एतस्मिन्नेव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः। सत्रं तेने महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान्
त्याच वेळी, बृहद्द्युम्न नावाचा तेजस्वी आणि प्रसिद्ध राजा रायभ्य यांना मुख्य ऋत्विक करून मोठं यज्ञ करत होता.
तेन रैभ्यस्य वै पुत्रावर्वावसुपरासू। वृतौ सहायौ सत्रार्थं बृहद्द्युम्नेन धीमता
त्या यज्ञासाठी रायभ्य यांचे दोन पुत्र, अर्वावसु आणि परावसु, हुशार आणि समर्थ, बृहद्द्युम्नाला मदत करत होते.
तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः। आश्रमे त्वभवद्रैभ्यो भार्या चैव परावसोः
तेव्हा वडिलांनी परवानगी दिल्यावर ते दोघेही गेले, हे कुंतीपुत्रा; आणि रायभ्यांची पत्नी व परावसुची पत्नी आश्रमातच राहिल्या.
अथावलोककोऽगच्छद्गृहानकः परावसुः। कृष्णाजिनेन संवीतं ददर्श पितरं वने
मग परावसु घरी पाहणी करायला गेला; त्याने जंगलात काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीने झाकलेले वडील पाहिले.
जघन्यरात्रे निद्रान्धः सावशेषे तमस्यापि। चरन्तं गहनेऽरण्ये मेने स पितरं मृगम्
रात्रीच्या काळोखात, झोपेच्या धुंदीत आणि उरलेल्या अंधारात, त्याने आपल्या वडिलांना दाट जंगलात फिरताना पाहिलं आणि त्यांना हरिण समजलं.
मृगं तु मन्यमानेन पिता वै तेन हिंसितः। अकामयानेन तदा शरीरत्राणमिच्छता
त्याला हरिण वाटल्यामुळे, परावसुने आपले वडील अनावधानाने इजा केली, स्वतःचे रक्षण करायच्या हेतूने.
तस्य स प्रेतकार्याणि कृत्वा सर्वाणि भारत। पुनरागम्य तत्सत्रमब्रवीद्धातरं वचः
त्यांचे सर्व अंत्यसंस्कार करून, भारत, परावसु पुन्हा त्या यज्ञस्थळी गेला आणि वडिलांना बोलला.
इदं कर्म न शक्तस्त्वं वोढुमेकः कथंचन। मया च हिंसितस्तातो मन्यमानेन वै मृगम्
हे काम एकट्याने तुला शक्य नाही; बाबा, मी तुला हरिण समजून इजा केली.
सोऽस्मदर्थे व्रतं तात चर त्वं ब्रह्मघातिनाम्। समर्थो ह्यहमेकाकी कर्म कर्तुमिदं मुने
म्हणून, आपल्या सगळ्यांच्या भल्यासाठी, बाबा, तू ब्रह्महत्येचं प्रायश्चित्त कर; हे काम मी एकट्याने करू शकतो, ऋषी.
करोतु वै भवान्सत्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः। ब्रह्महत्यां चरिष्येऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः
तू बुद्धिमान बृहद्द्युम्नाचा यज्ञ कर; मी तुझ्यासाठी ब्रह्महत्येचं प्रायश्चित्त करीन, आणि माझ्या इंद्रियांना आवर घालीन.
स तस्यब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर। अर्वावसुस्तदा सत्रमाजगाम पुनर्मुनिः
ब्रह्महत्येचं पाप पार करून, हे युधिष्ठिरा, अर्वावसु पुन्हा ऋषी बनून त्या यज्ञस्थळी परत आला.
ततः परावसुर्दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम्। बृहद्द्युम्नमुवाचेदं वचनं हर्षगद्गदम्
मग, भाऊ परत आलेला पाहून, परावसु आनंदाने भरून बृहद्द्युम्नाला म्हणाला.
एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेदिति। ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत्त्वामसंशयम्
हा ब्रह्महत्येचा दोषी आहे; याने तुझ्या यज्ञात येऊ नये. ब्रह्महत्येच्या दोष्याने केवळ पाहिलं तरी तुझं नुकसान होईल, यात शंका नाही.
तच्छ्रुत्वैव तदा राजा प्रेष्यानाह स विट्पते। प्रेष्यैरुत्सार्यमाणस्तु राजन्नर्वावसुस्तदा। न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्याह पुनःपुनः
हे ऐकून राजाने लगेच आपल्या सेवकांना सांगितलं; आणि सेवकांनी अर्वावसुला हाकललं. तेव्हा अर्वावसु वारंवार म्हणत होता, 'मी ब्रह्महत्येचं पाप केलं नाही.'
उच्यमानोऽसकृत्प्रेष्यैर्ब्रह्महा इति भारत। नैवस्म प्रतिजानामि ब्र्हमहत्यां स्वयंकृताम्। मम भ्रात्रा कृतमिदं मया स परिमोक्षितः
माझ्यावर वारंवार ब्राह्मणहत्येचा आरोप केला जात होता, पण मी स्वतः कधीच ब्राह्मणहत्त्या केली नाही, हे मी कबूल करत नाही. हे माझ्या भावाने केलं होतं, आणि आता मी त्याला मुक्त केलं आहे.
स तथा प्रवदन्क्रोधात्तैश्च प्रेष्यैः प्रभाषितः। तूष्णीं जगाम ब्रह्मर्षिर्वनमेव महातपाः
त्या नोकरांनी रागाने बोललं आणि त्याच्यावर आरोप केला, तेव्हा तो महान तपस्वी ब्रह्मर्षी काहीच न बोलता शांतपणे जंगलात निघून गेला.
उग्रं तपः समास्थाय दिवाकरमथाश्रितः। रहस्यवेदं कृतवान्सूर्यस्य द्विजसत्तमः
त्याने कठोर तपस्या धरली आणि सूर्याची उपासना केली. त्या द्विजश्रेष्ठाने गुप्त वेदज्ञान मिळवलं.
मूर्तिमांस्तं ददर्शाथ स्वयमग्रभुगव्ययः
मग, जो नेहमी यज्ञातील पहिला भाग घेतो आणि कधीही नष्ट होत नाही, तो स्वतः त्याच्यासमोर प्रकट झाला.
प्रीतास्तस्याभवन्देवाः कर्मणाऽर्वावसोर्नृप। तं ते प्रवरयामासुर्निरासुश्च परावसुम्
त्याच्या त्या कृतीने देव खूश झाले, राजन. त्यांनी त्याला वर दिले आणि परावसुचं जीवन परत दिलं.
ततो देवा वरं तस्मै ददुरग्निपुरोगमाः
नंतर अग्नीच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी त्याला वर दिला.
स चापि वरयामास पितुरुत्थानमात्मनः। अनागस्त्वं ततो भ्रातुः पितुश्चास्मरणं वधे
त्याने मग वडिलांचे आणि स्वतःचे पुन्हा जिवंत होणे, भावाच्या आणि वडिलांच्या हत्येचे फळ न लागणे, आणि त्या हत्येची आठवण न राहणे, हे मागितलं.
भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः। प्रतिष्ठां चापि वेदस्य सौरस्य द्विजसत्तमः
त्याने भरद्वाज आणि यवक्रीत या दोघांचेही पुन्हा जिवंत होणे, आणि सौर वेदाची प्रतिष्ठा, हेही मागितलं.
एवमस्त्विति तं देवाः प्रोचुश्चापि वरान्ददुः। ततः प्रादुर्बभूवुस्ते सर्व एव युधिष्ठिर
देवांनी 'तसं होवो' असं सांगितलं आणि ते सर्व वर दिले. त्यानंतर ते सर्वजण प्रकट झाले, युधिष्ठिरा.
अथाब्रवीद्यवक्रीतो देवानग्निपुरोगमान्। समधीतं मया ब्रह्म व्रतानि चरितानि च
मग यवक्रीत अग्नीच्या पुढाकाराने असलेल्या देवांना म्हणाला, 'मी वेद शिकले आणि व्रतं पाळली आहेत.'
कथं च रैभ्यः शक्तो मामदीयानं तपस्विनम्। तथायुक्तेन विधिना निहन्तुममरोत्तमाः
'मग, रेभ्याने मला, एक तपस्वी असताना, अशा चुकीच्या मार्गाने कसं मारलं, अमरश्रेष्ठांनो?'
मैवं कृथा यवक्रीत यथा वदसि वै मुने। ऋते गुरुमधीता हि स्वयं वेदास्त्वया पुरा
'यवक्रीता, तू जसं बोलतोस तसं बोलू नकोस. पूर्वी तू वेद गुरूशिवाय शिकलेस.'
अनन तु गुरूनदुःखात्तोषयित्वाऽऽत्मक्रमणा। कालेन महता क्लेशाद्ब्रह्माधिगतमुत्तमम्
'गुरूंची सेवा न करता, त्यांना संतुष्ट न करता, आणि स्वतःच्या प्रयत्नाने, खूप काळ आणि कष्टानेच तुला ते श्रेष्ठ ज्ञान मिळालं.'
यवक्रीतमथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः। संजीवयित्वा तान्सर्वान्पुनर्जग्मुस्त्रिविष्टपम्
असं यवक्रीताला सांगून, अग्नीच्या पुढाकाराने देवांनी सर्वांना पुन्हा जिवंत केलं आणि मग ते स्वर्गात परत गेले.
ततो वै स यवक्रीतो ब्रह्मचर्यं चचार ह। अष्टादश च वर्षाणि त्रिंशतं च युधिष्ठिर
मग यवक्रीताने अठरा आणि तीस वर्षे ब्रह्मचर्याचे पालन केले, युधिष्ठिरा.
आस्रमस्तस्य पुण्योऽयं सदापुष्पफलद्रुमः। अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रभोक्ष्यसे
त्याचं आश्रम पवित्र होतं, नेहमी फुलांनी आणि फळांनी भरलेली झाडं तिथे होती. राजसिंहा, इथे तू राहशील आणि सर्व पापांपासून मुक्त होशील.