तस्यैतद्देवयजनं स्थानमादित्यवर्चसः। यस्य पुण्यतमे देशे कुरुक्षेत्रेस्य मध्यतः
याचं देवयज्ञाचं स्थान, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, या कुरुक्षेत्राच्या मध्यभागी, सर्वात पवित्र प्रदेशात आहे.
तथा त्वमपि राजेन्द्र मान्धातेव महीपतिः। धर्मं कृत्वा महीं रक्ष स्वर्गलोकं गमिष्यसि
राजाधिराज, तूही मांधात्यासारखा धर्माचं पालन कर आणि पृथ्वीचं रक्षण कर; असं केलंस तर तुला स्वर्गलोक मिळेल.
एतत्ते सर्वमाख्यातं मान्धातुश्चरितं महत्। जन्म चाग्र्यं महीपाल यन्मां त्वं परिपृच्छसि
राजा, तुझ्या विचारणेनुसार मांधातूचे सर्व महान कृत्ये आणि त्याचा श्रेष्ठ जन्म मी तुला सांगितला.
एवमुक्तः स कौन्तेयो लोमशेन महर्षिणा। पप्रच्छानन्तरं भूयः सोमकं प्रति भारत
कुंतीपुत्राला महर्षी लोमशाने असं सांगितल्यावर, त्याने पुन्हा सोमकाबद्दल अधिक विचारलं.
कथंवीर्यः स राजाऽभूत्सोमको ददतांवरः। कर्माण्यस्य प्रभावं च श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
तो सोमक राजा, दानात श्रेष्ठ, त्याचं शौर्य काय होतं? त्याची कृत्यं आणि सामर्थ्य मला नीट ऐकायचं आहे.
युधिष्ठिरासीन्नृपतिः सोमको नाम धार्मिकः। तस्य भार्याशतं राजन्सदृशीनामभूत्तदा
राजा, एक धर्मनिष्ठ सोमक नावाचा राजा होता. त्याच्या त्या काळी शंभर बायका होत्या, आणि त्या सर्व एकसमान होत्या.
स वै यत्नेन महता तासु पुत्रं महीपतिः। कंचिन्नासादयामास कालेन महता ह्यपि
त्या राजाने खूप प्रयत्न केले, पण खूप काळ गेला तरी त्याला त्या बायकांपैकी कोणाकडूनही मुलगा झाला नाही.
कदाचित्तस् वृद्धस्य यतमानस्य धीमतः। जन्तुर्नाम सुतस्तस्य ज्येष्ठायां समजायत
शेवटी, वय वाढल्यावर आणि खूप प्रयत्नांनंतर, त्याच्या ज्येष्ठ राणीला 'जन्तु' नावाचा मुलगा झाला.
तं जातं मातरः सर्वाः परिवार्य समासते। सततं पृष्ठतः कृत्वा कामभोगान्विशांपते
तो जन्मल्यावर सर्व मातांनी त्याला वेढून घेतलं, नेहमी त्याला जवळच ठेवलं आणि सर्व सुख देत राहिल्या.
ततः पिपीलिका जन्तुं कदाचिददशत्स्फिचि। स दष्टो ह्यरुदद्राजंस्तेन दुःखेन बालकः
एकदा, एका मुंगीने जन्तूच्या कंबरेवर चावा घेतला. त्या वेदनेने तो मुलगा रडू लागला.
ततस्ता मातरः सर्वाः प्राक्रोशन्भृशदुःखिताः। प्रवार्य जनतुं सहसा स शब्दस्तुमुलोऽभवत्
तेव्हा सर्व मातांनी खूप दुःखी होऊन मोठ्याने रडायला सुरुवात केली, आणि जन्तूसाठी जोरात आक्रोश झाला.
तमार्तनादं सहसा शुश्राव स महीपतिः। अमात्यपर्षदो मध्ये उपविष्टः सहर्त्विजा
राजा मंत्र्यांसोबत आणि पुरोहितांसोबत बसला असताना, तो आर्त आवाज त्याच्या कानावर आला.
ततः प्रस्थापयामास किमेतदिति पार्थिवः। तस्मै क्षत्ता यथावृत्तमाचचक्षे सुतं प्रति
मग राजाने काय घडलंय ते जाणून घेण्यासाठी माणूस पाठवला. त्याच्या सेवकाने मुलाबद्दल घडलेली घटना तंतोतंत सांगितली.
त्वरमाणः स चोत्थाय सोमकः सह मन्त्रिभिः। प्रविश्यान्तःपुरं पुत्रमाश्वासयदरिंदमः
मग सोमक राजा घाईने उठला, मंत्र्यांसह अंतःपुरात गेला आणि शत्रूंना जिंकणाऱ्या आपल्या मुलाला धीर दिला.
सान्त्वयित्वा तु तं पुत्रं निष्क्रम्यान्तःपुरान्नृपः। ऋत्विजा सहितो राजन्सहामात्य उपाविशत्
राजाने आपल्या मुलाला समजावून सांगितले आणि अंतःपुरातून बाहेर येऊन, ऋत्विज आणि मंत्री यांच्यासह बसला.
धिगस्त्विहैकपुत्रत्वमपुत्रत्वं वरं भवेत्। नित्यातुरत्वाद्भूतानां शोक एवैकपुत्रता
एकुलता एक मुलगा असणे हे खरंच दु:खद आहे; त्यापेक्षा मुलंच नसलेली बरी. कारण सगळ्या जीवांना कायमची चिंता ही एकुलत्या एक मुलामुळेच होते.
इदं भार्याशतं ब्रह्मन्परीक्ष्यसदृशं प्रभो। पुत्रार्थिना मया वोढं न तासां विद्यते प्रजा
ब्रह्मण, मी या शंभर बायका नीट पाहिल्या आणि मुलासाठी त्यांच्याशी लग्न केलं; पण त्यांच्यापैकी कोणालाही मूल झालं नाही.
एकः कथंचिदुत्पन्नः पुत्रो जन्तुरयं मम। यतमानासु सर्वासु किंनु दुःखमतः परम्
या सगळ्यांतून, माझ्या प्रयत्नांनंतर, कसाबसा हा एकच मुलगा जन्माला आला; याहून मोठं दु:ख दुसरं कोणतं असू शकतं?
वयश्च समतीतं मे सभार्यस्यं द्विजोत्तम। आसां प्राणाः समायत्ता मम चात्रैकपुत्रके
द्विजश्रेष्ठा, माझं आणि माझ्या बायकांचं तारुण्य आता संपलं आहे; आमचं सगळं आयुष्य या एकुलत्या एक मुलावर अवलंबून आहे.
स्यात्तु कर्म तथा युक्तं येन पुत्रशतं भवेत्। महता लघुना वाऽपि कर्मणा दुष्करेण वा
असं काही कर्म आहे का, मोठं असो वा लहान, कठीण असो वा सोपं, ज्यामुळे शंभर मुलं मिळू शकतील?
अस्ति चैतादृशं कर्म येन पुत्रशतं भवेत्। यदि शक्नोषि तत्कर्तुमथ वक्ष्यामि सोमक
हो, असं एक कर्म आहे ज्यामुळे शंभर मुलं मिळू शकतात. सोमक, तुला ते करता आलं तर मी ते सांगतो.
कार्यं वा यदि वाऽकार्यं येन पुत्रशतं भवेत्। कृतमेवेति तद्विद्धि भगवान्प्रब्रवीतु मे
योग्य असो वा अयोग्य, ज्यामुळे शंभर मुलं मिळतील, ते केल्यासारखंच समजा; भगवंत, कृपया ते मला सांगा.
यजस्व जन्तुना राजंस्त्वं मया वितते क्रतौ। ततः पुत्रशतं श्रीमद्भविष्यत्यचिरेण ते
राजा, तू तुझ्या मुलाचा यज्ञात बलिदान कर; मी तो यज्ञ घडवून आणीन. मग तुला लवकरच शंभर तेजस्वी मुलं मिळतील.
वपार्या हूयमानायां धूममाघ्राय मातरः। ततस्ताः सुमहावीर्याञ्जनयिष्यन्ति ते सुतान्
जेव्हा वपांचे हवन केले जाईल आणि त्या मातांनी धूर श्वासात घेतला, तेव्हा त्या सर्व स्त्रिया मोठ्या सामर्थ्याने तुला पुत्र जन्म देतील.
तस्यामेव तु ते जन्तुर्भविता पुनरात्मजः। उत्तरे चास्य सौवर्णं लक्ष्म पार्श्वे भविष्यति
त्याच स्त्रीच्या पोटी तुझा मुलगा पुन्हा जन्माला येईल; आणि त्याच्या कुशीवर सोन्याचा एक ठसा असेल.
ब्रह्मन्यद्यद्यथा कार्यं तत्कुरुष्व तथातथा। पुत्रकामतया सर्वंकरिष्यामि वचस्तव
ब्रह्मणाने सांगितलेले जे काही करायचे आहे, ते तसंच कर. मला पुत्रप्राप्तीची इच्छा आहे, म्हणून मी तुझे सगळे शब्द पाळीन.
ततः स याजयामास सोमकं तेन जन्तुना। मातरस्तु बलातपुत्रमपाकार्षुः कृपान्विताः
मग त्या मुलासह सोमकाला यज्ञ करायला लावलं; पण त्या मातांनी, दयाळूपणामुळे, जबरदस्तीने मुलाला ओढून घेतलं.
हा हताः स्मेति वाशन्त्यस्तीव्रशोकसमाहताः। तं मातरः प्त्यकर्षन्गृहीत्वा दक्षिणे करे
'आमचं सर्व काही संपलं!' असं ओरडत आणि तीव्र शोकाने ग्रासलेल्या त्या मातांनी त्याचा उजवा हात पकडून त्याला ओढलं.
सव्ये पाणौ गृहीत्वा तु याजकोपि स्म कर्षति। कुररीणामिवार्तानामपाकृष्य तु तं सुतम्
यजमानाने त्याचा डावा हात धरून ओढायला सुरुवात केली, जणू दु:खी कुरर पक्ष्यांच्या आक्रोशासारखे, आणि त्या मुलाला खेचून नेलं.
विशस्य चैनं विधिवद्वपामस्य जुहाव सः। वपायां हूयमानायां गन्धमाघ्राय मातरः
नंतर, विधिप्रमाणे त्याचा वध केला आणि वपांचे हवन केले; त्या वेळी मातांनी त्या धुराचा सुगंध घेतला.