यत्नवानपि तु श्रीमाँल्लाङ्गूलोद्धरणे ततः। कपेः पार्श्वगतो भीमस्तस्थौ व्रीडडानताननः
शेपूट उचलण्याचा खूप प्रयत्न करूनही, भीम त्या वानराच्या शेजारी उभा राहिला आणि लाजेने त्याचे डोके खाली गेले.
प्रणिपत्य च कौन्तेयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्। प्रसीद कपिशार्दूल दुरुक्तं क्षम्यतां मम
कुंतिपुत्राने वाकून, हात जोडून म्हटले, 'वानरांमध्ये श्रेष्ठ, कृपा कर आणि माझ्या कठोर शब्दांना क्षमा कर.'
सिद्धो वा यदि वा देवो गन्धर्वो वाऽथ गुह्यकः। पृष्टः सन्को मया ब्रूहि कस्त्वं वानररूपधृत्
तू सिद्ध आहेस का, देव आहेस का, गंधर्व आहेस का, की गुप्त जीव आहेस? मी तुला विचारतोय, वानराचं रूप घेतलेला तू कोण आहेस, मला सांग.
न चेद्गुह्यं महाबाहो श्रोतव्यं चेद्भवेन्मम। शिष्यवत्त्वां तु पृच्छामि उपपन्नोऽस्मि तेऽनघ
हे महाबाहु, हे काही गुप्त नसेल आणि मला ऐकायला हरकत नसेल, तर मी तुला शिष्याप्रमाणे विचारतोय; मी तुझ्या विश्वासास पात्र आहे, हे पापरहित.
यत्ते मम परिज्ञाने कौतूहलमरिंदम। तत्सर्वमखिलेन त्वं शृणु पाण्डवनन्दन
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल जे काही कुतूहल निर्माण झालं आहे, हे शत्रूंचा नाश करणारा, ते सर्व मी तुला पूर्णपणे सांगतो, हे पांडवांचा आनंद.
अहं केसरिणः क्षेत्रे वायुना जगदायुषा। जातः कमलपत्राक्ष हनूमान्नाम वानरः
मी केसरीच्या क्षेत्रात, जगाचा प्राण असलेल्या वायूपासून जन्मलेला हनुमान नावाचा वानर आहे, हे कमलासारख्या डोळ्यांनो.
सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम्। सर्ववानरराजानौ सर्ववानरयूथपाः
सूर्याचा पुत्र सुग्रीव आणि इंद्राचा पुत्र वाली, हे दोघेही सर्व वानरांचे राजे होते आणि सर्व वानरांच्या टोळ्यांचे प्रमुख होते.
उपतस्थुर्महावीर्या मम चामित्रकर्शन। सुग्रीवेणाभवत्प्रीतिरनिलस्याग्निना यथा
हे शत्रूंचा नाश करणारा, हे बलवान सर्व माझी सेवा करत असत; आणि सुग्रीवाला माझ्यावर अशीच माया होती, जशी वाऱ्यावर अग्नीला असते.
निकृतः स ततो भ्रात्रा कस्मिंश्चित्कारणान्तरे। ऋश्यमूके मया सार्धं सुग्रीवो न्यवसच्चिरम्
नंतर, कोणत्यातरी दुसऱ्या कारणाने आपल्या भावाकडून अन्याय सहन करून, सुग्रीव माझ्यासोबत ऋष्यमूक पर्वतावर बऱ्याच काळ राहिला.
अथ दाशरथिर्वीरो रामो नाम महाबलः। विष्णुर्मानुषरूपेण चचार वसुधातलम्
नंतर दशरथपुत्र, राम नावाचा, महाबली, म्हणजेच मानव रूपातील विष्णू, पृथ्वीवर वावरू लागला.
स पितुः प्रियमन्विच्छन्सहभार्यः सहानुजः। सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठो दण्डकारण्यमाश्रितः
पित्याच्या इच्छेसाठी, पत्नी आणि लहान भावासह, धनुर्धारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो दंडकारण्यात राहू लागला.
तस्य भार्या जनस्थानाच्छलेनापहृता बलात्। राक्षसेन्द्रेण बलिना रावणेन दुरात्मना
त्याची पत्नी जनस्थानातून कपटाने आणि जबरदस्तीने, बलाढ्य व दुष्ट राक्षसांचा राजा रावण याने अपहरण केली.
सुवर्णरत्नचित्रेण मृगरूपेण रक्षसा। वञ्चयित्वा नरव्याघ्रं मारीचेन तदाऽनघ
त्या वेळी, सोनं आणि रत्नांनी सजवलेल्या मृगाच्या रूपात राक्षस मारीच याने, नरांमध्ये वाघ असलेल्या रामाला फसवलं, हे पापरहित.
हृतदारः सह भ्रात्रा पत्नीं मार्गन्स राघवः। दृष्टवाञ्शैलशिखरे सुग्रीवं वानरर्षभम्
पत्नी हरवलेला राघव, भावासोबत तिला शोधत असताना, पर्वतशिखरावर वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला सुग्रीव त्याला दिसला.
तेन तस्याभवत्सख्यं राघवस्य महात्मनः। स हत्वा वालिनं राज्ये सुग्रीवं प्रत्यपादयत्
त्याच्याशी त्या महात्मा राघवाचे मैत्री झाली; त्याने वालीला मारून सुग्रीवाला पुन्हा राज्य दिले.
स राज्यं प्राप्य सुग्रीवः सीतायाः परिमार्गणे। वानरान्प्रेषयामास शतशोऽथ सहस्रशः
राज्य मिळाल्यावर, सुग्रीवाने शेकडो-हजारो वानरांना सीतेच्या शोधासाठी पाठवलं.
ततो वानरकोटीभिः सहितोऽहं नरर्षभ। सीतां मार्गन्महाबाहो प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्
मग, हे नरश्रेष्ठ, मी लाखो वानरांसह, महाबाहू, सीतेच्या शोधासाठी दक्षिण दिशेला निघालो.
ततः प्रवृत्तिः सीताया गृध्रेण सुमहात्मना। संपातिना समाख्याता रावणस्य निवेशने
मग, महान आत्मा असलेल्या गृध्र संपातीने आम्हाला सांगितले की, सीता रावणाच्या निवासस्थानी आहे.
ततोऽहं कार्यसिद्ध्यर्थं रामस्याक्लिष्टकर्मणः। शतयोजनविस्तारमर्णवं सहसा प्लुतः
मग, रामाच्या कार्यसिद्धीसाठी, ज्याची कर्मे निष्कलंक आहेत, मी क्षणात शंभर योजन रुंद समुद्र उडी मारून ओलांडला.
अहं स्ववीर्यादुत्तीर्य सागरं मकरालयम्। सुतां जनकराजस्य सीतां सुररसुतोपमाम्
माझ्या स्वतःच्या बळावर मी मकरांनी भरलेला समुद्र ओलांडला आणि जनकराजाची कन्या, देवकन्यांसारखी सीता पाहिली.
दृष्टवान्भरतश्रेष्ठ रावणस्य निवेशने। समेत्य तामहं देवीं वैदेहीं राघवप्रियाम्
भरतांमध्ये श्रेष्ठा, मी रावणाच्या महालात वैदेही देवीला, राघवाला प्रिय असलेल्या सीतेला, प्रत्यक्ष पाहिलं आणि तिची भेट घेतली.
दग्ध्वा लङ्कामशेषेण सादृप्राकारतोरणाम्। प्रत्यागतश्चास्य पुनर्नाम तत्रप्रकाश्य वै
मी संपूर्ण लंका, तिच्या भिंती आणि दरवाजांसह जाळली आणि मग तिथे परत जाऊन आपलं नाव उघडपणे सांगितलं.
मद्वाक्यं चावधार्याशु रामो राजीवलोचनः। अबद्धपूर्वमन्यैश्च बद्ध्वा सेतुं महोदधौ। वृतो वानरकोटीभिः समुत्तीर्णो महार्णवम्
राघव, कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, माझं बोलणं लगेच समजून गेला आणि इतरांनी कधी बांधला नव्हता असा पूल मोठ्या समुद्रावर बांधून, लाखो वानरांबरोबर समुद्र ओलांडून गेला.
ततो ररामेण वीर्येण हत्वा तान्सर्वराक्षसान्। रणे तु राक्षसगणं रावणं लोकरावणम्
नंतर रामाच्या शौर्यामुळे सर्व राक्षसांचा युद्धात संहार झाला, आणि जगाला भय दाखवणारा रावणसुद्धा आपल्या सैन्यासह मारला गेला.
निशाचरेनद्रं हत्वा तु सभ्रातृसुतबान्धवम्। राज्येऽभिषिच्य लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम्
निशाचरांचा राजा रावण, त्याचे भाऊ, मुले आणि नातेवाईक यांना मारून, रामाने विभीषणाला लंकेच्या राज्यावर बसवलं.
धार्मिकं भक्तिमन्तं च भक्तानुगतवत्सलः। प्रत्याहृत्य ततः सीतां नष्टां वेदश्रुतिं यथा
धर्मनिष्ठ आणि भक्तवत्सल रामाने, हरवलेली सीता पुन्हा मिळवली, जशी हरवलेली वेदश्रुती परत मिळते.
तयैव सहितः साध्व्या पत्न्या रामो महायशाः। गत्वा ततोऽतित्वरितः स्वां पुरीं रघुनन्दनः। अध्यावसत्ततोऽयोध्यामयोध्यां द्विषतां प्रभुः
त्या सती पत्नीबरोबर, कीर्तीमान राम, रघुकुळाचा आनंद, मोठ्या घाईने आपल्या नगरीत परतला आणि मग अयोध्येवर, शत्रूंना न जिंकता येईल असं राज्य केलं.
ततः प्रतिष्ठितो राज्ये रामो नृपतिसत्तमः। वरं मया याचितोऽसौ रामो राजीवलोचनः
मग श्रेष्ठ राजा राम राज्यावर विराजमान झाला. मी कमळासारख्या डोळ्यांच्या रामाकडे एक वर मागितला.
यावद्रामकथेयं ते भवेल्लोकेषु शत्रुहन्। तावज्जीवेयमित्येवं तथाऽस्त्विति च सोब्रवीत्
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मी असं मागितलं की, ज्या पर्यंत रामकथा लोकांमध्ये राहील, त्या पर्यंत मी जिवंत राहू दे. आणि रामाने तसंच मान्य केलं.
सीताप्रसादाच्च सदा मामिहस्थमरिंदम। उपतिष्ठन्ति दिव्या हि भोगा भीम यथेप्सिताः
सीतेच्या कृपेने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मला इथे नेहमीच हवी तशी दिव्य सुखं मिळतात.