स पितुः प्रियमन्विच्छन्सहभार्यः सहानुजः। सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठो दण्डकारण्यमाश्रितः
पित्याच्या इच्छेसाठी, पत्नी आणि लहान भावासह, धनुर्धारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो दंडकारण्यात राहू लागला.
तस्य भार्या जनस्थानाच्छलेनापहृता बलात्। राक्षसेन्द्रेण बलिना रावणेन दुरात्मना
त्याची पत्नी जनस्थानातून कपटाने आणि जबरदस्तीने, बलाढ्य व दुष्ट राक्षसांचा राजा रावण याने अपहरण केली.
सुवर्णरत्नचित्रेण मृगरूपेण रक्षसा। वञ्चयित्वा नरव्याघ्रं मारीचेन तदाऽनघ
त्या वेळी, सोनं आणि रत्नांनी सजवलेल्या मृगाच्या रूपात राक्षस मारीच याने, नरांमध्ये वाघ असलेल्या रामाला फसवलं, हे पापरहित.
हृतदारः सह भ्रात्रा पत्नीं मार्गन्स राघवः। दृष्टवाञ्शैलशिखरे सुग्रीवं वानरर्षभम्
पत्नी हरवलेला राघव, भावासोबत तिला शोधत असताना, पर्वतशिखरावर वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला सुग्रीव त्याला दिसला.
तेन तस्याभवत्सख्यं राघवस्य महात्मनः। स हत्वा वालिनं राज्ये सुग्रीवं प्रत्यपादयत्
त्याच्याशी त्या महात्मा राघवाचे मैत्री झाली; त्याने वालीला मारून सुग्रीवाला पुन्हा राज्य दिले.
स राज्यं प्राप्य सुग्रीवः सीतायाः परिमार्गणे। वानरान्प्रेषयामास शतशोऽथ सहस्रशः
राज्य मिळाल्यावर, सुग्रीवाने शेकडो-हजारो वानरांना सीतेच्या शोधासाठी पाठवलं.
ततो वानरकोटीभिः सहितोऽहं नरर्षभ। सीतां मार्गन्महाबाहो प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्
मग, हे नरश्रेष्ठ, मी लाखो वानरांसह, महाबाहू, सीतेच्या शोधासाठी दक्षिण दिशेला निघालो.
ततः प्रवृत्तिः सीताया गृध्रेण सुमहात्मना। संपातिना समाख्याता रावणस्य निवेशने
मग, महान आत्मा असलेल्या गृध्र संपातीने आम्हाला सांगितले की, सीता रावणाच्या निवासस्थानी आहे.
ततोऽहं कार्यसिद्ध्यर्थं रामस्याक्लिष्टकर्मणः। शतयोजनविस्तारमर्णवं सहसा प्लुतः
मग, रामाच्या कार्यसिद्धीसाठी, ज्याची कर्मे निष्कलंक आहेत, मी क्षणात शंभर योजन रुंद समुद्र उडी मारून ओलांडला.
अहं स्ववीर्यादुत्तीर्य सागरं मकरालयम्। सुतां जनकराजस्य सीतां सुररसुतोपमाम्
माझ्या स्वतःच्या बळावर मी मकरांनी भरलेला समुद्र ओलांडला आणि जनकराजाची कन्या, देवकन्यांसारखी सीता पाहिली.
दृष्टवान्भरतश्रेष्ठ रावणस्य निवेशने। समेत्य तामहं देवीं वैदेहीं राघवप्रियाम्
भरतांमध्ये श्रेष्ठा, मी रावणाच्या महालात वैदेही देवीला, राघवाला प्रिय असलेल्या सीतेला, प्रत्यक्ष पाहिलं आणि तिची भेट घेतली.
दग्ध्वा लङ्कामशेषेण सादृप्राकारतोरणाम्। प्रत्यागतश्चास्य पुनर्नाम तत्रप्रकाश्य वै
मी संपूर्ण लंका, तिच्या भिंती आणि दरवाजांसह जाळली आणि मग तिथे परत जाऊन आपलं नाव उघडपणे सांगितलं.
मद्वाक्यं चावधार्याशु रामो राजीवलोचनः। अबद्धपूर्वमन्यैश्च बद्ध्वा सेतुं महोदधौ। वृतो वानरकोटीभिः समुत्तीर्णो महार्णवम्
राघव, कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, माझं बोलणं लगेच समजून गेला आणि इतरांनी कधी बांधला नव्हता असा पूल मोठ्या समुद्रावर बांधून, लाखो वानरांबरोबर समुद्र ओलांडून गेला.
ततो ररामेण वीर्येण हत्वा तान्सर्वराक्षसान्। रणे तु राक्षसगणं रावणं लोकरावणम्
नंतर रामाच्या शौर्यामुळे सर्व राक्षसांचा युद्धात संहार झाला, आणि जगाला भय दाखवणारा रावणसुद्धा आपल्या सैन्यासह मारला गेला.
निशाचरेनद्रं हत्वा तु सभ्रातृसुतबान्धवम्। राज्येऽभिषिच्य लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम्
निशाचरांचा राजा रावण, त्याचे भाऊ, मुले आणि नातेवाईक यांना मारून, रामाने विभीषणाला लंकेच्या राज्यावर बसवलं.
धार्मिकं भक्तिमन्तं च भक्तानुगतवत्सलः। प्रत्याहृत्य ततः सीतां नष्टां वेदश्रुतिं यथा
धर्मनिष्ठ आणि भक्तवत्सल रामाने, हरवलेली सीता पुन्हा मिळवली, जशी हरवलेली वेदश्रुती परत मिळते.
तयैव सहितः साध्व्या पत्न्या रामो महायशाः। गत्वा ततोऽतित्वरितः स्वां पुरीं रघुनन्दनः। अध्यावसत्ततोऽयोध्यामयोध्यां द्विषतां प्रभुः
त्या सती पत्नीबरोबर, कीर्तीमान राम, रघुकुळाचा आनंद, मोठ्या घाईने आपल्या नगरीत परतला आणि मग अयोध्येवर, शत्रूंना न जिंकता येईल असं राज्य केलं.
ततः प्रतिष्ठितो राज्ये रामो नृपतिसत्तमः। वरं मया याचितोऽसौ रामो राजीवलोचनः
मग श्रेष्ठ राजा राम राज्यावर विराजमान झाला. मी कमळासारख्या डोळ्यांच्या रामाकडे एक वर मागितला.
यावद्रामकथेयं ते भवेल्लोकेषु शत्रुहन्। तावज्जीवेयमित्येवं तथाऽस्त्विति च सोब्रवीत्
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मी असं मागितलं की, ज्या पर्यंत रामकथा लोकांमध्ये राहील, त्या पर्यंत मी जिवंत राहू दे. आणि रामाने तसंच मान्य केलं.
सीताप्रसादाच्च सदा मामिहस्थमरिंदम। उपतिष्ठन्ति दिव्या हि भोगा भीम यथेप्सिताः
सीतेच्या कृपेने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मला इथे नेहमीच हवी तशी दिव्य सुखं मिळतात.
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च। राज्यं कारितवान्रामस्ततः स्वभवनं गतः
रामाने दहा हजार वर्षं आणि दहा शंभर वर्षं राज्य केलं, आणि मग तो आपल्या निवासस्थानी गेला.
तदिहाप्सरसस्तात गन्धर्वाश्च सदाऽनघ। तस्य वीरस्य चरितं गायन्त्यो रमयन्ति माम्
इथे, पापरहित, अप्सरा आणि गंधर्व नेहमी त्या वीराच्या पराक्रमाची गाणी गाऊन मला आनंद देतात.
अयं च मार्गो मर्त्यानामगम्यः कुरुनन्दन। ततोऽहं रुद्धवान्मार्गं तवेमं देवसेवितम्
कुरुकुळातील आनंदा, हा मार्ग माणसांसाठी नाही; म्हणून मी देवांनी पूजलेला हा मार्ग तुझ्यासाठी बंद केला आहे.
त्वामनेन पथा यान्तं यक्षो वा राक्षसोपि वा'। धर्षयेद्वा शपेद्वाऽपि मा कश्चिदिति भारत
भरता, या मार्गावरून जात असताना, कुठलाही यक्ष किंवा राक्षस तुला त्रास देऊ नये किंवा शाप देऊ नये.
दिव्यो देवपथो ह्येष नात्र गच्छन्ति मानुषाः। यदर्थमागतश्चासि अत एव सरश्च तत्
हा देवांचा दिव्य मार्ग आहे; इथे माणसं येत नाहीत. म्हणूनच तू इथे आला आहेस आणि म्हणून हे सरोवर आहे.
पूर्वरूपमदृष्ट्वा ते न यास्यामि कथंचन। यदि तेऽहमनुग्राह्यो दर्शयात्मानमात्मना
तुझं पूर्वीचं रूप न पाहता मी पुढे जाणार नाही; जर मी तुझ्या कृपेचा पात्र असेन, तर मला तुझं खरं रूप दाखव.
एवमुक्तस्तु भीमेन स्मितं कृत्वा प्लवंगमः। तद्रूपं दर्शयामास यद्वै सागरलङ्घने
भीमाने असं म्हटल्यावर, वानराने हसून, समुद्र ओलांडताना घेतलेलं तेच रूप दाखवलं.
भ्रातुः प्रियमभीप्सन्वै चकार सुमहद्वपुः। `तद्रूपं यत्पुरा तस्य बभूवोदधिलङ्घने
भावाला आनंद द्यावा म्हणून त्याने फार मोठं शरीर धारण केलं—जसं समुद्र ओलांडताना त्याचं रूप होतं.
देहस्तस्य ततोऽतीव वर्धत्यायामविस्तरैः। सद्रुमं कदलीषण्डं छादयन्नमितद्युतिः
त्याचं शरीर फार वाढलं, उंची आणि जाडी दोन्ही वाढून, त्याचं तेज असं होतं की संपूर्ण केळीच्या झाडांचा वेल त्याने झाकून टाकला.
गिरिश्चोच्छ्रयमाक्रम्य तस्थौ तत्र च वानरः। समुच्छ्रितमहाकायो द्वितीय इव पर्वतः
मग तो वानर डोंगराच्या शिखरावर जाऊन उभा राहिला, त्याचं मोठं शरीर इतकं उंच होतं की तो जणू दुसरा एक डोंगरच वाटत होता.