माऽत्र प्राप्स्यति शापं वा धर्षणां वेति पाण्डवः। कदलीषण्डमध्यस्थो ह्येवं संचिन्त्य वानरः
केळीच्या बनाच्या मध्ये उभा असलेला पांडव मनात विचार करू लागला, 'इथे मला शाप किंवा अपमान मिळू नये.'
प्राजृम्भत महाकायो हनूमान्नाम वानरः। कदलीषण्डमध्यस्थो निद्रावशगतस्तदा
तेथे, केळीच्या बनाच्या मध्ये, मोठ्या शरीराचा हनुमान, झोपेच्या झटक्याने गाढ जांभई देत बसला होता.
तेन शब्देन महता व्यबुध्यत महाकपिः'। जृम्भमाणः सुविपुलं शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम्। आस्फोटयच्चलाङ्गूलमिन्द्राशनिसमस्वनम्
त्या मोठ्या आवाजाने जागा झाल्यावर, बलवान वानराने आपले विशाल शरीर इंद्राच्या ध्वजासारखे उंच केले आणि हलणाऱ्या शेपटीने असा आवाज केला की जणू इंद्राचा वज्रच पडला.
तस्य लाङ्गूलनिनदं पर्वतः सुगुहामुखैः। उद्गारमिव गौर्नर्दन्नुत्ससर्ज समन्ततः
त्याच्या शेपटीच्या गर्जनेने, पर्वताच्या गुहांमधून, जणू गाय हंबरते तसा आवाज सर्वत्र पसरला.
लाङ्गूलास्फोटशब्दाच्च चलितः स महागिरिः। विघूर्णमानशिखरः समन्तात्पर्यशीर्यत
शेपटीच्या त्या प्रचंड आवाजामुळे तो मोठा डोंगर हलू लागला, त्याच्या शिखरांना कंप आला आणि सगळीकडे तुकडे पडू लागले.
स लाङ्गूलरवस्तस्य मत्तवारणनिस्वनम्। अन्तर्धायविचित्रेषु चचार गिरिसानुषु
त्याच्या शेपटीच्या गर्जनेचा आवाज, मदाने वेडावलेल्या हत्तीच्या डंकारासारखा, त्या अद्भुत पर्वतशिखरांमध्ये हरवून गेला.
स भीमसेनस्तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः। शब्दप्रभवमन्विच्छंश्चचार कदलीवनम्
तो आवाज ऐकून भीमसेनाच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले; त्या आवाजाचा उगम शोधत तो केळीच्या जंगलात भटकू लागला.
कदलीवनमध्यस्थमथ पीने शिलातले। ददर्श सुमहाबाहुर्वानराधिपतिं तदा
मग केळीच्या बनाच्या मध्ये, मोठ्या दगडावर, बलवान भीमाने वानरांचा अधिपती पाहिला.
विद्युत्संपातदुष्प्रेक्षं विद्युत्संपातपिङ्गलम्। विद्युत्संपातनिनदं विद्युत्संपातचञ्चलम्
त्याला असा एक दिसला की ज्याच्याकडे पाहणेही कठीण, वीजेसारखा पिंगट, वीजेच्या गडगडाटासारखा गर्जणारा आणि वीजेसारखा सतत हालणारा.
बाहुस्वस्तिकविन्यस्तपीनवृत्तशिरोधरम्। स्कन्धभूयिष्ठकायत्वात्तनुमध्यकटीतटम्
त्याचा जाड, गोल गळा, दोन्ही हात स्वस्तिकासारखे ठेवलेले, खांद्यावरून मोठा आणि कमरेजवळ सडपातळ असा दिसत होता.
किंचिच्चाभुग्नशीर्षेण दीर्घरोमाञ्चितेन च। लाङ्गूलेनोर्ध्वगतिना ध्वजेनेव विराजितम्
त्याचे डोके थोडेसे वाकलेले, लांब उभे केस अंगावर उभे राहिलेले, आणि शेपटी ध्वजासारखी उंचावलेली, त्यामुळे तो तेजस्वी दिसत होता.
ह्रस्वौष्ठं ताम्रजिह्वास्यं रक्तकर्णं चलद्धुवम्। अपश्यद्वदनं तस्य रश्मिवन्तमिवोडुपम्
त्याचे तोंड लहान ओठांचे, तांबड्या जिभेचे, लाल कानांचे आणि हलणाऱ्या दाढीचे, आणि चंद्राच्या किरणांसारखे तेजस्वी होते.
वदनाभ्यन्तरगतैः शुक्लैर्दन्तैरलंकृतम्। केसरोत्करसंमिश्रमशोकानामिवोत्करम्
त्याच्या तोंडात पांढरे दात चमकत होते, सोन्यासारख्या केसांमध्ये मिसळलेले, जणू अशोकाच्या फुलांचा ढीगच.
हिरण्मयीनां मध्यस्थं कदलीनां महाद्युतिम्। दीप्यमानेन वपुषा स्वर्चिष्मन्तमिवानलम्। निरीक्षन्तमपत्रस्तं लोचनैर्मधुपिङ्गलैः
सोन्यासारख्या केळींच्या मध्ये, त्याचे शरीर प्रखर तेजाने झळकत होते, जणू स्वतःच्या ज्वाळांनी पेटलेली आग, आणि मधासारख्या पिंगट डोळ्यांनी निर्भयपणे पाहणारा.
तं वानरवरं धीमानतिकायं महाबलम्। स्वर्गपन्थानमावृत्य हिमवन्तमिव स्तितम्
तो बुद्धिमान, बलवान आणि प्रचंड वानरश्रेष्ठ स्वर्गाचा मार्ग अडवून हिमालयासारखा उभा होता.
दृष्ट्वा चैनं महाबाहुरेकं तस्मिन्महावने। अथोपसृत्यतरसा भीमो भीमपराक्रमः
त्या मोठ्या जंगलात तो एकटाच असल्याचे पाहून, बलाढ्य भीम, ज्याचे पराक्रम भीषण होते, झपाट्याने त्याच्याकडे गेला.
सिंहनादं चकारोग्रं वज्राशनिसमं बली। तेन शब्देन भीमस्य वित्रेसुर्मृगपक्षिणः
भीमाने सिंहासारखा प्रचंड गर्जना केली, जणू काही वज्र आणि वीज चमकली. त्या आवाजाने सगळे प्राणी आणि पक्षी घाबरून गेले.
हनूमांश्च महासत्व ईषदुन्मील्य लोचने। दृष्ट्वा तमथ सावज्ञं लोचनैर्मधुपिङ्गलैः
महाबली हनुमानाने थोडे डोळे उघडले आणि मधासारख्या पिंगट डोळ्यांनी भीमाकडे तुच्छतेने पाहिले.
ततः पवनजः श्रीमानन्तिकस्थं महौजसम्'। स्मितेन चैनमासाद्यहनूमानिदमब्रवीत्
मग वायुपुत्र, तेजस्वी आणि तेजाने भरलेला हनुमान, जवळच असलेला, हसत भीमाजवळ गेला आणि त्याला म्हणाला.
किमर्थं सरुजस्तेऽहं सुखसुप्तः प्रबोधितः। ननु नाम त्वया कार्या दया भूतेषु जानता
"तू दुःखाने भरलेला असताना मला सुखाच्या झोपेतून का उठवलेस? तुला खरं माहित असताना सर्व जीवांवर दया दाखवायला नको का?"
वयं धर्मं न जानीमस्तिर्यग्योनिमुपाश्रिताः। नरास्तु बुद्धिसंपन्ना दयां कुर्वन्ति जन्तुषु
"आम्ही प्राणी जन्माला आलो आहोत, म्हणून धर्म काय हे आम्हाला माहीत नाही; पण माणसांना बुद्धी असते, ते सगळ्या जीवांवर दया करतात."
क्रूरेषु कर्मसु कथं देहवाक्चित्तदूषिषु। धर्मघातिषु सज्जन्ते बुद्दिमन्तो भवद्विधाः
"तुझ्यासारखे शहाणे लोक कसे काय क्रूर कृत्ये करतात, ज्याने शरीर, वाणी आणि मन भ्रष्ट होतात आणि धर्माचा नाश होतो?"
न त्वं धर्मं विजानासि वृद्धा नोपासितास्त्वया। अल्पबुद्धितया बाल्यादुत्सादयसि यन्मृगान्
"तुला धर्म समजत नाही, वडीलधाऱ्यांची सेवा केली नाहीस; बालिशपणामुळे आणि कमी समजुतीमुळे तू प्राण्यांचा नाश करतोस."
ब्रूहि कस्त्वं किमर्थं वा किमिदं वनमागतः। वर्जितं मानुषैर्भावैस्तथैव पुरुषैरपि
"कोण आहेस तू? कशासाठी या जंगलात आला आहेस, जे माणसांच्या भावना आणि माणसांनीही टाळले आहे? सांग मला."
क्व च त्वयाऽद्यगन्तव्यं प्रब्रूहि पुरुषर्षभ। अतः परमगम्योऽयं पर्वतः सुदुरारुहः
"आज कुठे जाणार आहेस, हे सांग, हे श्रेष्ठ पुरुषा. या पुढे हा डोंगर अतिशय कठीण आणि चढायला अशक्य आहे."
विना सिद्धगतिं वीर गतिरत्र न विद्यते। [देवलोकस्य मार्गोऽयमगम्यो मानुषैः सदा]
"हे वीर, सिद्धीशिवाय इथे जाण्याचा मार्ग नाही; हा देवांच्या लोकांचा मार्ग आहे, जो माणसांसाठी नेहमीच अशक्य आहे."
कारुण्यात्त्वामहं वीर वारयामि निबोध मे। नातः परं त्वया शक्यं गन्तुमाश्वसिहि प्रभो
"माझ्या करुणेने, हे वीर, मी तुला थांबवतो—माझं ऐक; या पुढे तू जाऊ शकत नाहीस, म्हणून निर्धास्त रहा, हे प्रभो."
स्वागतं सर्वथैवेह तवाद्य मनुजर्षभ। इमान्यमृतकल्पानि मूलानि च फलानि च
"आज तुला इथे मनापासून स्वागत आहे, हे श्रेष्ठ पुरुषा; ही अमृतासारखी मुळे आणि फळे तुझ्यासाठी आहेत."
भक्षयित्वा निवर्तस्व मा वृथा प्राप्स्यसे वधम्। ग्राह्यं यदि वचो मह्यं हितं मनुजपुङ्गव
"हे खा आणि मग परत जा; व्यर्थ मृत्यू ओढवून घेऊ नकोस. माझं हिताचं बोलणं मान्य असेल तर, हे श्रेष्ठ पुरुषा, ते ऐक."
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वानरेन्द्रस्य धीमतः। भीमसेनस्तदा वीरः प्रोवाचामितविक्रमः
वानरराजाच्या शहाण्या शब्दांनी भीमसेनाने, तो पराक्रमी आणि धाडसी, उत्तर दिले.