शृणुष्वावहितो राजन्राज्ञस्तस्य महात्मनः। यथा मान्धातृशब्दो वै लोकेषु परिगीयते
राजा, तू लक्ष देऊन ऐक. त्या महान आत्म्याचं, म्हणजे मांधाता याचं नाव लोकांमध्ये कसं गाजतं, ते मी सांगतो.
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो युवनाश्वो महीपतिः। सोऽयजत्पृथिवीपालः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेला युवनाश्व नावाचा राजा होता. त्या पृथ्वीच्या राजानं भरपूर दान देऊन अनेक यज्ञ केले.
अश्वमेधसहस्रं च प्राप्य धर्मभृतांवरः। अन्यैश्च क्रतुभिर्मुख्यैरयजत्स्वाप्तदक्षिणैः
धर्मात श्रेष्ठ असलेल्या त्या राजानं हजार अश्वमेध यज्ञ केले आणि इतरही मुख्य यज्ञ योग्य दान देऊन पार पाडले.
अनपत्यस्तु राजर्षिः स महात्मा महाव्रतः। मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं वनित्यो बभूव ह। शास्त्रदृष्टेन विधिना संयोज्यात्मानमात्मवान्
तो महान, मोठ्या व्रतांचा पालन करणारा राजर्षी मुलं नसतानाही, आपलं राज्य मंत्र्यांकडे सोपवून नम्रपणे राहू लागला आणि शास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने स्वतःचं मन एकाग्र केलं.
स कदाचिन्नृपो राजन्नुपवासेन दुःखितः। पिपासाशुष्कहृदयः प्रविवेशाश्रमं भृगोः
एकदा तो राजा उपवासामुळे खूप थकला आणि तहान लागून हृदय कोरडं पडल्यासारखं झालं. तेव्हा तो भृगूंच्या आश्रमात गेला.
तामेव रात्रिं राजेन्द्र महात्मा भृगुनन्दनः। इष्टिं चकार सौद्युम्नेर्महर्षिः पुत्रकारणात्
त्याच रात्री, राजाधिराज, भृगूंच्या वंशातील तो महान ऋषी, पुत्रप्राप्तीसाठी यज्ञ करत होता.
संभृतो मन्त्रपूतेन वारिणा कलशो महान्। तत्रातिष्ठत राजेन्द्र पूर्वमेव समाहितः
मंत्रांनी शुद्ध केलेलं पाणी एका मोठ्या कलशात भरून, तो कलश तिथे आधीच एकाग्रतेने ठेवला होता.
यत्प्राश्य प्रसवेत्तस्य पत्नी शक्रसमं सुतम्। `तद्वारि विहितं राजन्यस्मिन्नासीत्सुसंस्कृतम्'। तं न्यस्य वेद्यां कलशं सुषुपुस्ते महर्षयः
ते पाणी प्यायल्यानं त्याच्या पत्नीला इंद्रासारखा पुत्र होईल, असं खास त्या यज्ञासाठी तयार केलं होतं. तो कलश वेदीवर ठेवला आणि सर्व ऋषी झोपले.
रात्रिजागरणाच्छ्रान्तान्सौद्युम्निः समतीत्य तान्। शुष्ककण्ठः पिपासार्तः पानीयार्थी भृशं नृपः। तं प्रविश्याश्रमं शान्तः पानीयं सोऽभ्ययाचत
रात्रभर जागरणानं थकलेले सर्वजण झोपले असताना, सौद्युम्नी राजा तहानेनं त्रस्त होऊन, शांतपणे आश्रमात आला आणि पाणी मागू लागला.
तस्य श्रान्तस्य शुष्केण कण्ठेन क्रोशतस्तदा। नाश्रौषीत्कश्चन तदा शकुनेरिव वाशतः
तो थकून, कोरड्या गळ्यानं ओरडत होता, पण त्याचं कुणाच्याही कानावर पडलं नाही, जसं एखाद्या पक्ष्याचं ओरडणं कुणी ऐकत नाही.
ततस्तं कलशं दृष्ट्वा जलपूर्णं स पार्थिवः। अभ्यद्रवत वेगेन पीत्वा चाम्भो व्यवासृजत्
मग त्या राजानं पाण्यानं भरलेला कलश पाहिला, लगेच धावत गेला, ते पाणी प्यायलं आणि कलश रिकामा केला.
स पीत्वा शीतलं तोयं पिपासार्तो महीपतिः। निर्वाणमगमद्धीमान्सुसुखी चाभवत्तदा
तो राजा थकलेला आणि तहानेनं व्याकुळ झालेला असताना, थंड पाणी प्यायलं आणि लगेचच त्याला मोठा आनंद आणि समाधान मिळालं.
ततस्ते प्रत्यबुध्यन्त मुनयः सतपोधनाः। निस्तोयं तं च कलशं ददृशुः सर्व एव ते
नंतर सर्व तपस्वी ऋषी जागे झाले आणि त्यांनी पाहिलं की तो कलश पूर्णपणे रिकामा आहे.
कस्य कर्मेदमिति ते पर्यपृच्छन्समागताः। युवनाश्वो ममेत्येवं सत्यं समभिपद्यत
सर्वजण एकत्र येऊन विचारू लागले, 'हे कोणाचं कृत्य आहे?' तेव्हा युवनाश्व म्हणाला, 'हे मी केलं,' आणि खरं कबूल केलं.
न युक्तमिति तं प्राह भगवान्भार्गवस्तदा। सुतार्थं स्थापिता ह्यापस्तपसा चैव संभृताः
त्यावेळी भृगूंच्या वंशातील पूज्य ऋषी म्हणाले, 'हे योग्य झालं नाही; हे पाणी पुत्रप्राप्तीसाठी ठेवलेलं होतं आणि तप करून मिळवलं होतं.'
मया ह्यत्राहितं ब्रह्म तप आस्थाय दारुणम्। पुत्रार्थं तव राजर्षे महाबलपराक्रम
'हे पाणी मी इथे ठेवलेलं होतं, राजर्षी, तुझ्या पुत्रासाठी आणि त्यासाठी मी कठोर तप केलं.'
महाबलो महावीर्यस्तपोबलसमन्वितः। यः शक्रमपि वीर्येण गमयेद्यमसादनम्
'तो पुत्र फार बलवान, मोठ्या सामर्थ्याचा आणि तपशक्तीने युक्त असेल. तो आपल्या पराक्रमाने इंद्रालाही मागे टाकेल आणि यमलोक गाठू शकेल.'
अनेन विधिना राजन्मयैतदुपपादितम्। अब्भक्षणं त्वया राजन्न युक्तं कृतमद्य वै
'राजा, या पद्धतीनं मी हे साध्य केलं; पण आज तू ते पाणी प्यायलंस, ते योग्य झालं नाही.'
न त्वद्य शक्यमस्माभिरेतत्कर्तुमतोऽनय्था। नूनं दैवकृतं ह्येतद्यदेवं कृतवानसि
पण आज आपल्याला वेगळं काही करता येणं शक्य नव्हतं; हे नक्कीच नशिबाचं काम आहे, म्हणूनच तुम्ही असं केलं.
पिपासितेन याः पीता विधिमन्त्रपुरस्कृताः। आपस्त्वया महाराज मत्तपोवीर्यसंभृताः
राजा, ज्या पाण्याचा तुम्ही विधीपूर्वक, मंत्रोच्चार करून पान केलं, त्या पाण्यात मोठ्या तपश्चर्येचं सामर्थ्य होतं.
ताभ्यस्त्वमात्मना पुत्रमीदृशं जनयिष्यसि। विधास्यामो वयं तत्र तवेष्टिं परमाद्भुताम्
त्या पाण्यामुळे, तुम्ही स्वतः असा पुत्र जन्माला घालाल; त्यासाठी आम्ही तुमच्यासाठी एक अद्भुत यज्ञ करू.
यथा शक्रसमं पुत्रं जनयिष्यसि वीर्यवान्। `न च प्राणैर्महाराज वियोगस्ते भविष्यति
तुम्हाला इंद्रासारखा पराक्रमी पुत्र व्हावा म्हणून, आणि राजन, तुमचं प्राणांपासून वियोग होणार नाही.
मा खिदस्त्वं हि राजेनद्र दैवं हि बलवत्तरम्'। गर्भधारणजं वाऽपि न खेदं समवाप्स्यसि
राजा, तुम्ही दुःखी होऊ नका; कारण नशिबाचं बळ फार मोठं असतं. आणि गर्भधारणेमुळेही तुम्हाला काही त्रास होणार नाही.
ततो वर्षशते पूर्णे तस्य राज्ञो महात्मनः। वामं पार्श्वं विनिर्भिद्य सुतः सूर्य इव स्थितः
शंभर वर्षं पूर्ण झाल्यावर, त्या महात्मा राजाच्या डाव्या कुशीमधून, सूर्यासारखा तेजस्वी पुत्र जन्माला आला.
निश्चक्राम महातेजा न च तं मृत्युराविशत्। युवनाश्वं नरपतिं तदद्भुतमिवाभवत्
तो तेजस्वी मुलगा बाहेर आला, आणि त्याला मृत्यूचा स्पर्शही झाला नाही; युवनाश्व राजासाठी हे एक अद्भुत घडलेलं होतं.
ततः शक्रो महातेजास्तं दिदृक्षुरुपागमत्। ततो देवा महेन्द्रं तमपृच्छन्धास्यतीति किम्
मग मोठ्या तेजाचा इंद्र त्याला पाहण्यासाठी आला; आणि देवांनी इंद्राला विचारलं, 'हा कसा पोसला जाईल?'
प्रदेशिनीं ततोऽस्यास्ये शक्रः समभिसंदधे। मामयं धास्यतीत्येवं भाषिते चैव वज्रिणा। मांधातेति च नामास्य चक्रुः सेन्द्रा दिवौकसः
तेव्हा इंद्राने आपली तर्जनी त्या बाळाच्या तोंडात ठेवली आणि म्हणाला, 'मी याला पोसतो.' आणि इंद्राच्या या शब्दावर सर्व देवांनी त्याचं नाव 'मांधाता' ठेवलं.
प्रदेशिनीं शक्रदत्तामाखाद्य स शिशुस्तदा। अवर्धत महातेजाः किष्कून्राजंस्त्र्योदश
त्या वेळी त्या बाळाने इंद्राने दिलेली तर्जनी शोषली, आणि तो तेजस्वी मुलगा वाढून तीन कीष्किंधा प्रदेशांचा राजा झाला.
वेदास्तं सधनुर्वेदा दिव्यान्स्त्राणि चेश्वरम्। उपतस्थुर्महाराजं ध्यातमात्राणि सर्वशः
वेद, धनुर्विद्या आणि दिव्य अस्त्रं, हे सर्व त्या राजर्षीच्या सेवेला आले, फक्त त्याच्या ध्यानानेच सर्व काही प्रकट झालं.
धनुराजगवं नाम शराः शृङ्गोद्भवाश्च ये। अभेद्यं कवचं चैव सद्यस्तमुपशिश्रियुः
आजगव नावाचं धनुष्य, शिंगातून उत्पन्न झालेले बाण आणि अभेद्य कवच, हे सर्व त्याच्याकडे ताबडतोब आले.