यवक्रीतस्य यत्तीर्थमुचितं शैचकर्मणि। भागीरथ्यां तत्र सेतुं वालुकाभिश्चकार सः
यवक्रीताच्या स्नानासाठी योग्य असलेल्या त्या ठिकाणी, भागीरथीवर वाळूने पूल बांधू लागला.
यदाऽस्य वदतो वाक्यं न स चक्रे द्विजोत्तमः। वालुकाभिस्ततः शक्रो गङ्गां समभिपूरयन्
त्याच्याशी बोलूनही तो श्रेष्ठ ब्राह्मण काहीच करीत नव्हता, तेव्हा इंद्राने गंगेत वाळू टाकायला सुरुवात केली.
वालुकामुष्टिमनिशं भागीरथ्यां व्यसर्जयत्। स्नातुमभ्यागतं शक्रो यवक्रीतमदर्शयत्
रात्रभर तो भागीरथीमध्ये वाळूच्या मूठी टाकीत राहिला, आणि जेव्हा यवक्रीत स्नानासाठी आला, तेव्हा इंद्राने त्याला आपले रूप दाखवले.
तं ददर्श यवक्रीतो यत्नवन्तं निबन्धने। प्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गवः
यवक्रीताने त्याला ती अडथळा घालण्याची धडपड करताना पाहिले, आणि हसत त्या श्रेष्ठ ऋषीने असे शब्द सांगितले:
किमिदं वर्तते ब्रह्मन्किंच ते ह चिकीर्षितम्। अतीव हि महान्यत्नः क्रियतेऽयं निरर्थकः
हे ब्राह्मण, हे काय चालले आहे? तू काय करायचा प्रयत्न करतोस? इतका मोठा प्रयत्न करतो आहेस, पण तो पूर्णपणे व्यर्थ आहे.
बन्धिष्ये सेतुना गङ्गां सुखः पन्था भविष्यति। क्लिश्यते हि जनस्तात तरमाणः पुनःपुनः
मी गंगेला पूल बांधीन, म्हणजे लोकांना वाट सोपी होईल; कारण वडिलांनो, लोकांना वारंवार नदी ओलांडताना फार त्रास होतो.
नायं शक्यस्त्वया बद्धुं महानोघस्तपोधन। अशक्याद्विनिवर्तस्व शक्यमर्थं समारभ
हे तपश्चर्येचे धन, तुझ्या हातून हा मोठा प्रवाह अडवता येणार नाही. अशक्य गोष्टी सोड आणि जे शक्य आहे ते कर.
यथैव भवता चेद तपो वेदार्थमुद्यतम्। अशक्यं तद्वदस्माभिरयं भारः समाहितः
जसे तू वेद मिळवण्यासाठी तपश्चर्या सुरू केलीस, ती अशक्य आहे, तसेच मी घेतलेला हा भारही अशक्य आहे.
यथा तव निरर्थोऽयमारम्भस्त्रिदशेश्वर। तथा यदि ममापीदं मन्यसे पाकशासन
हे त्रिदशाधिपती, जसा तुझा हा प्रयत्न व्यर्थ आहे, तसेच, हे पाकशासन, जर तू माझ्या प्रयत्नाबद्दलही असेच समजत असशील.
क्रियतां यद्भवेच्छक्यं त्वया सुरगणेश्वर। वरांश्च मे प्रयच्छान्यासन्यैर्विद्वान्भवितास्म्यहम्
हे देवांचा अधिपती, तुझ्या हातून जे शक्य आहे तेच कर. मला इतर वर दे, म्हणजे मी विद्वान होईन.
तस्मै प्रादाद्वरानिन्द्र उक्तवान्यान्महातपाः। प्रतिभास्यन्ति ते वेदाः पित्रा सह यथेप्सिताः
मग इंद्राने, त्या महान तपस्व्याने, त्याला वर दिले आणि म्हणाला: 'वेद तुला आणि तुझ्या वडिलांना जसे हवे तसे प्रकट होतील.'
यच्चान्यत्काङ्क्षसे कामं यवक्रीर्गम्यतामिति। स लब्धकाम पितरं समेत्याथेदमब्रवीत्
आणि यवक्रीत, तुला आणखी जे काही हवे आहे तेही मिळो. आपली इच्छा पूर्ण झाल्यावर तो वडिलांकडे गेला आणि असे म्हणाला.
प्रतिभास्यन्ति वै वेदा मम तातस्य चोभयोः। अपि चान्यान्भविष्यावो वरा लब्धास्तथा मया
माझ्या आणि वडिलांच्या दोघांच्या मनात वेद आपोआप प्रकट होतील; आणि मी आणखी काही वरही मिळवले आहेत.
दर्पस्ते भविता तात वराँल्लब्ध्वा यथेप्सितान्। स दर्पपर्णः कृपणः क्षिप्रमेव विनङ्क्ष्यसि
तुला हवे तसे वर मिळाले की, वडील, तुझ्या मनात गर्व येईल; पण त्या गर्वामुळे तू लवकरच दु:खी आणि दीन होऊन नष्ट होशील.
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा देवैरुदाहृताः। मुनिरासीत्पुरा पुत्र बालधिर्नाम विश्रुतः
यावर देवांनी सांगितलेल्या काही ओव्या सांगितल्या जातात: पूर्वी बाळधी नावाचा एक प्रसिद्ध ऋषी होता, मुला.
स पुत्रशोकादुद्विग्रस्तपस्तेपे सुदुष्करम्। भवेन्मम सुतोऽमर्त्य इतितं लब्धवांश्च सः
मुलाच्या शोकाने व्याकुळ होऊन त्याने कठोर तप केला, 'माझा मुलगा अमर व्हावा' अशी इच्छा धरली आणि त्याला तो वर मिळाला.
तस्य प्रसादो वै देवैः कृतो न त्वमरैः समः। नामर्त्यो विद्यते मर्त्यो निमित्तायुर्भविष्यति
देवांनी त्याच्यावर कृपा केली, पण अमरांइतकी समानता दिली नाही; कारण माणूस कधीच अमर होत नाही, त्याचे आयुष्य नियतीने ठरवलेले असते.
यथेमे पर्वताः शश्वत्तिष्ठन्ति सुरसत्तमाः। तावज्जीवेन्मम् सुतो निर्वाणमुत मे मतः
हे श्रेष्ठ देवांनो, ज्या काळापर्यंत हे पर्वत उभे आहेत, तोपर्यंत माझा मुलगा जिवंत राहील; मुक्तीबद्दल माझे हेच मत आहे.
तस्य पुत्रस्तदा जत्रे मेधावी क्रोधनस्तदा। स तु लब्धवरो दर्पादृषींश्चैवावमन्यत
त्या वेळी त्याचा मुलगा बुद्धिमान आणि चिडका होता; वर मिळाल्यामुळे त्याने गर्वाने ऋषींचा अपमान केला.
विकुर्वाणो मुनीनां च व्यचरत्स महीमिमाम्। आससाद महावीर्यं धनुषाक्षं मनीषिणम्
तो ऋषींचा अपमान करत जमिनीवर फिरू लागला आणि त्याची भेट बलवान, बुद्धिमान धनुषाक्ष या ऋषीशी झाली.
तस्यापचक्रे मेधावी तं शशाप स वीर्यवान्। भव भस्मेति चोक्तः स न भस्म समपद्यत
मुलगा मेधावीन याने त्याचा अपमान केला, तेव्हा त्या सामर्थ्यशाली ऋषीने त्याला 'राख हो' असा शाप दिला; पण तो राख झाला नाही.
धनुषाक्षस्तु तं दृष्ट्वा मेधाविनमनामयम्। `मुनिस्तत्कारणं ज्ञात्वा स्वयं महिषरूपधृत्। शृङ्गेणाद्रीनचलयत्ततोऽयंभस्मसादभूत्
धनुषाक्षाने मेधावीनला काहीही न झालेले पाहून आणि कारण समजून स्वतः महिषाचे रूप घेतले आणि शिंगाने पर्वत हलवले; तेव्हा मेधावीन राख झाला.
निमित्तमस्य महर्षिर्भेदयामास पर्वतान्। स निमित्ते विनष्टे तु ममार सहसा शिशुः
त्या महर्षीने कारण म्हणून पर्वत फोडले; आणि कारण नष्ट होताच तो मुलगा अचानक मरण पावला.
तं मृतं पुत्रमादाय विललाप ततः पिता
मुलगा मेला तेव्हा वडिलांनी त्याला उचलून मोठ्याने रडायला सुरुवात केली.
लालप्यमानं तं दृष्ट्वा मुनयः परमार्तवत्। ऊचुर्वेदविदः सर्वै गाथां यां तां निबोध मे
त्याला इतक्या दुःखाने रडताना पाहून, सर्व वेद जाणणारे ऋषी दयाळूपणे म्हणाले, 'ही ओवी ऐक, जी मी तुला सांगतो.'
न दिष्टमर्थमत्येतुमीशोऽमर्त्यः कथंचन। महर्षिर्भेदयामास धनुषाक्षो महीधरान्
कोणताही अमर मनुष्य नशिबाला जिंकू शकत नाही; धनुषाक्ष या महर्षीने पर्वत फोडले.
एवं लब्ध्वा वरान्बाला दर्पपूर्णास्तपस्विनः। क्षिप्रमेव विनश्यन्ति यथा न स्यात्तथा भवान्
अशी वर मिळवून, गर्वाने भरलेली मुले किंवा तपस्वी लवकरच नष्ट होतात; तू त्यांच्यासारखा होऊ नकोस.
एष रैभ्यो महावीर्यः पुत्रौ चास्य तथाविधौ। तं यथा पुत्र नाभ्येषि तथा कुर्यास्त्वतन्द्रितः
हा रैभ्य मोठ्या सामर्थ्याचा आहे आणि त्याची मुलेही तशीच आहेत; म्हणून, मुला, तू त्याच्याशी विरोध करू नकोस, नेहमी सावध राहा.
स हि क्रुद्धः समर्थस्त्वां पुत्र पीडयितुं रुषा। रैभ्यश्चापि तपस्वी च कोपनश्च महानृषिः
कारण तो रागावला की, मुला, तुला त्रास देण्याची त्याची ताकद आहे; रैभ्य हा तपस्वी, चिडका आणि मोठा ऋषी आहे.
एव करिष्ये मा तापं तात कार्षीः कथंचन। यथा हि मे भवान्मान्यस्तथा रैभ्यः पिता मम
मी तसेच करीन; वडील, तुम्ही काहीही काळजी करू नका. जसे मी तुम्हाला मान देतो, तसेच रैभ्यलाही माझ्या वडिलांसारखे मानतो.