान्प्लवगोत्तमः। प्रत्युवाच ततो वाक्यं स्निग्धगम्भीरया गिरा
भीमाने असं म्हटल्यावर, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमानाने गोड आणि गंभीर स्वरात उत्तर दिलं.
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत। भीमसेन न पर्याप्तो ममासौ राक्षसाधमः
'महाबाहू भीमसेना, भारतवंशीय, तू जसं म्हणतोस तसंच आहे; तो दुष्ट राक्षस माझ्या बरोबरीचा नव्हता.'
वेदाचारविधानोक्तैर्यज्ञैर्धार्यन्ति देवताः। बृहस्पत्युशनःप्रोक्तैर्नयैर्धार्यन्ति मानवाः
'वेदांमध्ये सांगितलेल्या यज्ञांनी देवता टिकतात; आणि बृहस्पती व शुक्र यांनी शिकवलेल्या नीतीने माणसं चालतात.'
तेन वीरेण तं हत्वा सगणं राक्षसाधमम्। आनीता स्वपुरं सीता कीर्तिश्च स्थापिता नृषु
'म्हणून त्या वीराने त्या दुष्ट राक्षसाला आणि त्याच्या सैन्याला मारून, सीतेला परत आपल्या नगरीत आणलं आणि आपली कीर्ती लोकांमध्ये स्थिर केली.'
तद्गच्छ विपुलप्रज्ञ भ्रातुः प्रियहिते रतः। अरिष्टं क्षेममध्वानं वायुना परिरक्षितः
तू मोठ्या बुद्धीचा आहेस, भावाच्या आनंदासाठी आणि कल्याणासाठी नेहमीच झटतोस. वाऱ्याच्या संरक्षणाखाली तुझा प्रवास सुखरूप आणि विघ्नरहित जावो.
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिकवनाय ते। द्रक्ष्यसे धनदोद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः
हे कुरूश्रेष्ठ, हा सुगंधिक वनाकडे जाणारा तुझा मार्ग आहे. तिथे तुला कुबेराचं बाग पाहायला मिळेल, जी यक्ष आणि राक्षसांनी राखलेली आहे.
न च ते तरसा कार्यः कुसुमापचयः स्वयम्। दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः
फुलं स्वतःच्या जोरावर तोडू नकोस, कारण देवतांचं सन्मान करणं माणसासाठी विशेष महत्त्वाचं आहे.
बलिहोमनमस्कारैर्मन्त्रैश्च भरतर्षभ। दैवतानि प्रसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत
बळी, होम, नमस्कार आणि मंत्रांनी, हे भरतवंशातील श्रेष्ठ, देवता भक्तीने प्रसन्न होतात.