तस्मिन्प्रतिगते विप्रे छद्मनोपेत्य तक्षकः। तं नृपं नृपतिश्रेष्ठं पितरं धार्मिकं तव
त्या ब्राह्मणाने परत गेल्यावर, तक्षकाने कपटाने तुझ्या धर्मात्मा पित्याजवळ, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, प्रवेश केला.
प्रासादस्थं यत्तमपि दग्धवान्विषवह्निना। ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र विजयायाभिषेचितः
तो राजा राजवाड्यात जरी सुरक्षित होता, तरी तक्षकाने विषाच्या ज्वाळेने तुझ्या पित्याला जाळून टाकले; त्यानंतर, पुरुषांमध्ये वाघ असलेल्या, तुला विजयासाठी अभिषेक करण्यात आला.
एतद्दृष्टं श्रुतं चापि यथावन्नृपसत्तम। अस्माभिर्निखिलं सर्वं कथितं तेऽतिदारुणम्
राजांमध्ये श्रेष्ठ, हे सर्व आम्ही प्रत्यक्ष पाहिले आणि ऐकले तसे, पूर्णपणे आणि भयंकरपणे तुला सांगितले.
श्रुत्वा चैतं नरश्रेष्ठ पार्थिवस्य पराभवम्। अस्य चर्षेरुदङ्कस्य विधत्स्व यदनन्तरम्
हे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, या राजाच्या पराभवाचे ऐकून, आता ऋषी उत्तंकासाठी पुढे जे करायचे ते कर.
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा जनमेजयः। उवाच मन्त्रिणः सर्वानिदं वाक्यमरिदमः
त्याच वेळी, शत्रूंचा संहार करणारा राजा जनमेजयाने सर्व मंत्र्यांना हे शब्द सांगितले.
अथ तत्कथितं केन यद्वृत्तं तद्वनस्पतौ। आश्चर्यभूतं लोकस्य भस्मराशीकृतं तदा
मग, त्या झाडावर जे अद्भुत घडले, जे जगाला आश्चर्यकारक वाटले आणि राखेचा ढीग झाले, ते कोण सांगितले?
यद्वृक्षं जीवयामास काश्यपस्तक्षकेण वै। नूनं मन्त्रैर्हतविषो न प्रणश्येत काश्यपात्
कश्यपाने तक्षकाने दंश केलेले झाड पुन्हा जिवंत केले—मंत्रांनी विष नष्ट झाले की काय, कश्यपाकडून काहीही नष्ट होत नाही.
चिन्तयामास पापात्मा मनसा पन्नगाधमः। दष्टं यदि मया विप्रः पार्थिवं जीवयिष्यति
पापी आणि नीच सर्पाने मनात विचार केला: 'मी ज्या ब्राह्मणाला दंश केला, तो जर राजा पुन्हा जिवंत करेल—'
तक्षकः संहतविषो लोके यास्यति हास्यताम्। विचिन्त्यैवं कृता तेन ध्रुवं तुष्टिर्द्विजस्य वै
'माझ्या विषाचे सामर्थ्य असूनही, तक्षकाची लोकांमध्ये हसणूक होईल.' असे विचार करून, तो ब्राह्मणावर नक्कीच समाधानी झाला.
भविष्यति ह्युपायेन यस्य दास्यामि यातनाम्। एकं तु श्रोतुमिच्छामि तद्वृत्तं निर्जने वने
'काही तरी उपाय करून मी त्याला यातना देईन; पण त्या एकाकी जंगलात नेमके काय घडले ते मला ऐकायचे आहे.'
संवादं पन्नगेन्द्रस्य काश्यपस्य च कस्तदा। श्रुतवान्दृष्टवांश्चापि भवत्सु कथमागतम्। श्रुत्वा तस्य विधास्येऽहं पन्नगान्तकरीं मतिम्
'त्या वेळी तिथे उपस्थित असलेल्यांपैकी, सर्पराज आणि कश्यप यांचा संवाद कोणी ऐकला किंवा पाहिला? ते ऐकून मी सर्पांचा विनाश करण्याचा उपाय करीन.'
शृणु राजन्यथास्माकं येन तत्कथितं पुरा। समागतं द्विजेन्द्रस्य पन्नगेन्द्रस्य चाध्वनि
राजा, आमच्याकडून पूर्वी कसे सांगितले गेले ते ऐक; त्या मार्गावर ब्राह्मणश्रेष्ठ आणि सर्पराज यांची भेट कशी झाली हे सांगतो.
तस्मिन्वृक्षे नरः कश्चिदिन्धनार्थाय पार्थिव। विचिन्वन्पूर्वमारूढः शुष्कशाखावनस्पतौ
त्या झाडावर, जिथे सुकलेल्या फांद्या होत्या, एक माणूस लाकूड गोळा करण्यासाठी चढला.
न बुध्येतामुभौ तौ च नगस्थं पन्नगद्विजौ। सह तेनैव वृक्षेण भस्मीभूतोऽभवन्नृप
त्या झाडावर असलेल्या सर्पाला आणि ब्राह्मणाला त्या माणसाची जाणीवच झाली नाही, आणि त्या तिघांसह झाडही जळून राख झाले.
द्विजप्रभावाद्राजेन्द्र व्यजीवत्स वनस्पतिः। तेनागम्य द्विजश्रेष्ठ पुंसाऽस्मासु निवेदितम्
ब्राह्मणाच्या सामर्थ्यामुळे ते झाड वाचले; आणि तेथे आलेल्या एका माणसाने हे सर्व आम्हाला सांगितले.
यथा वृत्तं तु तत्सर्वं तक्षकस्य द्विजस्य च। एतत्ते कथितं राजन्यथादृष्टं श्रुतं च यत्। श्रुत्वा च नृपशार्दूल विधत्स्व यदनन्तरम्
तक्षक आणि त्या ब्राह्मणाबद्दल जे काही घडले, ते सर्व मी तुला जसे पाहिले आणि ऐकले तसे सांगितले आहे; आता हे ऐकून, राजसिंहा, पुढे तुला जे योग्य वाटेल ते कर.
मन्त्रिणां तु वचः श्रुत्वा स राजा जनमेजयः। पर्यतप्यत दुःखार्तः प्रत्यपिंषत्करं करे
मंत्र्यांचे बोल ऐकून राजा जनमेजय दुःखाने व्याकुळ झाला आणि त्याने हात तोंडावर ठेवला.
निःश्वासमुष्णमसकृद्दीर्घं राजीवलोचनः। मुमोचाश्रूणि च तदा नेत्राभ्यां प्ररुदन्नृपः
कमलासारख्या डोळ्यांनी असलेल्या त्या राजाने अनेकदा दीर्घ, गरम श्वास सोडले आणि रडत रडत डोळ्यांतून अश्रू ढाळले.
उवाच च महीपालो दुःखशोकसमन्वितः। दुर्धरं बाष्पमुत्सृज्य स्पृष्ट्वा चापो यथाविधि
राजा दुःख आणि शोकाने भरून गेला, त्याने कष्टाने अश्रू सोडले आणि विधिप्रमाणे पाणी स्पर्श करून बोलू लागला.
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा निश्चित्य मनसा नृपः। अमर्षी मन्त्रिणः सर्वानिदं वचनमब्रवीत्
थोडा वेळ विचार करून आणि मनाशी ठरवून, रागाने भरलेल्या राजाने सर्व मंत्र्यांना असे सांगितले:
श्रुत्वैतद्भवतां वाक्यं पितुर्मे स्वर्गतिं प्रति। निश्चितेयं मम मतिर्या च तां मे निबोधत। अनन्तरं च मन्येऽहं तक्षकाय दुरात्मने
माझ्या वडिलांच्या मृत्यूबद्दल तुमची वचने ऐकून माझा निश्चय पक्का झाला आहे; आता मी काय करणार आहे ते ऐका. मला वाटते, त्या दुष्ट तक्षकावर आता कारवाई करावीच लागेल.
प्रतिकर्तव्यमित्येवं येन मे हिंसितः पिता। शृङ्गिणं हेतुमात्रं यः कृत्वा दग्ध्वा च पार्थिवम्
ज्याने माझ्या वडिलांचा जीव घेतला, त्याच्यावर आता उत्तर द्यायलाच हवे—शृंगीला निमित्त करून ज्याने राजा जाळला.
इयं दुरात्मता तस्य काश्यपं यो न्यवर्तयत्। यद्यागच्छेत्स वै विप्रो ननु जीवेत्पिता मम
कश्यपाला परत पाठवून देणे हे त्याचे दुष्टपणाच होते; तो ब्राह्मण आला असता, तर माझे वडील नक्की वाचले असते.
परिहीयेत किं तस्य यदि जीवेत्स पार्थिवः। काश्यपस्य प्रसादेन मन्त्रिणां विनयेन च
कश्यपाच्या कृपेने आणि मंत्र्यांच्या योग्य सल्ल्याने राजा वाचला असता, तर तक्षकाचे काय नुकसान झाले असते?
स तु वारितवान्मोहात्काश्यपं द्विजसत्तमम्। संजिजीवयिषुं प्राप्तं राजानमपराजितम्
पण मोहामुळे त्याने उत्तम ब्राह्मण कश्यपाला, जो अपराजित राजाला वाचवायला आला होता, परत पाठवले.
महानतिक्रमो ह्येष तक्षकस्य दुरात्मनः। द्विजस्य योऽददद्द्रव्यं मा नृपं जीवयेदिति
हा तक्षकाचा मोठा अपराध आहे—त्याने ब्राह्मणाला धन दिले, फक्त राजा वाचू नये म्हणून.
उत्तङ्कस्य प्रियं कर्तुमात्मनश्च महत्प्रियम्। भवतां चैव सर्वेषां गच्छाम्यपचितिं पितुः
उत्तंकाला आणि स्वतःलाही आनंद देण्यासाठी, तसेच तुमच्याही सर्वांच्या हितासाठी, मी माझ्या वडिलांचे श्राद्ध करणार आहे.
एवमुक्त्वा ततः श्रीमान्मन्त्रिभिश्चानुमीदितः। आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः
असे म्हणून, मंत्र्यांनी अनुमोदन दिल्यावर, तो तेजस्वी राजा सर्पसत्र करण्याचा संकल्प करू लागला.
ब्रह्मन्भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा। पुरोहितमथाहूय ऋत्विजो वसुधाधिपः
तेव्हा, ब्राह्मणा, भरतवंशातील वाघा, राजा परीक्षिताचा मुलगा, आपल्या पुरोहिताला आणि ऋत्विजांना बोलावू लागला.
अब्रवीद्वाक्यसंपन्नः कार्यसंपत्करं वचः। यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान्
तो उत्तम बोलणारा राजा म्हणाला, 'ज्याने माझ्या वडिलांचा जीव घेतला, तो दुष्ट तक्षक...'