ततस्ता मातरः सर्वाः प्राक्रोशन्भृशदुःखिताः। प्रवार्य जनतुं सहसा स शब्दस्तुमुलोऽभवत्
तेव्हा सर्व मातांनी खूप दुःखी होऊन मोठ्याने रडायला सुरुवात केली, आणि जन्तूसाठी जोरात आक्रोश झाला.
तमार्तनादं सहसा शुश्राव स महीपतिः। अमात्यपर्षदो मध्ये उपविष्टः सहर्त्विजा
राजा मंत्र्यांसोबत आणि पुरोहितांसोबत बसला असताना, तो आर्त आवाज त्याच्या कानावर आला.
ततः प्रस्थापयामास किमेतदिति पार्थिवः। तस्मै क्षत्ता यथावृत्तमाचचक्षे सुतं प्रति
मग राजाने काय घडलंय ते जाणून घेण्यासाठी माणूस पाठवला. त्याच्या सेवकाने मुलाबद्दल घडलेली घटना तंतोतंत सांगितली.
त्वरमाणः स चोत्थाय सोमकः सह मन्त्रिभिः। प्रविश्यान्तःपुरं पुत्रमाश्वासयदरिंदमः
मग सोमक राजा घाईने उठला, मंत्र्यांसह अंतःपुरात गेला आणि शत्रूंना जिंकणाऱ्या आपल्या मुलाला धीर दिला.
सान्त्वयित्वा तु तं पुत्रं निष्क्रम्यान्तःपुरान्नृपः। ऋत्विजा सहितो राजन्सहामात्य उपाविशत्
राजाने आपल्या मुलाला समजावून सांगितले आणि अंतःपुरातून बाहेर येऊन, ऋत्विज आणि मंत्री यांच्यासह बसला.
धिगस्त्विहैकपुत्रत्वमपुत्रत्वं वरं भवेत्। नित्यातुरत्वाद्भूतानां शोक एवैकपुत्रता
एकुलता एक मुलगा असणे हे खरंच दु:खद आहे; त्यापेक्षा मुलंच नसलेली बरी. कारण सगळ्या जीवांना कायमची चिंता ही एकुलत्या एक मुलामुळेच होते.
इदं भार्याशतं ब्रह्मन्परीक्ष्यसदृशं प्रभो। पुत्रार्थिना मया वोढं न तासां विद्यते प्रजा
ब्रह्मण, मी या शंभर बायका नीट पाहिल्या आणि मुलासाठी त्यांच्याशी लग्न केलं; पण त्यांच्यापैकी कोणालाही मूल झालं नाही.
एकः कथंचिदुत्पन्नः पुत्रो जन्तुरयं मम। यतमानासु सर्वासु किंनु दुःखमतः परम्
या सगळ्यांतून, माझ्या प्रयत्नांनंतर, कसाबसा हा एकच मुलगा जन्माला आला; याहून मोठं दु:ख दुसरं कोणतं असू शकतं?
वयश्च समतीतं मे सभार्यस्यं द्विजोत्तम। आसां प्राणाः समायत्ता मम चात्रैकपुत्रके
द्विजश्रेष्ठा, माझं आणि माझ्या बायकांचं तारुण्य आता संपलं आहे; आमचं सगळं आयुष्य या एकुलत्या एक मुलावर अवलंबून आहे.
स्यात्तु कर्म तथा युक्तं येन पुत्रशतं भवेत्। महता लघुना वाऽपि कर्मणा दुष्करेण वा
असं काही कर्म आहे का, मोठं असो वा लहान, कठीण असो वा सोपं, ज्यामुळे शंभर मुलं मिळू शकतील?
अस्ति चैतादृशं कर्म येन पुत्रशतं भवेत्। यदि शक्नोषि तत्कर्तुमथ वक्ष्यामि सोमक
हो, असं एक कर्म आहे ज्यामुळे शंभर मुलं मिळू शकतात. सोमक, तुला ते करता आलं तर मी ते सांगतो.
कार्यं वा यदि वाऽकार्यं येन पुत्रशतं भवेत्। कृतमेवेति तद्विद्धि भगवान्प्रब्रवीतु मे
योग्य असो वा अयोग्य, ज्यामुळे शंभर मुलं मिळतील, ते केल्यासारखंच समजा; भगवंत, कृपया ते मला सांगा.
यजस्व जन्तुना राजंस्त्वं मया वितते क्रतौ। ततः पुत्रशतं श्रीमद्भविष्यत्यचिरेण ते
राजा, तू तुझ्या मुलाचा यज्ञात बलिदान कर; मी तो यज्ञ घडवून आणीन. मग तुला लवकरच शंभर तेजस्वी मुलं मिळतील.
वपार्या हूयमानायां धूममाघ्राय मातरः। ततस्ताः सुमहावीर्याञ्जनयिष्यन्ति ते सुतान्
जेव्हा वपांचे हवन केले जाईल आणि त्या मातांनी धूर श्वासात घेतला, तेव्हा त्या सर्व स्त्रिया मोठ्या सामर्थ्याने तुला पुत्र जन्म देतील.
तस्यामेव तु ते जन्तुर्भविता पुनरात्मजः। उत्तरे चास्य सौवर्णं लक्ष्म पार्श्वे भविष्यति
त्याच स्त्रीच्या पोटी तुझा मुलगा पुन्हा जन्माला येईल; आणि त्याच्या कुशीवर सोन्याचा एक ठसा असेल.
ब्रह्मन्यद्यद्यथा कार्यं तत्कुरुष्व तथातथा। पुत्रकामतया सर्वंकरिष्यामि वचस्तव
ब्रह्मणाने सांगितलेले जे काही करायचे आहे, ते तसंच कर. मला पुत्रप्राप्तीची इच्छा आहे, म्हणून मी तुझे सगळे शब्द पाळीन.
ततः स याजयामास सोमकं तेन जन्तुना। मातरस्तु बलातपुत्रमपाकार्षुः कृपान्विताः
मग त्या मुलासह सोमकाला यज्ञ करायला लावलं; पण त्या मातांनी, दयाळूपणामुळे, जबरदस्तीने मुलाला ओढून घेतलं.
हा हताः स्मेति वाशन्त्यस्तीव्रशोकसमाहताः। तं मातरः प्त्यकर्षन्गृहीत्वा दक्षिणे करे
'आमचं सर्व काही संपलं!' असं ओरडत आणि तीव्र शोकाने ग्रासलेल्या त्या मातांनी त्याचा उजवा हात पकडून त्याला ओढलं.
सव्ये पाणौ गृहीत्वा तु याजकोपि स्म कर्षति। कुररीणामिवार्तानामपाकृष्य तु तं सुतम्
यजमानाने त्याचा डावा हात धरून ओढायला सुरुवात केली, जणू दु:खी कुरर पक्ष्यांच्या आक्रोशासारखे, आणि त्या मुलाला खेचून नेलं.
विशस्य चैनं विधिवद्वपामस्य जुहाव सः। वपायां हूयमानायां गन्धमाघ्राय मातरः
नंतर, विधिप्रमाणे त्याचा वध केला आणि वपांचे हवन केले; त्या वेळी मातांनी त्या धुराचा सुगंध घेतला.
आर्ता निपेतुः सहसा पृथिव्यां कुरुनन्दन। सर्वाश्च गर्भानलबंस्ततस्ताः पार्थिवाङ्गनाः
दु:खाने त्या सर्व अचानक जमिनीवर कोसळल्या; आणि त्या सर्व राजघराण्यातील स्त्रियांना गर्भधारणा झाली.
ततो दशसु मासेषु सोमकस्य विशांपते। जज्ञे पुत्रशतं पूर्णं तासु सर्वासु भारत
दहा महिन्यांनी, हे भरत, त्या सर्व स्त्रियांना सोमकाला शंभर पूर्ण मुलं जन्माला आली.
जन्तुर्ज्येष्ठः समभवज्जनित्र्यामेव पूर्ववत्। स तासामिष्ट एवासीन्न तथाऽन्ये निजाः सुताः
मातेकडून सर्वांत मोठा मुलगा पुन्हा जन्मला, आणि त्याच्यावरच सर्वांत जास्त प्रेम केलं गेलं; बाकीचे मुलं तितके लाडके नव्हते.
तच्च लक्षणमस्यासीत्सौवर्णं पार्श्व उत्तरे। तस्मिन्पुत्रशते चाग्र्यः स बभूव गुणैरपि
त्याच्या उत्तरेकडील बाजूवर सोन्यासारखी खूण होती; शंभर मुलांमध्ये तो गुणांनीही सर्वांत श्रेष्ठ ठरला.
ततः स लोकमगमत्सोमकस्य गुरुः परम्। अन्वक्षमेव पश्चात्तु सोमकोप्यगमत्परम्
नंतर सोमकाचा पूज्य गुरु या जगातून निघून गेला; त्याच्या मागोमाग सोमकाही श्रेष्ठ लोकांत पोहोचला.
अथ तं नरके घोरे पच्यमानं ददर्श सः। तमपृच्छत्किमर्थं त्वं नरके पच्यसे द्विज
तेथे त्याने आपल्या गुरुला भयंकर नरकात यातना भोगताना पाहिलं; त्याने विचारलं, 'द्विजा, तुम्ही नरकात का यातना भोगत आहात?'
तमब्रवीद्गुरुः सोऽथ पच्यमानोऽग्निना भृशम्। त्वं मया याजितो राजंस्तस्येदं कर्मणः फलम्
आगीत जळत असताना गुरु म्हणाले, 'राजा, तुझ्या सांगण्यावरून मी यज्ञ केला; हाच त्या कर्माचा परिणाम आहे.'
एतच्छ्रुत्वा स राजर्षिर्धर्मराजमथाब्रवीत्। अहमत्र प्रवेक्ष्यामि मुच्यतां मम याजकः
हे ऐकून राजर्षीने धर्मराजाला म्हणलं, 'मी इथे येतो, माझा याजक गुरु सुटावा.'
मत्कृते हि महाभागः पच्यते नरकाग्निना। `सोहमात्मानमाधास्ये नरके मुच्यतां गुरुः
माझ्यामुळे हा महात्मा नरकाच्या आगीत जळतो आहे; म्हणून मी स्वतः नरकात जाईन—माझा गुरु मुक्त व्हावा.
नान्य कर्तुः फलं राजन्नुपभुङ्क्ते कदाचन। इमानि तव दृश्यन्ते फलानि वदतांवर
राजा, दुसऱ्याच्या कर्माचे फळ कुणीही भोगत नाही; ही फळं तुझ्याच कर्माची आहेत, हे जाण.