विख्याप्य वीर्यं लोकेषु सर्वेषु वदतांवरः। सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुकूलया
सर्व लोकांमध्ये त्यांची कीर्ती पसरली, वाणीमध्ये श्रेष्ठ असलेले ते ऋषी सुकन्येसोबत, तिच्या प्रेमळ साथीत, अरण्यात रमले.
तस्यैतद्द्विजसंघुष्टं सरो राजन्प्रकाशते। अत्रत्वं सह सोदर्यैः पितृडन्देवांश्च तर्पय
राजा, ब्राह्मणांच्या गजराने गूंजणारे ते सरोवर आजही उजळून निघाले आहे. इथे तू आपल्या भावंडांसह पितरांना आणि देवांना तर्पण कर.
एतद्दृष्ट्वा महीपाल सिकताक्षं च भारत। सैन्धवारण्यमासाद्य कुल्यानां कुरु दर्शनम्
हे पृथ्वीचे राजन, हे भारतवंशीय, ही वाळवंटासारखी भूमी पाहा आणि सिंधूच्या जंगलात पोहोचून, कुरु, तिथल्या पाण्याच्या प्रवाहांचे दर्शन घे.
पुष्करेषु महाराज सर्वेषु च जलं स्पृश। स्थाणोर्मन्त्राणि च जपन्सिद्धिं प्राप्स्यसि भारत
राजाधिराज, सर्व तीर्थसरांवर जाऊन पाणी स्पर्श कर आणि स्थाणूचे मंत्र म्हणत जा. असे केल्याने, भारत, तुला नक्कीच सिद्धी मिळेल.
संधिर्द्वयोर्नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च। अयं हि दृश्यते पार्थ सर्वपापप्रणाशनः। अत्रोपस्पृश चैव त्वं सर्वपापप्रणाशने
हे नरश्रेष्ठ, इथेच त्रेता आणि द्वापर युगांचा संगम आहे. पार्था, हा सर्व पापांचा नाश करणारा आहे. म्हणून, इथे स्नान कर आणि आपल्या सर्व पापांचा नाश कर.
आर्चीकपर्वतश्चैव निवासौ वै मनीषिणाम्। सदाफलः सदास्रोतो मरुतां स्तानमुत्तमम्
इथेच आर्चिक पर्वत आहे, जो ज्ञानी लोकांचा निवासस्थान आहे. हा पर्वत नेहमी फळ देणारा, नेहमी प्रवाही आणि मरुतांचा श्रेष्ठ स्थान आहे.
चैत्याश्चैते बहुविधास्त्रिदशानां युधिष्ठिर। एतच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते। वैखानसप्रभृतयो वालखिल्यास्तथैव च
युधिष्ठिरा, इथे देवांचे अनेक प्रकारचे देवालय आहेत. हेच चंद्रम्याचं तीर्थ आहे, जिथे ऋषी, वैखानस, वालखिल्य आणि इतर मोठे ऋषी पूजा करतात.
शृङ्गाणि त्रीणि पुण्यानि त्रीणि प्रसर्वणानि च। सर्वाण्यनुपरिक्रम्य यथाकाममुपस्पृश
इथे तीन पवित्र शिखरे आणि तीन पवित्र झरे आहेत. सर्व ठिकाणी जाऊन, आपल्या इच्छेनुसार स्नान कर.
शान्तनुश्चात्र राजेन्द्र शुनकश्च नराधिपः। नरनारायणौ चोभौ तपस्तप्त्वा चिरं नृप। स्थानं सनातनं प्राप्तावीश्वरध्यानतत्परौ
राजन, इथेच शांतनू, शुनक हे राजे आणि नर-नारायण या दोघांनी दीर्घ काळ तपस्या करून, परमेश्वराच्या ध्यानात मग्न होऊन, सनातन स्थान प्राप्त केले.
इह नित्याश्रया देवाः पितरश्च महर्षिभिः। आर्चीकपर्वते तेपुस्तान्यजस्व युधिष्ठिर
इथेच देव, पितर आणि मोठे ऋषी आर्चिक पर्वतावर नेहमी वास करतात आणि तपस्या करतात. युधिष्ठिरा, इथे यज्ञ कर.
इह ते वै चरून्प्राश्नन्नृषयश्च विशांपते। यमुना चाक्षयस्रोताः कृष्णश्चेह तपोरतः
राजाधिराज, इथेच ऋषींनी हविर्भाग घेतला. इथेच यमुनाही अखंड वाहते आणि कृष्णही तपश्चर्येत मग्न आहे.
यमौ च भीमसेनश्च कृष्णा चामित्रकर्शन। सर्वे चात्र गमिष्यामस्त्वयैव सह पाण्डव
यम, भीमसेन, कृष्णा आणि आपण सर्वजण, हे पांडवा, तुझ्यासोबत इथे जाऊ.
एतत्प्रस्रवणं पुण्यमिन्द्रस्य मनुजेश्वर। यत्रधाता विधाता च वपरुणश्चोर्ध्वमागताः
मनुष्याधिपती, हे इंद्राचं पवित्र झरं आहे, जिथे धाता, विधाता आणि वरुण वर गेले.
इह तेऽप्यवसन्राजञ्शान्ताः परमधर्मिणः। मैत्राणामृजुबुद्धीनामयं गिरिवरः शुभः
राजन, इथेच शांत, परमधार्मिक, मैत्रीपूर्ण आणि सरळ बुद्धीचे लोक राहत होते. हा सुंदर पर्वत त्यांच्यासाठी आहे.
एषा सा यमुना राजन्महर्षिगणसेविता। नानायज्ञचिता राजन्पुण्या पापभयापहा
राजन, हीच ती यमुना आहे, जिची सेवा महर्षीगण करतात, विविध यज्ञांनी पावन झालेली, पवित्र आणि पापभय दूर करणारी.
अत्रराजा महेष्वासो मांधाताऽयजत स्वयम्। साहदेविश्च कौन्तेय सोमको ददतांवरः
इथेच मोठा धनुर्धारी राजा मांधाता स्वतः यज्ञ केला. कुंतीपुत्रा, इथेच सहदेव आणि दानशूर सोमक यांनीही यज्ञ केले.
मान्धाता राजशार्दूलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। कथं जातो महाब्रह्मन्यौवनाश्वो नृपोत्तमः
राजशार्दूल, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेला मांधाता कसा जन्मला आणि महाब्राह्मण्य यौवनाश्व हा श्रेष्ठ राजा कसा झाला, हे सांग.
कथं चैनां परां ख्यातिं प्राप्तवानमितद्युतिः। यस्य लोकास्त्रयो वश्या विष्णोरिव महात्मनः
तीनही लोकं ज्या तेजस्वी राजाच्या अधीन होती, त्या मांधात्याने अशी मोठी कीर्ती कशी मिळवली, हे सांग.
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं चरितं तस्य धीमतः। `सत्यकीर्तेर्हि मान्धातुः कथ्यमानं त्वयाऽनघ
माझी इच्छा आहे की, तू सत्यकीर्ती मांधात्याचे चरित्र मला सांगावे, कारण तू त्याच्या कर्तृत्वाची गोष्ट सांगण्यास समर्थ आहेस.
यथा मान्धातृशब्दश्च तस्य शक्रसमद्युते। जन्म चाप्रतिवीर्यस् कुशलो ह्यसि भाषितुम्
शक्रासारखा तेजस्वी मांधाता हे नाव त्याला कसे मिळाले आणि त्याचा अद्वितीय जन्म कसा झाला, हे सांग, कारण तू ते सांगण्यास कुशल आहेस.
शृणुष्वावहितो राजन्राज्ञस्तस्य महात्मनः। यथा मान्धातृशब्दो वै लोकेषु परिगीयते
राजा, तू लक्ष देऊन ऐक. त्या महान आत्म्याचं, म्हणजे मांधाता याचं नाव लोकांमध्ये कसं गाजतं, ते मी सांगतो.
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो युवनाश्वो महीपतिः। सोऽयजत्पृथिवीपालः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेला युवनाश्व नावाचा राजा होता. त्या पृथ्वीच्या राजानं भरपूर दान देऊन अनेक यज्ञ केले.
अश्वमेधसहस्रं च प्राप्य धर्मभृतांवरः। अन्यैश्च क्रतुभिर्मुख्यैरयजत्स्वाप्तदक्षिणैः
धर्मात श्रेष्ठ असलेल्या त्या राजानं हजार अश्वमेध यज्ञ केले आणि इतरही मुख्य यज्ञ योग्य दान देऊन पार पाडले.
अनपत्यस्तु राजर्षिः स महात्मा महाव्रतः। मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं वनित्यो बभूव ह। शास्त्रदृष्टेन विधिना संयोज्यात्मानमात्मवान्
तो महान, मोठ्या व्रतांचा पालन करणारा राजर्षी मुलं नसतानाही, आपलं राज्य मंत्र्यांकडे सोपवून नम्रपणे राहू लागला आणि शास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने स्वतःचं मन एकाग्र केलं.
स कदाचिन्नृपो राजन्नुपवासेन दुःखितः। पिपासाशुष्कहृदयः प्रविवेशाश्रमं भृगोः
एकदा तो राजा उपवासामुळे खूप थकला आणि तहान लागून हृदय कोरडं पडल्यासारखं झालं. तेव्हा तो भृगूंच्या आश्रमात गेला.
तामेव रात्रिं राजेन्द्र महात्मा भृगुनन्दनः। इष्टिं चकार सौद्युम्नेर्महर्षिः पुत्रकारणात्
त्याच रात्री, राजाधिराज, भृगूंच्या वंशातील तो महान ऋषी, पुत्रप्राप्तीसाठी यज्ञ करत होता.
संभृतो मन्त्रपूतेन वारिणा कलशो महान्। तत्रातिष्ठत राजेन्द्र पूर्वमेव समाहितः
मंत्रांनी शुद्ध केलेलं पाणी एका मोठ्या कलशात भरून, तो कलश तिथे आधीच एकाग्रतेने ठेवला होता.
यत्प्राश्य प्रसवेत्तस्य पत्नी शक्रसमं सुतम्। `तद्वारि विहितं राजन्यस्मिन्नासीत्सुसंस्कृतम्'। तं न्यस्य वेद्यां कलशं सुषुपुस्ते महर्षयः
ते पाणी प्यायल्यानं त्याच्या पत्नीला इंद्रासारखा पुत्र होईल, असं खास त्या यज्ञासाठी तयार केलं होतं. तो कलश वेदीवर ठेवला आणि सर्व ऋषी झोपले.
रात्रिजागरणाच्छ्रान्तान्सौद्युम्निः समतीत्य तान्। शुष्ककण्ठः पिपासार्तः पानीयार्थी भृशं नृपः। तं प्रविश्याश्रमं शान्तः पानीयं सोऽभ्ययाचत
रात्रभर जागरणानं थकलेले सर्वजण झोपले असताना, सौद्युम्नी राजा तहानेनं त्रस्त होऊन, शांतपणे आश्रमात आला आणि पाणी मागू लागला.
तस्य श्रान्तस्य शुष्केण कण्ठेन क्रोशतस्तदा। नाश्रौषीत्कश्चन तदा शकुनेरिव वाशतः
तो थकून, कोरड्या गळ्यानं ओरडत होता, पण त्याचं कुणाच्याही कानावर पडलं नाही, जसं एखाद्या पक्ष्याचं ओरडणं कुणी ऐकत नाही.