केनचित्पुण्यशेषेण मार्कण्डेयस्य धीमतः। आश्रमं शनकैः प्राप्ता मूर्च्छिताः सहसाऽपतन्
काही पुण्यशेषामुळे, ते सर्वजण हळूहळू बुद्धिमान मार्कंडेयाच्या आश्रमाजवळ पोहोचले आणि अचानक बेशुद्ध होऊन पडले.
समाधिविरतो योगी मार्कण्डेयो महातपाः। तद्वनं निबिडं दृष्ट्वा जनैः क्षुत्तृट्समाकलैः
महातपस्वी योगी मार्कंडेय, ध्यानातून बाहेर येऊन, त्या दाट जंगलात उपासमारीने आणि तहानेने पीडित लोकांनी भरलेले पाहिले.
दयार्द्रहृदयो योगी शिवं ध्यात्वा हृदम्बुजे। तेषां संरक्षणार्थाय वेदगन्धिस्वरेण सः। आजुहाव तदा गङ्गां तपोयोगेन भारत
दयेने ओथंबलेल्या हृदयाने, योगीने हृदयकमळात शंकराचे ध्यान करून, त्यांच्या रक्षणासाठी, वेदघोष आणि तपशक्तीने गंगेला बोलावले.
गङ्गा समागता शीघ्रं तेनाहूताऽतिपावना। नाम्ना वेदनदीत्येव प्रख्याता लोकपावना
त्याच्या आवाहनाने, अती पवित्र गंगा लगेच आली. ती वेदनदी या नावाने प्रसिद्ध असून, लोकांचे पावन करणारी आहे.
पर्जन्यश्च समाहूतः सुखं वर्षति भारत। सस्यानि च समृद्धानि फलमूलान्यनेकशः। संभूतान्यत्रराजेनद्र सर्वे ते रक्षिता जनाः
पर्जन्यालाही त्याने बोलावले आणि तो सुखाने पाऊस पाडू लागला. पिके बहरली, फळे-मुळे भरपूर आली. तेथे सर्व लोक सुरक्षित राहिले, राजन.
मार्कण्डेयं प्रशंसन्तो जनाः सर्वे द्विजात्तयः। चिरं सुखमवर्तन्त तेन संरक्षिता नृप
सर्व लोक, तीनही द्विजवर्ग, मार्कंडेयाची स्तुती करत, त्याच्या रक्षणाखाली दीर्घकाळ आनंदाने राहिले.
एवं विधाय रक्षां स सर्वेषां पुण्यकर्मणाम्। पुनश्चचार च तपः परमेश्वरतुष्टये
सर्व पुण्यवानांचे रक्षण करून, त्याने पुन्हा परब्रह्माच्या प्रसन्नतेसाठी कठोर तप सुरू केले.
एवं बहुतिथे काले प्रादुरासीन्महेश्वरः
अशा प्रकारे खूप काळ गेल्यावर, महेश्वर प्रकट झाला.
दृष्ट्वा च सर्वदेवेशं चन्द्रमौलिमुमापतिम्। ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः सिद्धविद्याधरोरगैः
सर्व देवांचे स्वामी, चंद्रकोरी मस्तकी असलेले, उमा यांचे पती, ब्रह्मा, विष्णू आणि इतर देव, सिद्ध, विद्याधर, आणि नाग यांच्या सभेत बसलेले पाहून,
गन्धर्वयक्षप्रवरैः सकिन्नरपतत्रिभिः। स्तूयमानं महादेवमव्ययं निष्कलं शिवम्। प्रणनाम मुनिर्भक्त्या साष्टाङ्गं च पुनः पुनः
गंधर्व, यक्ष, किन्नर आणि राजे यांच्यासह, त्या महान, अविनाशी, अखंड, मंगलमूर्ती महादेवाचे स्तुती करत असताना, त्या ऋषीने भक्तीभावाने पुन्हा पुन्हा अष्टांग नमस्कार केला.
प्रणम्योत्थाय सहसा बद्धाञ्जलिपुटो मुनिः। तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं जगत्पतिम्
नमस्कार करून, तो ऋषी पटकन उभा राहिला, हात जोडून, विविध स्तोत्रांनी जगाचा स्वामी महादेवाची स्तुती करू लागला.
तमुवाच महादेवो मार्कण्डेयं महामुनिम्। वरं वरय भद्रं ते वरदोस्मि मुने तव
मग महादेवांनी त्या महान ऋषी मार्कंडेय यांना सांगितले, "तू हवा तो वर माग, तुझे कल्याण होवो; मी तुला वर देणारा आहे, हे मुनिवर."
एवं संबोधितस्तेन शिवेन परमात्मना। सगद्गदमिदं वाक्यमुवाच परमेश्वरम्
शिव या परमात्म्याने असे संबोधल्यावर, त्या ऋषीने गदगदलेल्या स्वरात परमेश्वराला असे शब्द सांगितले:
नान्यं वरं वृणे शंभो ---त्वत्पादपङ्कजे। भक्तिंह्यनन्यसुलभां स्व व्यभिचारिणीम्
"शंभो, मला दुसरा कोणताही वर नको, फक्त तुझ्या चरणकमळांवर अशी भक्ती दे, जी दुर्मिळ आणि कधीही डळमळणारी नसावी."
एवमुक्तोऽथ मुनिना भरतगीश्वरेश्वरः। पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं मार्कण्डेय महामुनिम्
मुनिने असे सांगितल्यावर, भारतांचा स्वामी आणि सर्वांचा स्वामी पुन्हा त्या महान ऋषी मार्कंडेय यांना म्हणाले:
सम्यगाराधितः पित्रा तव पुत्रार्थमादरात्
"तुझ्या वडिलांनी पुत्रासाठी मोठ्या श्रद्धेने माझी नीट पूजा केली होती."
शतायुर्निर्गुणः पुत्रः शुभः षोडशवार्षिकः। उभयोरन्यमिच्छ त्वमित्युक्तः सोऽब्रवीच्च माम्
"शंभर वर्षे जगणारा, निर्गुण, शुभ आणि सोळा वर्षांचा पुत्र तुला मिळेल, किंवा तुला दुसरा हवा असेल तर तो माग, असे मी त्यांना सांगितले होते आणि त्यांनी मला असे उत्तर दिले होते."
निर्गुणो मास्तु देवेश शतायुः षोडशाब्दकः। सुगुणोऽस्तु सुतो मेऽद्य इति पित्रावृत पुरा
"देवेश्वरा, माझा मुलगा निर्गुण नको, फक्त सोळा वर्षे जगणारा नको; आज माझा मुलगा सद्गुणी असावा," असे तुझ्या वडिलांनी पूर्वी मागितले होते.
त्वया तप्तेन तपसा तोषितोऽहं भृशं मुने। दीर्घमायुर्मया दत्तं मृत्युश्च प्रतिषेधितः
"तुझ्या कठोर तपामुळे मी फार प्रसन्न झालो आहे, ऋषी. मी तुला दीर्घायुष्य दिले आणि मृत्यू दूर केला."
इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवान्तरधीयत। तस्यायमाश्रमः पुण्यस्तस्येमे मुनयोऽमलाः
असे म्हणून, भगवंत ईश्वर तिथेच अदृश्य झाले. हे त्यांचे पवित्र आश्रम आहे आणि हे त्यांचे निर्मळ ऋषी आहेत.
अत्रैकरात्रमुषिताः सर्वे मृत्युं तरन्ति वै। अत्रैव भरतश्रेष्ठ प्रयतो वस भूमिप
इथे एक रात्र जरी कोणी राहिला, तरी तो मृत्यूवर मात करतो. म्हणून, भारतश्रेष्ठा, इथेच शिस्तीने रहा, राजन.
अस्मिन्किल स्वयं राजन्निष्टवान्वै प्रजापतिः। सत्रमिष्टीकृतं नाम पुरा वर्षसहस्रिकम्
राजा, असे सांगतात की इथेच प्रजापतीने स्वतः एक हजार वर्षांचे 'इष्टीकृत' नावाचे यज्ञ केला होता.
अम्बरीषश्च नाभाग इष्टवान्यमुनामनु। यत्रेष्ट्वा दशपद्मानि सदस्येभ्योऽभिसृष्टवान्
आणि नाभागाचा पुत्र अम्बरीष यानेही इथे यज्ञ केला; यज्ञ झाल्यावर त्याने दहा सोन्याचे कमळ सभासदांना दिले.
यज्ञैश्च तपसा चैव परां सिद्धिमवाप सः। देशश्च नाहुषस्यायं य़ज्वनः पुण्यकर्मणः
यज्ञ आणि तपाने त्याने मोठी सिद्धी मिळवली. हा देश नाहुष या पुण्यवान यज्ञकर्त्याचा आहे.
सार्वभौमस्य कौन्तेय ययातेरमितौजसः। स्पर्धमानस्य शक्रेण तस्येदं यज्ञवास्त्विह
कौंत्याचा पुत्र, सर्वांचा सम्राट ययाति, ज्याची अपार ऊर्जा इंद्राशी स्पर्धा करायची, त्याचे हे यज्ञस्थळ आहे.
पश्य नानाविधाकारैरग्निभिर्निचितां महीम्। मज्जन्तीमिव चाक्रान्तां ययातेर्यज्ञकर्मभिः
पहा, या भूमीवर किती प्रकारचे यज्ञाग्नी पेटले आहेत; जणू ययातिच्या यज्ञकर्मांनी ही पृथ्वी पूर्णपणे व्यापली आहे.
एषा शम्येकपत्रा सा शकटं चैतदुत्तमम्। पश्य रामह्रदानेतान्पश्य नारायणाश्रमम्
ही एकपान असलेली शमी आहे आणि हे उत्तम रथ आहे. हे पाह, रामाचे सरोवर आणि नारायणाचे आश्रम.
एतच्चर्चीकपुत्रस्य योगैर्विचरतो महीम्। प्रसर्पणं महीपाल रौप्यायाममितौजसः
हे कार्चिकाचा पुत्र योगाच्या सामर्थ्याने पृथ्वीवर फिरताना चाललेला मार्ग आहे, राजन, त्याची शक्ती अमाप आहे आणि तो रुपेरी भूमीवरून गेला.
अत्रानुवंशं पठतः शृणु मे कुरुनन्दन। उलूखलैराभरणैः पिशची यदभाषत
इथे वंशावळीचे पठण होत असताना, कुरुनंदना, माझे ऐक. पिशाचिनीने ओखळ आणि दागिने याबद्दल सांगितले.
युगन्धरे दधि प्राश्य उषित्वा चाच्युतस्थले। तद्वद्भूतलये स्नात्वा सपुत्रा वस्तुमर्हसि
युगंधरावर दही खाऊन आणि अच्युताच्या स्थळी राहून, त्याचप्रमाणे या भूमीवरील निवासस्थानी स्नान करून, तू आपल्या मुलांसह इथे राहावे.