बहुपुष्पफलोपेतं मुनिसङ्घैर्निषेवितम्। स्रवन्त्या च समायुक्तं महत्या पुण्यतोयया
अनेक फुलांनी आणि फळांनी भरलेले, ऋषींच्या समूहांनी वावरलेले, आणि मोठ्या पवित्र प्रवाहाने नटलेले हे स्थान होते.
ऋषीणामाश्रमाः पुण्या दृश्यन्ते विविधा मुने। कस्यायमाश्रमः पुण्यः कस्येमे मुनयोऽमलाः। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं वद त्वं वदतांवर
हे मुनी, येथे विविध ऋषींचे पवित्र आश्रम दिसतात. हा पवित्र आश्रम कोणाचा आहे, आणि हे निर्मळ मुनी कोण आहेत? मला हे ऐकायचे आहे, तू सांग, बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेस.
शृणु राजेनद्र भद्रं ते वनस्यास्य पुरातनम्। वृत्तान्तं निखिलेनाद्य प्रोच्यमानं मयाऽनघ
राजन, तुझ्या कल्याणासाठी, या प्राचीन वनाचा संपूर्ण इतिहास मी आता तुला सांगतो, ऐक.
मृकण्डुपुत्रो मेधावी मार्कण्डेयो महामुनिः। बाल एव महाबुद्धिः सर्वविद्याविशारदः
मृकंडूचा पुत्र, बुद्धिमान आणि महान ऋषी मार्कंडेय, लहानपणीच मोठ्या बुद्धीचा आणि सर्व विद्यांमध्ये निपुण होता.
मातापित्रोः प्रियं कुर्वंस्तपोर्थं वनमाविशत्। अत्राश्रमपदं कृत्वा तपस्तेपे सुदारुणम्
आई-वडिलांना आनंदी करण्यासाठी आणि तपासाठी, त्याने वनात प्रवेश केला, तेथे आश्रम बांधला आणि कठोर तप केला.
ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशसंश्रयः। जलस्थः शिशिरे योगी बहुकालमवर्तत
उन्हाळ्यात त्याने पंचतपाचे कठोर तप केले; पावसाळ्यात तो आकाशाखाली राहिला; हिवाळ्यात तो पाण्यातच बराच काळ योगाभ्यास करत राहिला.
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठितः। जितेन्द्रियो जितप्राणश्चिन्तयन्दृढमव्ययम्। अनाहारो जितक्रोधश्चिरमेवमवर्तत
हात वर करून, कुठेही आधार न घेता, पायाच्या बोटांवर उभा राहून, इंद्रिय आणि श्वासावर विजय मिळवून, अचल आणि अविनाशी तत्वाचा दृढ ध्यान करत, उपाशी राहून आणि राग जिंकून, तो खूप काळ तसाच राहिला.
एतस्मिन्नन्तरे राजन्ननावृष्टिः सुदारुणा। संभूता सर्वसंहर्त्री तया दग्धं चराचरम्
याच दरम्यान, राजन, एक भयंकर दुष्काळ पडला, ज्याने सर्व सजीव आणि निर्जीव गोष्टींचा नाश केला.
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां सर्वे च निधनं गताः। केचिदन्ये महात्मानो मुनयो द्विजपुङ्गवाः
त्या दुष्काळात सर्वजण नष्ट झाले; पण काही महान आत्मे, श्रेष्ठ मुनी आणि द्विज, वाचले.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा सर्वाश्च योषितः। पशुपक्षिमृगाः सर्वे क्षुत्पिपासासमाकुलाः। कृशाः शुष्कोष्ठकण्ठाश्च श्रान्ता भ्रान्ता विचेतसः
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र, सर्व स्त्रिया, तसेच सर्व जनावरे, पक्षी आणि रानटी प्राणी, उपासमारीने आणि तहानेने त्रस्त, कृश, कोरड्या घशाने, थकलेले, भरकटलेले आणि गोंधळलेले होते.
केनचित्पुण्यशेषेण मार्कण्डेयस्य धीमतः। आश्रमं शनकैः प्राप्ता मूर्च्छिताः सहसाऽपतन्
काही पुण्यशेषामुळे, ते सर्वजण हळूहळू बुद्धिमान मार्कंडेयाच्या आश्रमाजवळ पोहोचले आणि अचानक बेशुद्ध होऊन पडले.
समाधिविरतो योगी मार्कण्डेयो महातपाः। तद्वनं निबिडं दृष्ट्वा जनैः क्षुत्तृट्समाकलैः
महातपस्वी योगी मार्कंडेय, ध्यानातून बाहेर येऊन, त्या दाट जंगलात उपासमारीने आणि तहानेने पीडित लोकांनी भरलेले पाहिले.
दयार्द्रहृदयो योगी शिवं ध्यात्वा हृदम्बुजे। तेषां संरक्षणार्थाय वेदगन्धिस्वरेण सः। आजुहाव तदा गङ्गां तपोयोगेन भारत
दयेने ओथंबलेल्या हृदयाने, योगीने हृदयकमळात शंकराचे ध्यान करून, त्यांच्या रक्षणासाठी, वेदघोष आणि तपशक्तीने गंगेला बोलावले.
गङ्गा समागता शीघ्रं तेनाहूताऽतिपावना। नाम्ना वेदनदीत्येव प्रख्याता लोकपावना
त्याच्या आवाहनाने, अती पवित्र गंगा लगेच आली. ती वेदनदी या नावाने प्रसिद्ध असून, लोकांचे पावन करणारी आहे.
पर्जन्यश्च समाहूतः सुखं वर्षति भारत। सस्यानि च समृद्धानि फलमूलान्यनेकशः। संभूतान्यत्रराजेनद्र सर्वे ते रक्षिता जनाः
पर्जन्यालाही त्याने बोलावले आणि तो सुखाने पाऊस पाडू लागला. पिके बहरली, फळे-मुळे भरपूर आली. तेथे सर्व लोक सुरक्षित राहिले, राजन.
मार्कण्डेयं प्रशंसन्तो जनाः सर्वे द्विजात्तयः। चिरं सुखमवर्तन्त तेन संरक्षिता नृप
सर्व लोक, तीनही द्विजवर्ग, मार्कंडेयाची स्तुती करत, त्याच्या रक्षणाखाली दीर्घकाळ आनंदाने राहिले.
एवं विधाय रक्षां स सर्वेषां पुण्यकर्मणाम्। पुनश्चचार च तपः परमेश्वरतुष्टये
सर्व पुण्यवानांचे रक्षण करून, त्याने पुन्हा परब्रह्माच्या प्रसन्नतेसाठी कठोर तप सुरू केले.
एवं बहुतिथे काले प्रादुरासीन्महेश्वरः
अशा प्रकारे खूप काळ गेल्यावर, महेश्वर प्रकट झाला.
दृष्ट्वा च सर्वदेवेशं चन्द्रमौलिमुमापतिम्। ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः सिद्धविद्याधरोरगैः
सर्व देवांचे स्वामी, चंद्रकोरी मस्तकी असलेले, उमा यांचे पती, ब्रह्मा, विष्णू आणि इतर देव, सिद्ध, विद्याधर, आणि नाग यांच्या सभेत बसलेले पाहून,
गन्धर्वयक्षप्रवरैः सकिन्नरपतत्रिभिः। स्तूयमानं महादेवमव्ययं निष्कलं शिवम्। प्रणनाम मुनिर्भक्त्या साष्टाङ्गं च पुनः पुनः
गंधर्व, यक्ष, किन्नर आणि राजे यांच्यासह, त्या महान, अविनाशी, अखंड, मंगलमूर्ती महादेवाचे स्तुती करत असताना, त्या ऋषीने भक्तीभावाने पुन्हा पुन्हा अष्टांग नमस्कार केला.
प्रणम्योत्थाय सहसा बद्धाञ्जलिपुटो मुनिः। तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं जगत्पतिम्
नमस्कार करून, तो ऋषी पटकन उभा राहिला, हात जोडून, विविध स्तोत्रांनी जगाचा स्वामी महादेवाची स्तुती करू लागला.
तमुवाच महादेवो मार्कण्डेयं महामुनिम्। वरं वरय भद्रं ते वरदोस्मि मुने तव
मग महादेवांनी त्या महान ऋषी मार्कंडेय यांना सांगितले, "तू हवा तो वर माग, तुझे कल्याण होवो; मी तुला वर देणारा आहे, हे मुनिवर."
एवं संबोधितस्तेन शिवेन परमात्मना। सगद्गदमिदं वाक्यमुवाच परमेश्वरम्
शिव या परमात्म्याने असे संबोधल्यावर, त्या ऋषीने गदगदलेल्या स्वरात परमेश्वराला असे शब्द सांगितले:
नान्यं वरं वृणे शंभो ---त्वत्पादपङ्कजे। भक्तिंह्यनन्यसुलभां स्व व्यभिचारिणीम्
"शंभो, मला दुसरा कोणताही वर नको, फक्त तुझ्या चरणकमळांवर अशी भक्ती दे, जी दुर्मिळ आणि कधीही डळमळणारी नसावी."
एवमुक्तोऽथ मुनिना भरतगीश्वरेश्वरः। पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं मार्कण्डेय महामुनिम्
मुनिने असे सांगितल्यावर, भारतांचा स्वामी आणि सर्वांचा स्वामी पुन्हा त्या महान ऋषी मार्कंडेय यांना म्हणाले:
सम्यगाराधितः पित्रा तव पुत्रार्थमादरात्
"तुझ्या वडिलांनी पुत्रासाठी मोठ्या श्रद्धेने माझी नीट पूजा केली होती."
शतायुर्निर्गुणः पुत्रः शुभः षोडशवार्षिकः। उभयोरन्यमिच्छ त्वमित्युक्तः सोऽब्रवीच्च माम्
"शंभर वर्षे जगणारा, निर्गुण, शुभ आणि सोळा वर्षांचा पुत्र तुला मिळेल, किंवा तुला दुसरा हवा असेल तर तो माग, असे मी त्यांना सांगितले होते आणि त्यांनी मला असे उत्तर दिले होते."
निर्गुणो मास्तु देवेश शतायुः षोडशाब्दकः। सुगुणोऽस्तु सुतो मेऽद्य इति पित्रावृत पुरा
"देवेश्वरा, माझा मुलगा निर्गुण नको, फक्त सोळा वर्षे जगणारा नको; आज माझा मुलगा सद्गुणी असावा," असे तुझ्या वडिलांनी पूर्वी मागितले होते.
त्वया तप्तेन तपसा तोषितोऽहं भृशं मुने। दीर्घमायुर्मया दत्तं मृत्युश्च प्रतिषेधितः
"तुझ्या कठोर तपामुळे मी फार प्रसन्न झालो आहे, ऋषी. मी तुला दीर्घायुष्य दिले आणि मृत्यू दूर केला."
इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवान्तरधीयत। तस्यायमाश्रमः पुण्यस्तस्येमे मुनयोऽमलाः
असे म्हणून, भगवंत ईश्वर तिथेच अदृश्य झाले. हे त्यांचे पवित्र आश्रम आहे आणि हे त्यांचे निर्मळ ऋषी आहेत.