रब्राह्मणानां किलार्थाय ननु त्वं तप्तवांस्तपः। द्विजानामनधीता वै वेदाः संप्रतिभान्त्विति
ब्राह्मणांसाठीच तू तप केला होतास ना? आता, जे द्विज वेद शिकले नाहीत, त्यांनाच वेद तेजस्वी वाटतात.
तथा कल्याणशीलस्त्वं ब्राह्मणेषुमहात्मसु। अनागाः सर्वभूतेषु कर्कशत्वमुपेयिवान्
तू ब्राह्मणांमध्ये उत्तम वर्तनाचा आणि सर्व प्राण्यांशी निष्पाप असूनही, कठोरपणा स्वीकारला आहेस.
प्रतिषिद्धो मया तात रैभ्यावसथदर्शनात्। गतवानेव तं क्षुद्रं कालान्तकयमोपमम्
माझ्या मुला, मी तुला रैभ्याच्या घरी जाऊ नको असे सांगितले होते, तरीही तू त्या नीचाकडे गेला, जणू मृत्यूकडे धाव घेतलीस.
यः स जानन्महातेजा वृद्धस्यैकं ममात्मजम्। गतवानेव कोपस्य वशं परमदुर्मतिः
तो, सर्व काही जाणून, मोठ्या तेजाचा असूनही, माझा एकुलता एक मुलगा, वयस्कर असूनही, रागाच्या आहारी गेला—खरंच, फारच वाईट बुद्धीचा होता.
पुत्रशोकमनुप्राप्त एष रैभ्यस्य कर्मणा। त्यक्ष्यामि त्वामृतेपुत्र प्राणानिष्टतमान्भुवि
रैभ्याच्या कृत्यामुळे मला पुत्रशोक झाला आहे; आता मी, पुत्र वियोगाने, हे प्राण—जे मला सर्वात प्रिय आहेत—त्यागीन.
यथाऽहं पुत्रशोकेन देहं त्यक्ष्यामि किल्विषी। तथा ज्येष्ठः सुतो रैभ्यं हिंस्याच्छीघ्रमनागसम्
जसा मी, पापी, पुत्रशोकाने देह सोडीन, तसाच रैभ्याचा ज्येष्ठ मुलगा, निरपराध असतानाही, लवकरच त्याला त्रास देवो.
सुखिनो वै नरा येषां जाया पुत्रो न विद्यते। ये पुत्रशोकमप्राप्य विचरन्ति यथासुखम्
खरंच, ज्यांच्या घरी बायको किंवा मुलगा नाही, असे पुरुष खूप सुखी असतात. त्यांना मुलाच्या दुःखाचा अनुभव येत नाही, म्हणून ते मनमुराद फिरतात.
ये तु पुत्रकृताच्छोकाद्भृशं व्याकुलचेतसः। शपन्तीष्टान्सखीनार्तास्तेभ्यः पापतरो नु कः
पण ज्यांचे मन मुलामुळे झालेल्या दुःखाने फारच अस्वस्थ होते, आणि जे दुःखात आपल्या जवळच्या मित्रांना शाप देतात, त्यांच्यापेक्षा पापी दुसरा कोण असू शकतो?
परासुश्च सुतो दृष्टः शप्तश्चैष्टः सखा मया। ईदृशीमापदं कोत्र द्वितीयोऽनुविष्यति
मी माझ्या मुलाला दुसऱ्याच्या घरी पाहिलं, आणि मी माझ्या मित्राला शाप दिला; अशी दुर्दैवी स्थिती दुसऱ्या कोणाच्या नशिबी येईल?
विलप्यैवं बहुविधं भरद्वाजोऽदहत्सुतम्। सुसमिद्धं ततः पश्चात्प्रविवेश हुताशनम्
भरद्वाजाने अशा अनेक प्रकारे हंबरडा फोडून, आपल्या मुलाला जाळलं; नंतर अग्नी नीट पेटल्यावर तो स्वतः त्या अग्नीत शिरला.
एतस्मिन्नेव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः। सत्रं तेने महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान्
त्याच वेळी, बृहद्द्युम्न नावाचा तेजस्वी आणि प्रसिद्ध राजा रायभ्य यांना मुख्य ऋत्विक करून मोठं यज्ञ करत होता.
तेन रैभ्यस्य वै पुत्रावर्वावसुपरासू। वृतौ सहायौ सत्रार्थं बृहद्द्युम्नेन धीमता
त्या यज्ञासाठी रायभ्य यांचे दोन पुत्र, अर्वावसु आणि परावसु, हुशार आणि समर्थ, बृहद्द्युम्नाला मदत करत होते.
तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः। आश्रमे त्वभवद्रैभ्यो भार्या चैव परावसोः
तेव्हा वडिलांनी परवानगी दिल्यावर ते दोघेही गेले, हे कुंतीपुत्रा; आणि रायभ्यांची पत्नी व परावसुची पत्नी आश्रमातच राहिल्या.
अथावलोककोऽगच्छद्गृहानकः परावसुः। कृष्णाजिनेन संवीतं ददर्श पितरं वने
मग परावसु घरी पाहणी करायला गेला; त्याने जंगलात काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीने झाकलेले वडील पाहिले.
जघन्यरात्रे निद्रान्धः सावशेषे तमस्यापि। चरन्तं गहनेऽरण्ये मेने स पितरं मृगम्
रात्रीच्या काळोखात, झोपेच्या धुंदीत आणि उरलेल्या अंधारात, त्याने आपल्या वडिलांना दाट जंगलात फिरताना पाहिलं आणि त्यांना हरिण समजलं.
मृगं तु मन्यमानेन पिता वै तेन हिंसितः। अकामयानेन तदा शरीरत्राणमिच्छता
त्याला हरिण वाटल्यामुळे, परावसुने आपले वडील अनावधानाने इजा केली, स्वतःचे रक्षण करायच्या हेतूने.
तस्य स प्रेतकार्याणि कृत्वा सर्वाणि भारत। पुनरागम्य तत्सत्रमब्रवीद्धातरं वचः
त्यांचे सर्व अंत्यसंस्कार करून, भारत, परावसु पुन्हा त्या यज्ञस्थळी गेला आणि वडिलांना बोलला.
इदं कर्म न शक्तस्त्वं वोढुमेकः कथंचन। मया च हिंसितस्तातो मन्यमानेन वै मृगम्
हे काम एकट्याने तुला शक्य नाही; बाबा, मी तुला हरिण समजून इजा केली.
सोऽस्मदर्थे व्रतं तात चर त्वं ब्रह्मघातिनाम्। समर्थो ह्यहमेकाकी कर्म कर्तुमिदं मुने
म्हणून, आपल्या सगळ्यांच्या भल्यासाठी, बाबा, तू ब्रह्महत्येचं प्रायश्चित्त कर; हे काम मी एकट्याने करू शकतो, ऋषी.
करोतु वै भवान्सत्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः। ब्रह्महत्यां चरिष्येऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः
तू बुद्धिमान बृहद्द्युम्नाचा यज्ञ कर; मी तुझ्यासाठी ब्रह्महत्येचं प्रायश्चित्त करीन, आणि माझ्या इंद्रियांना आवर घालीन.
स तस्यब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर। अर्वावसुस्तदा सत्रमाजगाम पुनर्मुनिः
ब्रह्महत्येचं पाप पार करून, हे युधिष्ठिरा, अर्वावसु पुन्हा ऋषी बनून त्या यज्ञस्थळी परत आला.
ततः परावसुर्दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम्। बृहद्द्युम्नमुवाचेदं वचनं हर्षगद्गदम्
मग, भाऊ परत आलेला पाहून, परावसु आनंदाने भरून बृहद्द्युम्नाला म्हणाला.
एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेदिति। ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत्त्वामसंशयम्
हा ब्रह्महत्येचा दोषी आहे; याने तुझ्या यज्ञात येऊ नये. ब्रह्महत्येच्या दोष्याने केवळ पाहिलं तरी तुझं नुकसान होईल, यात शंका नाही.
तच्छ्रुत्वैव तदा राजा प्रेष्यानाह स विट्पते। प्रेष्यैरुत्सार्यमाणस्तु राजन्नर्वावसुस्तदा। न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्याह पुनःपुनः
हे ऐकून राजाने लगेच आपल्या सेवकांना सांगितलं; आणि सेवकांनी अर्वावसुला हाकललं. तेव्हा अर्वावसु वारंवार म्हणत होता, 'मी ब्रह्महत्येचं पाप केलं नाही.'
उच्यमानोऽसकृत्प्रेष्यैर्ब्रह्महा इति भारत। नैवस्म प्रतिजानामि ब्र्हमहत्यां स्वयंकृताम्। मम भ्रात्रा कृतमिदं मया स परिमोक्षितः
माझ्यावर वारंवार ब्राह्मणहत्येचा आरोप केला जात होता, पण मी स्वतः कधीच ब्राह्मणहत्त्या केली नाही, हे मी कबूल करत नाही. हे माझ्या भावाने केलं होतं, आणि आता मी त्याला मुक्त केलं आहे.
स तथा प्रवदन्क्रोधात्तैश्च प्रेष्यैः प्रभाषितः। तूष्णीं जगाम ब्रह्मर्षिर्वनमेव महातपाः
त्या नोकरांनी रागाने बोललं आणि त्याच्यावर आरोप केला, तेव्हा तो महान तपस्वी ब्रह्मर्षी काहीच न बोलता शांतपणे जंगलात निघून गेला.
उग्रं तपः समास्थाय दिवाकरमथाश्रितः। रहस्यवेदं कृतवान्सूर्यस्य द्विजसत्तमः
त्याने कठोर तपस्या धरली आणि सूर्याची उपासना केली. त्या द्विजश्रेष्ठाने गुप्त वेदज्ञान मिळवलं.
मूर्तिमांस्तं ददर्शाथ स्वयमग्रभुगव्ययः
मग, जो नेहमी यज्ञातील पहिला भाग घेतो आणि कधीही नष्ट होत नाही, तो स्वतः त्याच्यासमोर प्रकट झाला.
प्रीतास्तस्याभवन्देवाः कर्मणाऽर्वावसोर्नृप। तं ते प्रवरयामासुर्निरासुश्च परावसुम्
त्याच्या त्या कृतीने देव खूश झाले, राजन. त्यांनी त्याला वर दिले आणि परावसुचं जीवन परत दिलं.
ततो देवा वरं तस्मै ददुरग्निपुरोगमाः
नंतर अग्नीच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी त्याला वर दिला.