न चापश्यंस्ततोऽन्योन्यं तमसाऽऽवृतचक्षुषः। आकृष्यमाणा वातेन साश्मचूर्णेन भारत
त्यांच्या डोळ्यांवर काळोख पसरला होता, वारा आणि दगडांच्या धुळीने त्यांना एकमेकांना पाहता येईना, हे भारत.
द्रुमाणां वातरुग्णआनां पततां भूतलेऽनिशम्। अन्येषां च महीजानां शब्दः समभवन्महान्
वाऱ्याने मोडलेली झाडे आणि जमिनीवर सतत पडणाऱ्या मोठ्या वस्तूंचा मोठा आवाज होत होता.
द्यौः स्वित्पतति किं भूमिर्दीर्यते पर्वतोनु किम्। इति ते मेनिरे सर्वेपवनेन विमोहिताः
त्या वाऱ्याने गोंधळून सर्वांनी वाटले, 'आकाश कोसळते का? पृथ्वी फाटते का? की पर्वतच तुटतोय?'
ते पथाऽनन्तरांन्वृक्षान्वल्मीकान्विषमाणि च। पाणिभिः परिमार्गन्तो भीता वायोर्निलिल्यिरे
त्या वाऱ्याने घाबरून, त्यांनी वाटेवर, झाडांजवळ, मुंग्यांच्या वारुळांमध्ये आणि खडतर जागांमध्ये हातांनी चाचपडत लपून घेतले.
ततः कार्मुकमादाय भीमसेनो महाबलः। कृष्णामादाय संगम्य तस्थावाश्रित्य पादपम्
मग बलवान भीमसेनाने धनुष्य उचलले आणि कृष्णेला जवळ घेऊन एका झाडाच्या आड उभा राहिला.
धर्मराजश्च धौम्यश् निलिल्याते महावने। अग्निहोत्राण्युपादाय सहदेवस्तु पर्वते
धर्मराज आणि धौम्य यांनी अग्निहोत्र घेऊन मोठ्या जंगलात लपून घेतले, तर सहदेव पर्वतावर गेला.
नकुलो ब्राह्मणाश्चान्ये लोमशश्च महातपाः। वृक्षानासाद्य संत्रस्तास्तत्रतत्र निलिल्यिरे
नकुल, इतर ब्राह्मण आणि मोठ्या तपस्वी लोमश, हे सगळे घाबरून इथे-तिथे झाडांच्या आड लपले.
मन्दीभूते तु पवने तस्मिन्रजसि शाम्यति। महद्भिर्जलधारौर्घर्वर्षमभ्याजगाम ह
वारा मंदावला आणि धूळ शांत झाली, तेव्हा मोठ्या मेघांच्या गडगडाटासह जोरदार पाऊस पडू लागला.
भृशं चटचटाशब्दो वज्राणां क्षिप्यतामिव। ततस्ताश्चञ्चलाभासश्चेरुरभ्रेषु विद्युतः
जणू काही वज्र फेकले जात आहेत असा मोठा कडकडाट झाला आणि मग ढगांमध्ये वीज चमकत फिरू लागली.
ततोऽश्मसहिता धाराः संवृण्वन्त्यः समन्ततः। प्रपेतुरनिशं तत्र शीघ्रवातसमीरिताः
मग तिथे वेगवान वाऱ्याने उडवलेल्या, दगड मिसळलेल्या पावसाच्या धारांनी सर्वत्र झाकून टाकले आणि सतत पाऊस पडत राहिला.
तत्र सागरगा ह्यापः कीर्यमाणाः समन्ततः। प्रादुरासन्सकलुषाः फेनवत्यो विशांपते
तेथे, राजन, समुद्रासारख्या फेसाळलेल्या आणि अशुद्ध पाण्याच्या लाटा सर्वत्र पसरल्या.
वहन्त्यो वारि बहुलं फेनोडुपपरिप्लुतम्। परिसमस्रुर्महाशब्दाः प्रकर्षन्त्यो महीरुहान्
त्या पाण्याने भरपूर फेस आणि कचरा वाहत मोठ्या आवाजात झाडे उन्मळून टाकत वाहून गेली.
तस्मिन्नुपरते शब्देबाते च समतां गते। गते ह्यम्भसि निम्नानि प्रादुर्भूते दिवाकरे
त्या गोंगाटाचा आवाज थांबला, वारा शांत झाला, पाणी ओसरले आणि सूर्य वर आला, तेव्हा खालच्या भागांचा परिसर दिसू लागला.
निर्जग्मुस्ते शनैः सर्वे समाजग्मुश्च भारत। प्रतस्थिरे पुनर्वीराः पर्वतं गन्धमादनम्
मग सर्वजण हळूहळू बाहेर आले, एकत्र जमले आणि त्या वीरांनी पुन्हा गंधमादन पर्वताकडे वाटचाल सुरू केली.
ततः प्रयातमात्रेषु पाण्डवेषु महात्मसु। पद्भ्यामनुचिता गन्तुं द्रौपदी समुपाविशत्
तेव्हा, मोठ्या मनाचे पांडव निघून गेले असता, द्रौपदीला पायी चालता येईना, म्हणून ती तिथेच बसली.
श्रान्ता दुःखपरीता च वातवर्षेण तेन च। सौकुमार्याच्च पाञ्चाली संमुमोह तपस्विनी
थकून, दुःखाने त्रस्त होऊन, वारा आणि पावसाने हैराण झालेली, आणि आपली नाजूक प्रकृती असलेली, पाञ्चाली बेशुद्ध पडली.
सा कम्पमाना मोहेन बाहुभ्यामसितेक्षणा। रवृत्ताभ्यामनुरूपाभ्यामूरू समवलम्बत
ती बेशुद्धतेमुळे थरथरत होती, तिच्या काळ्या डोळ्यांत हलकाच कंपन होता, आणि दोन्ही हातांनी आपल्या धनुष्यासारख्या वक्र असलेल्या मांडींना धरून बसली.
आलम्बमाना सहितावूरू गजकरोपमौ। रपपात सहसा भूमौ वेपन्ती कदली यथा
ती आपल्या दोन मांडींना, जणू हत्तीच्या सोंडेसारख्या, धरून होती, आणि अचानक केळीच्या झाडासारखी थरथरत जमिनीवर कोसळली.
तां पतन्तीं वरारोहां भज्यमानां लतामिव। नकुलः समभिद्रुत्य परिजग्राह वीर्यवान्
ती पडताना, सुंदर आणि वेलीसारखी तुटत असताना, पराक्रमी नकुल धावून गेला आणि तिला अलगद पकडले.
राजन्पाञ्चालराजस्य सुतेयमसितक्षणा। श्रान्ता निपतिता भूमौ तामवेक्षस्व भारत
राजा, ही काळ्या डोळ्यांची पाञ्चाल राजाची कन्या थकून जमिनीवर पडली आहे; तिला पाहा, हे भारत.
अदुःखार्हा परं दुःखं प्राप्तेयं मृदुगामिनी। आश्वासय महाराज तामिमां श्रमकर्शिताम्
ही मृदू चालणारी, जी कधीच दुःखाला पात्र नव्हती, ती आज मोठ्या दुःखात सापडली आहे; राजन, श्रमाने कृश झालेल्या हिला धीर द्या.
राजा तु वचनात्तस्य भृशं दुःखसमन्वितः। भीमश्च सहदेवश्च सहसा समुपाद्रवन्
त्याच्या या शब्दांवर, राजा दुःखाने भारावून गेला, आणि भीम व सहदेव दोघेही त्वरित धावले.
तामवेक्ष्यतु कौन्तेयो विवर्णवदनां कृशाम्। अङ्कमानीय धर्मात्मा पर्यदेवयदातुरः
कुंतीपुत्राने तिला बघितले, तिचा चेहरा फिक्का आणि शरीर कृश झालेले, मग तिला मांडीवर घेतले आणि धर्मात्मा दुःखाने विलाप करू लागला.
कथं वेश्मसु गुप्तेषु स्वास्तीर्णशयनोचिता। भूमौ निषतिता शेते सुखार्हा वरवर्णिनी
जी नेहमी सुरक्षित राजवाड्यात मऊ गादीवर झोपायची, ती तेजस्विनी आज जमिनीवर पसरून कशी झोपली आहे?
सुकुमारौ कथं पादौ मुखं च कमलप्रभम्। मत्कृतेऽद्य वरार्हायाः श्यामतां समुपागतम्
हिचे कोमल पाय आणि कमळासारखे तेजस्वी तोंड, जे नेहमी सुखाला पात्र होते, आज माझ्यामुळे कसे काळवंडले आहे?
किमिदं द्यूतकामेन मया कृतमबुद्धिना। आदाय कृष्णां चरता वने मृगगणाकुले
मी जुगाराच्या मोहाने आणि अज्ञानाने काय केले! कृष्णेला घेऊन या वनातील हिंस्त्र प्राण्यांमध्ये फिरत आहे.
सुखं प्राप्स्यसि कल्याणि पाण्डवान्प्राप्य वै पतीन्। इतिद्रुवदराजेन पित्रा दत्ताऽयतेक्षणा
‘तुला पांडवांसारखे पती मिळाले की तू नक्की सुखी होशील’ असे तुझ्या वडिलांनी, त्या दृढनिश्चयी राजाने, तुला दिल्यावेळी सांगितले होते.
तत्सर्वमानवाप्येयं श्रमशोकाद्विकर्शिता। शेते निपतिता भूमौ पापस्य मम कर्मभिः
पण हे सर्व असूनही, माझ्या पापी कर्मांमुळे, ही श्रम आणि दुःखाने कृश होऊन जमिनीवर पडली आहे.
तथा लालप्यमाने तु धर्मराजे युधिष्ठिरे। धौम्यप्रभृतयः सर्वे तत्राजग्मुर्द्विजोत्तमाः
धर्मराज युधिष्ठिर अशा प्रकारे विलाप करत असताना, धौम्य आणि सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण तिथे आले.
ते समाश्वासयामासुराशीर्भिश्चाप्यपूजयन्। राक्षोघ्नांश्च तथा मन्त्राञ्जेपुश्चक्रुश्च ते क्रियाः
त्यांनी तिला धीर दिला, आशीर्वाद दिले, राक्षसांना दूर करण्यासाठी मंत्र म्हणाले आणि विधी केले.