निमित्तं महदुत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा। यज्ञस्यायतने तस्मिन्क्रियमाणे वचोऽब्रवीत्
त्या वेळी एक मोठं अपशकुन घडलं, जे यज्ञात अडथळा आणणारं होतं. यज्ञमंडप तयार होत असताना एक आवाज ऐकू आला.
स्थपतिर्बुद्धिसंपन्नो वास्तुविद्याविशारदः। इत्यब्रवीत्सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा
त्या वेळी वास्तुविद्येत निपुण, बुद्धिमान मुख्य स्थापत्यकार, सूत आणि पुराणकथा सांगणारा बोलला.
यस्मिन्देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता। ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः
या जागी आणि या वेळी, ब्राह्मणामुळे मोजणी सुरू झाली म्हणून हा यज्ञ पूर्ण होणार नाही.
एतच्छ्रुत्वा तु राजासौ प्राग्दीक्षाकालमब्रवीत्। क्षत्तारं न हि मे कश्चिदज्ञातः प्रविशेदिति
हे ऐकून राजा दीक्षेच्या आधी म्हणाला, 'माझ्या परवानगीशिवाय इथे कुणीही अनोळखी माणूस येऊ नये.'
ततः कर्म प्रववृते सर्पसत्रविधानतः। पर्यक्रामंश्च विदिवत्स्वे स्वे कर्मणि याजकाः
मग सर्पयज्ञाची तयारी सुरू झाली. यजमानांनी आपापली कामं विधिपूर्वक केली.
प्रावृत्य कृष्णवासांसि धूम्रसंरक्तलोचनाः। जुहुवुर्मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम्
काळ्या वस्त्रांनी झाकलेले, धुरामुळे डोळे लाल झालेले, त्यांनी मंत्रोच्चारासह प्रज्वलित अग्नीत आहुती दिल्या.
कम्पयन्तश्च सर्वेषामुरगाणां मनांसि च। सर्पानाजुहुवुस्तत्र सर्वानग्निमुखे तदा
त्यांनी सगळ्या सर्पांच्या मनात घबराट निर्माण केली आणि त्या वेळी सर्व सर्पांना अग्नीच्या तोंडात बोलावलं.
ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने। विचेष्टमानाः कृपणमाह्वयन्तः परस्परम्
मग सगळे सर्प प्रज्वलित यज्ञाग्नीत एकत्र आले, वेदनांनी तडफडत आणि एकमेकांना हाक मारत होते.
विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तः परस्परम्। पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे
ते सर्प थरथरत होते, जोरजोराने श्वास घेत होते आणि एकमेकांना गुंडाळत होते; आपल्या शेपटींनी आणि डोक्यांनी ते तडफेने तेजस्वी चित्रभानूकडे धावले.
श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा। नदन्तो विविधान्नादान्पेतुर्दीप्ते विभावसौ
पांढरे, काळे, निळे, म्हातारे आणि लहान असे सर्व सर्प विविध आवाज करत, प्रज्वलित अग्नीत झेपावले.
क्रोशयोजनमात्रा हि गोकर्णस्य प्रमाणतः। पतन्त्यजस्रं वेगेन वह्नावग्निमतां वर
गोकर्णाचे माप एक कोस एवढे आहे; ते सर्प थांबता थांबत नाहीत, वेगाने त्या अग्नीत सतत पडत होते, हे अग्निमंत श्रेष्ठ.
एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। अवशानि विनष्टानि पन्नगानां तु तत्र वै
अशा प्रकारे शेकडो हजारो, दहा लाखो आणि कोटींनी सर्प तिथे असहाय्यपणे नष्ट झाले.
तुरगा इव तत्रान्ये हस्तिहस्ता इवापरे। मत्ता इव च मातङ्गा महाकाया महाबलाः
काही सर्प घोड्यासारखे, काही हत्तीच्या हातासारखे, काही मदमस्त हत्तींसारखे, मोठ्या शरीराचे आणि प्रचंड बळाचे होते.
उच्चावचाश्च बहवो नानावर्णा विषोल्बणाः। घोराश्च परिघप्रख्या दन्दशूका महाबलाः। प्रपेतुरग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिताः
तेथे अनेक उंच-ठेंगणे, विविध रंगाचे, विषाने भरलेले, लोखंडी गजासारखे भयंकर आणि बलवान सर्प आपल्या मायांच्या शब्दाने आणि दंडाने पीडित होऊन त्या अग्नीत पडले.
सर्पसत्रे तदा राज्ञः पाण्डवेयस्य धीमतः। जनमेजयस्य के त्वासन्नृत्विजः परमर्षयः
त्या वेळी पांडव वंशातील बुद्धिमान जनमेजय राजाच्या सर्पयज्ञात कोण ऋत्विज होते, हे परम ऋषींनो?
के सदस्या बभूवुश्च सर्पसत्रे सुदारुणे। विषादजननेऽत्यर्थं पन्नगानां महाभय
त्या भयंकर सर्पयज्ञात, ज्यामुळे सर्पांना विष आणि मोठा भय निर्माण झाले, तेथे कोण सदस्य उपस्थित होते?
सर्वं विस्तरशस्तात भवाञ्छंसितुमर्हति। सर्पसत्रविधानज्ञविज्ञेयाः के च सूतज
हे वडील, तुम्ही सर्व तपशीलवार सांगावे; त्या सर्पयज्ञाची विधी जाणणारे सूत कोण होते?
हन्त ते कथयिष्यामि नामानीह मनीषिणाम्। ये ऋत्विजः सदस्याश्च तस्यासन्नृपतेस्तदा
हे, मी आता त्या काळी राजासाठी ऋत्विज व सदस्य असलेल्या विद्वानांची नावे सांगतो.
तत्र होता बभूवाथ ब्राह्मणश्चण्डभार्गवः। च्यवनस्यान्वये ख्यातो जातो वेदविदां वरः
तेथे होतारूपात ब्राह्मण चंडभार्गव होते, जे च्यवन वंशात प्रसिद्ध आणि वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून जन्मले होते.
उद्गाता ब्राह्मणो वृद्धो विद्वान्कौत्सौऽथ जैमिनिः। ब्र्हमाऽभवच्छार्ङ्गरवोऽथाध्वर्युश्चापि पिङ्गलः
उद्गातारूपात वृद्ध व विद्वान कौत्स आणि जैमिनी होते; ब्रह्मा शार्ङ्गरव आणि अध्वर्यू पिंगळ होते.
सदस्यश्चाभवद्व्यासः पुत्रशिष्यसहायवान्। उद्दालकः प्रमतकः श्वेतकेतुश्च पिङ्गलः
सदस्य म्हणून व्यास, आपल्या पुत्र व शिष्यांसह, उद्धालक, प्रमतक, श्वेतकेतु आणि पिंगळ हे होते.
असितो देवलश्चैव नारदः पर्वतस्तथा। आत्रेयः कुम्डजठरौ द्विजः कालघटस्तथा
असित, देवल, नारद, पर्वत, आत्रेय, कुंडजठर आणि कालघट नावाचे ब्राह्मण हेही होते.
वात्स्यः श्रुतश्रवा वृद्धो जपस्वाध्यायशीलवान्। कोहलो देवशर्मा च मौद्गल्यः समसौरभः
वात्स्य, वृद्ध श्रुतश्रव, जप व स्वाध्याय करणारे, कोहल, देवशर्मा, मौद्गल्य आणि समसौरभ हेही होते.
एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणा वेदपारगाः। सदस्याश्चाभवंस्तत्र सत्रे पारिक्षितस्य ह
हे आणि असे अनेक वेदपारंगत ब्राह्मण त्या परीक्षितपुत्राच्या यज्ञात सदस्य म्हणून उपस्थित होते.
जुह्वत्स्वृत्विक्ष्वथ तदा सर्पसत्रे महाक्रतौ। अहयः प्रापतंस्तत्र घोराः प्राणिभयावहाः
त्या महान सर्पयज्ञात ऋत्विज होम करत असताना, भयंकर आणि सर्व प्राण्यांना भय आणणारे सर्प तेथे पडू लागले.
वसामेदोवहाः कुल्या नागानां संप्रवर्तिताः। ववौ गन्धश्च तुमुलो दह्यतामनिशं तदा
त्या वेळी सर्पांची चरबी व मज्जा वाहणारे प्रवाह सुरू झाले; ते जळताना दिवस-रात्र भयंकर वास पसरला.
पततां चैव नागानां धिष्ठितानां तथाम्बरे। अश्रूयतानिशं शब्दः पच्यतां चाग्निना भृशम्
आकाशात खाली पडणाऱ्या नागांचा सतत आवाज ऐकू येत होता आणि ते नाग प्रचंड आगीत जळून नष्ट होत होते.
तक्षकस्तु स नागेन्द्रः पुरंदरनिवेशनम्। गतः श्रुत्वैव राजानं दीक्षितं जनमेजयम्
पण तक्षक हा नागांचा राजा, जनमेजय राजाने यज्ञ सुरू केला आहे हे कळताच, इंद्राच्या निवासस्थानी गेला.
ततः सर्वं यथावृत्तमाख्याय भुजगोत्तमः। अगच्छच्छरणं भीत आगस्कृत्वा पुरंदरम्
मग त्या श्रेष्ठ नागाने घडलेली सगळी हकीकत सांगितली आणि घाबरून, चुकी केली म्हणून, इंद्राच्या आश्रयाला गेला.
तमिन्द्रः प्राह सुप्रीतो न तवास्तीह तक्षक। भयं नागेन्द्र तस्माद्वै सर्पसत्रात्कदाचन
इंद्राने अत्यंत प्रसन्न होऊन त्याला सांगितले, "तक्षक, इथे तुला कधीही नागयज्ञामुळे भीती नाही, नागराजा."