यवक्रीतं स हत्वा तु राक्षसो रैभ्यमागमत्। अनुज्ञातस्तु रैभ्येण तया नार्या सहावसत्
यवक्रीताचा वध करून तो राक्षस रैभ्याजवळ गेला; रैभ्याने परवानगी दिल्यावर तो त्या स्त्रीसोबत तिथेच राहू लागला.
भरद्वाजस्तु कौन्तेय कृत्वा स्वाध्यायमाह्निकम्। समित्कलापमादाय प्रविवेश स्वमाश्रमम्
कुंतीपुत्रा, भरद्वाज ऋषींनी आपले दररोजचे पठण व विधी करून, समिधा घेऊन आपल्या आश्रमात प्रवेश केला.
तं स्म दृष्ट्वा पुरा सर्वे प्रत्युत्तिष्ठिन्ति पावकाः। न त्वेनमुपतिष्ठन्ति हतपुत्रं तदाऽग्नयः
पूर्वी, त्यांना पाहताच सर्व अग्नी उठून त्यांचे स्वागत करायचे; पण आता, पुत्र मारला गेल्यावर, अग्नी त्यांच्याकडे फिरकले नाहीत.
वैकृतंत्वग्निहोत्रे स लक्षयित्वा महातपाः। तमन्धं शूद्रमासीनं गृहपालमथाब्रवीत्
अग्निहोत्रात काहीतरी बिघडलेले पाहून, त्या महान तपस्वीने घराचे रक्षण करणारा आंधळा शूद्र बसलेला पाहिला आणि त्याला विचारले.
किंनु मे नाग्नयः शूद्र प्रतिनन्दन्ति दर्शनम्। त्वं चापि न यथापूर्वं कच्चित्क्षेममिहाश्रमे
शूद्रा, माझ्या दर्शनाने अग्नी स्वागत का करत नाहीत? आणि तूही पूर्वीसारखा दिसत नाहीस—या आश्रमात सर्व काही ठीक आहे ना?
कच्चिन्न रैभ्यं पुत्रो मे गतवानल्पचेतनः। एतदाचक्ष्व मे शीघ्रं न हि शुद्ध्यति मे मनः
माझा मंदबुद्धी मुलगा रैभ्याकडे गेला आहे का? हे मला लवकर सांग, कारण माझ्या मनाला शांती मिळत नाही.
रैभ्यं यातो नूनमयं पुत्रस्ते मन्दचेतनः। तथाहि निहतः शेते राक्षसेन महात्मना
तुमचा तो मंदबुद्धी मुलगा नक्कीच रैभ्याकडे गेला असावा; कारण तो आता त्या बलाढ्य राक्षसाने मारला आहे.
प्रकाल्यमानस्तेनायं शूलहस्तेन रक्षसा। अग्न्यगारं प्रतिद्वारि मया दोर्भ्यां निवारितः
त्या भाला असलेल्या राक्षसाने त्याला ओढत नेत असताना, मी अग्निगृहाच्या दारात माझ्या हातांनी त्याला थांबवण्याचा प्रयत्न केला.
ततः स विहताशोऽत्रजलकामोशुचिर्ध्रुवम्। निहतः सोऽतिवेगेन शूलहस्तेन रक्षसा
नंतर, आशा हरपून, पाणी प्यायची इच्छा असूनही, अपवित्र अवस्थेत, तो भाला घेऊन आलेल्या राक्षसाने जोरात मारून ठार केला.
भरद्वाजस्तु तच्छ्रुत्वा शूद्रस्य विप्रियं महत्। गतासुं पुत्रमादाय विललाप सुदुःखितः
शूद्राचे ते दुःखद शब्द ऐकून, भरद्वाज ऋषी अतिशय दुःखी झाले, त्यांनी आपल्या प्राण गेलेल्या मुलाला उचलले आणि आक्रोश केला.
रब्राह्मणानां किलार्थाय ननु त्वं तप्तवांस्तपः। द्विजानामनधीता वै वेदाः संप्रतिभान्त्विति
ब्राह्मणांसाठीच तू तप केला होतास ना? आता, जे द्विज वेद शिकले नाहीत, त्यांनाच वेद तेजस्वी वाटतात.
तथा कल्याणशीलस्त्वं ब्राह्मणेषुमहात्मसु। अनागाः सर्वभूतेषु कर्कशत्वमुपेयिवान्
तू ब्राह्मणांमध्ये उत्तम वर्तनाचा आणि सर्व प्राण्यांशी निष्पाप असूनही, कठोरपणा स्वीकारला आहेस.
प्रतिषिद्धो मया तात रैभ्यावसथदर्शनात्। गतवानेव तं क्षुद्रं कालान्तकयमोपमम्
माझ्या मुला, मी तुला रैभ्याच्या घरी जाऊ नको असे सांगितले होते, तरीही तू त्या नीचाकडे गेला, जणू मृत्यूकडे धाव घेतलीस.
यः स जानन्महातेजा वृद्धस्यैकं ममात्मजम्। गतवानेव कोपस्य वशं परमदुर्मतिः
तो, सर्व काही जाणून, मोठ्या तेजाचा असूनही, माझा एकुलता एक मुलगा, वयस्कर असूनही, रागाच्या आहारी गेला—खरंच, फारच वाईट बुद्धीचा होता.
पुत्रशोकमनुप्राप्त एष रैभ्यस्य कर्मणा। त्यक्ष्यामि त्वामृतेपुत्र प्राणानिष्टतमान्भुवि
रैभ्याच्या कृत्यामुळे मला पुत्रशोक झाला आहे; आता मी, पुत्र वियोगाने, हे प्राण—जे मला सर्वात प्रिय आहेत—त्यागीन.
यथाऽहं पुत्रशोकेन देहं त्यक्ष्यामि किल्विषी। तथा ज्येष्ठः सुतो रैभ्यं हिंस्याच्छीघ्रमनागसम्
जसा मी, पापी, पुत्रशोकाने देह सोडीन, तसाच रैभ्याचा ज्येष्ठ मुलगा, निरपराध असतानाही, लवकरच त्याला त्रास देवो.
सुखिनो वै नरा येषां जाया पुत्रो न विद्यते। ये पुत्रशोकमप्राप्य विचरन्ति यथासुखम्
खरंच, ज्यांच्या घरी बायको किंवा मुलगा नाही, असे पुरुष खूप सुखी असतात. त्यांना मुलाच्या दुःखाचा अनुभव येत नाही, म्हणून ते मनमुराद फिरतात.
ये तु पुत्रकृताच्छोकाद्भृशं व्याकुलचेतसः। शपन्तीष्टान्सखीनार्तास्तेभ्यः पापतरो नु कः
पण ज्यांचे मन मुलामुळे झालेल्या दुःखाने फारच अस्वस्थ होते, आणि जे दुःखात आपल्या जवळच्या मित्रांना शाप देतात, त्यांच्यापेक्षा पापी दुसरा कोण असू शकतो?
परासुश्च सुतो दृष्टः शप्तश्चैष्टः सखा मया। ईदृशीमापदं कोत्र द्वितीयोऽनुविष्यति
मी माझ्या मुलाला दुसऱ्याच्या घरी पाहिलं, आणि मी माझ्या मित्राला शाप दिला; अशी दुर्दैवी स्थिती दुसऱ्या कोणाच्या नशिबी येईल?
विलप्यैवं बहुविधं भरद्वाजोऽदहत्सुतम्। सुसमिद्धं ततः पश्चात्प्रविवेश हुताशनम्
भरद्वाजाने अशा अनेक प्रकारे हंबरडा फोडून, आपल्या मुलाला जाळलं; नंतर अग्नी नीट पेटल्यावर तो स्वतः त्या अग्नीत शिरला.
एतस्मिन्नेव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः। सत्रं तेने महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान्
त्याच वेळी, बृहद्द्युम्न नावाचा तेजस्वी आणि प्रसिद्ध राजा रायभ्य यांना मुख्य ऋत्विक करून मोठं यज्ञ करत होता.
तेन रैभ्यस्य वै पुत्रावर्वावसुपरासू। वृतौ सहायौ सत्रार्थं बृहद्द्युम्नेन धीमता
त्या यज्ञासाठी रायभ्य यांचे दोन पुत्र, अर्वावसु आणि परावसु, हुशार आणि समर्थ, बृहद्द्युम्नाला मदत करत होते.
तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः। आश्रमे त्वभवद्रैभ्यो भार्या चैव परावसोः
तेव्हा वडिलांनी परवानगी दिल्यावर ते दोघेही गेले, हे कुंतीपुत्रा; आणि रायभ्यांची पत्नी व परावसुची पत्नी आश्रमातच राहिल्या.
अथावलोककोऽगच्छद्गृहानकः परावसुः। कृष्णाजिनेन संवीतं ददर्श पितरं वने
मग परावसु घरी पाहणी करायला गेला; त्याने जंगलात काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीने झाकलेले वडील पाहिले.
जघन्यरात्रे निद्रान्धः सावशेषे तमस्यापि। चरन्तं गहनेऽरण्ये मेने स पितरं मृगम्
रात्रीच्या काळोखात, झोपेच्या धुंदीत आणि उरलेल्या अंधारात, त्याने आपल्या वडिलांना दाट जंगलात फिरताना पाहिलं आणि त्यांना हरिण समजलं.
मृगं तु मन्यमानेन पिता वै तेन हिंसितः। अकामयानेन तदा शरीरत्राणमिच्छता
त्याला हरिण वाटल्यामुळे, परावसुने आपले वडील अनावधानाने इजा केली, स्वतःचे रक्षण करायच्या हेतूने.
तस्य स प्रेतकार्याणि कृत्वा सर्वाणि भारत। पुनरागम्य तत्सत्रमब्रवीद्धातरं वचः
त्यांचे सर्व अंत्यसंस्कार करून, भारत, परावसु पुन्हा त्या यज्ञस्थळी गेला आणि वडिलांना बोलला.
इदं कर्म न शक्तस्त्वं वोढुमेकः कथंचन। मया च हिंसितस्तातो मन्यमानेन वै मृगम्
हे काम एकट्याने तुला शक्य नाही; बाबा, मी तुला हरिण समजून इजा केली.
सोऽस्मदर्थे व्रतं तात चर त्वं ब्रह्मघातिनाम्। समर्थो ह्यहमेकाकी कर्म कर्तुमिदं मुने
म्हणून, आपल्या सगळ्यांच्या भल्यासाठी, बाबा, तू ब्रह्महत्येचं प्रायश्चित्त कर; हे काम मी एकट्याने करू शकतो, ऋषी.
करोतु वै भवान्सत्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः। ब्रह्महत्यां चरिष्येऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः
तू बुद्धिमान बृहद्द्युम्नाचा यज्ञ कर; मी तुझ्यासाठी ब्रह्महत्येचं प्रायश्चित्त करीन, आणि माझ्या इंद्रियांना आवर घालीन.