तस्यापचक्रे मेधावी तं शशाप स वीर्यवान्। भव भस्मेति चोक्तः स न भस्म समपद्यत
मुलगा मेधावीन याने त्याचा अपमान केला, तेव्हा त्या सामर्थ्यशाली ऋषीने त्याला 'राख हो' असा शाप दिला; पण तो राख झाला नाही.
धनुषाक्षस्तु तं दृष्ट्वा मेधाविनमनामयम्। `मुनिस्तत्कारणं ज्ञात्वा स्वयं महिषरूपधृत्। शृङ्गेणाद्रीनचलयत्ततोऽयंभस्मसादभूत्
धनुषाक्षाने मेधावीनला काहीही न झालेले पाहून आणि कारण समजून स्वतः महिषाचे रूप घेतले आणि शिंगाने पर्वत हलवले; तेव्हा मेधावीन राख झाला.
निमित्तमस्य महर्षिर्भेदयामास पर्वतान्। स निमित्ते विनष्टे तु ममार सहसा शिशुः
त्या महर्षीने कारण म्हणून पर्वत फोडले; आणि कारण नष्ट होताच तो मुलगा अचानक मरण पावला.
तं मृतं पुत्रमादाय विललाप ततः पिता
मुलगा मेला तेव्हा वडिलांनी त्याला उचलून मोठ्याने रडायला सुरुवात केली.
लालप्यमानं तं दृष्ट्वा मुनयः परमार्तवत्। ऊचुर्वेदविदः सर्वै गाथां यां तां निबोध मे
त्याला इतक्या दुःखाने रडताना पाहून, सर्व वेद जाणणारे ऋषी दयाळूपणे म्हणाले, 'ही ओवी ऐक, जी मी तुला सांगतो.'
न दिष्टमर्थमत्येतुमीशोऽमर्त्यः कथंचन। महर्षिर्भेदयामास धनुषाक्षो महीधरान्
कोणताही अमर मनुष्य नशिबाला जिंकू शकत नाही; धनुषाक्ष या महर्षीने पर्वत फोडले.
एवं लब्ध्वा वरान्बाला दर्पपूर्णास्तपस्विनः। क्षिप्रमेव विनश्यन्ति यथा न स्यात्तथा भवान्
अशी वर मिळवून, गर्वाने भरलेली मुले किंवा तपस्वी लवकरच नष्ट होतात; तू त्यांच्यासारखा होऊ नकोस.
एष रैभ्यो महावीर्यः पुत्रौ चास्य तथाविधौ। तं यथा पुत्र नाभ्येषि तथा कुर्यास्त्वतन्द्रितः
हा रैभ्य मोठ्या सामर्थ्याचा आहे आणि त्याची मुलेही तशीच आहेत; म्हणून, मुला, तू त्याच्याशी विरोध करू नकोस, नेहमी सावध राहा.
स हि क्रुद्धः समर्थस्त्वां पुत्र पीडयितुं रुषा। रैभ्यश्चापि तपस्वी च कोपनश्च महानृषिः
कारण तो रागावला की, मुला, तुला त्रास देण्याची त्याची ताकद आहे; रैभ्य हा तपस्वी, चिडका आणि मोठा ऋषी आहे.
एव करिष्ये मा तापं तात कार्षीः कथंचन। यथा हि मे भवान्मान्यस्तथा रैभ्यः पिता मम
मी तसेच करीन; वडील, तुम्ही काहीही काळजी करू नका. जसे मी तुम्हाला मान देतो, तसेच रैभ्यलाही माझ्या वडिलांसारखे मानतो.
उक्त्वा स पितरं श्लक्ष्ण यवक्रीरकुतोभयः। विप्रकुर्वन्नृषीनन्यानतुष्यत्परया मुदा
यवक्रीने आपल्या वडिलांशी गोड शब्दात बोलून, मग इतर ऋषींना त्रास द्यायला सुरुवात केली आणि त्याला त्यात फार आनंद वाटत होता.
चङ्क्रम्यमाणः स तदा यवक्रीरकुतोभयः। जगाम माधवे मासि रैभ्याश्रमपदं प्रति
त्या वेळी यवक्री वसंत ऋतूत इकडेतिकडे फिरत राहिला आणि रैभ्याच्या आश्रमाकडे निघाला.
स ददर्शाश्रमे रम्ये पुष्पतद्रुमभूषिते। विचरन्तीं स्नुषां तस्य किन्नरीमिव भारत
त्या सुंदर, फुलांनी सजलेल्या आश्रमात यवक्रीने रैभ्याची सून फिरताना पाहिली, ती अगदी अप्सरेसारखी तेजस्वी दिसत होती, हे भारत.
यवक्रीस्तामुवाचेदमुपतिष्ठस्व मामिनि। निर्लज्जो लज्जया युक्तां कामेन हृतचेतनः
यवक्रीने लाज न ठेवता, कामाने वेडावून, त्या लाजलेल्या स्त्रीला म्हणाला, "माझ्याकडे ये ग सुंदर".
सा तस्य शीलमाज्ञाय तस्माच्छापाच्च बिभ्यती। तेजस्वितां च रैभ्यस् तथेत्युक्त्वा जगाम ह
तिने त्याचा स्वभाव ओळखून आणि त्याच्या शापाची भीती वाटून, तसेच रैभ्याच्या तेजाची आठवण ठेवून, "ठीक आहे" असे म्हणून तिथून निघून गेली.
तत एकान्तमानीय लज्जयामास भारत। आजगाम तदा रैभ्यः स्वमाश्रममरिंदम
मग तिला एकांतात नेले आणि ती लाजेने खाली मान घालून बसली, हे भारत. त्याच वेळी रैभ्य आपल्या आश्रमात परत आला.
रुदतीं च स्नुषां दृष्ट्वा भार्यामार्ता परावसोः। सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा पर्यपृच्छद्युधिष्ठिर
रैभ्याने परावसुची पत्नी, म्हणजे आपली सून, रडताना पाहिली. ती फार दुःखी होती. त्याने तिला गोड शब्दांनी धीर दिला आणि विचारपूस केली, हे युधिष्ठिरा.
सा तस्मै सर्वमाचष्ट यवक्रीभाषितं शुभा। प्रत्युक्तं च यवक्रीतं प्रेक्षापूर्वं तथाऽऽत्मना
तिने यवक्रीने काय बोलले, आणि आपण काय उत्तर दिले हे सर्व रैभ्याला सांगितले, जसे घडले तसेच.
शृण्वानस्यैव रैभ्यस्य यवक्रेस्तद्विचेष्टनम्। दहन्निव तदा चेतः क्रोधः समभवन्महान्
तिच्याकडून यवक्रीच्या वागण्याचे ऐकून रैभ्याचे मन जणू जळू लागले आणि त्याला फार मोठा राग आला.
स तदा मन्युनाऽऽविष्टस्तपस्वी कोपनो भृशम्। अवलुप्य जटामेकां जुहावाग्नौ सुसंस्कृते
मग रैभ्य ऋषी रागाने भरून, आपल्या जटा ओढून एक जटा अग्नीमध्ये समर्पित केली.
ततः समभवन्नारी तस्या रूपेण संमिता। अवलुप्यापरां चापि जुहावाग्नौ जटां पुनः
त्यातून तिच्यासारखीच एक स्त्री प्रकट झाली. मग त्याने दुसरी जटा ओढून पुन्हा अग्नीमध्ये टाकली.
ततः समभवद्रक्षो दीप्तास्यं घोरदर्शनम्। अब्रूतां तौ तदा रैभ्यं किं कार्यं करवामहे
त्यातून एक भयंकर, तोंडाने ज्वाला निघणारा राक्षस प्रकट झाला. त्या दोघांनी रैभ्याला विचारले, "आम्ही काय करू?"
तावब्रवीदृषिः क्रुद्धो यवक्रीर्वध्यतामिति। जग्मतृस्तौ तथेत्युक्त्वा यवक्रीतजिघांसया
रैभ्य ऋषींनी रागाने सांगितले, "यवक्रीचा वध करा." त्यांनी "ठीक आहे" असे म्हणून यवक्रीला मारण्यासाठी निघाले.
ततस्तं समुपास्थाय कृत्या सृष्टा महात्मना। कमण्डलुं जहारास्य मोहयित्वा तु भारत
मग त्या ऋषीने निर्माण केलेल्या शक्तीने यवक्रीजवळ जाऊन, त्याला फसवून त्याचा कमंडलू घेतला, हे भारत.
उच्छिष्टं तु यवक्रीतमपकृष्टकमण्डलुम्। तत उद्यतशूलः स राक्षसः समुपाद्रवत्
कमंडलू गेलेला आणि अशुद्ध झालेला यवक्री, तेव्हा त्या राक्षसाने उंच शूळ घेऊन त्याच्यावर धाव घेतली.
तमाद्रवन्तं संप्रेक्ष्य शूलहस्तं जिघांसया। यवक्रीः सहसोत्थाय प्राद्रवद्यत्रवै सरः
त्या शूळधारी राक्षसाने मारण्यासाठी धावत येताना पाहून, यवक्री घाबरून उठला आणि जवळच्या सरोवराकडे पळाला.
जलहीनं सरो दृष्ट्वा यवक्रीस्त्वरितः पुनः। जगाम सरितः सर्वास्ताश्चाप्यासन्विशोषिताः
पण ते सरोवर कोरडे दिसले, म्हणून यवक्री घाईने सर्व नद्यांकडे गेला, पण त्या सगळ्याही सुकलेल्या होत्या.
स काल्यमानो घोरेण शूलहस्तेन रक्षसा। अग्निहोत्रे पितुर्भीतः सहसा प्रविवेश ह
त्या भयंकर शूळधारी राक्षसाने पाठलाग करताच, घाबरून यवक्री अचानक आपल्या वडिलांच्या यज्ञकुंडात शिरला.
स वै प्रविशमानस्तु शुद्रेणान्धेन रक्षिणा। निगृहीतो बलाद्द्वारि सोऽवातिष्ठत पार्थिव
तो आत जात असताना, एका आंधळ्या शूद्र रक्षकाने त्याला जोरात धरले आणि दारातच थांबवले, राजन.
निगृहीतं तु शूद्रेण यवक्रीतं स राक्षसः। ताडयामास शूलेन स भिन्नहृदयोऽपतत्
शूद्राने यवक्रीताला पकडलेले पाहून त्या राक्षसाने त्याला भाल्याने मारले; त्याचे हृदय भेदले गेले आणि तो तिथेच कोसळून मरण पावला.