नेदं चित्रं माधव यद्ब्रवीषि सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम्। कृष्णस्तु मां वेद यथावदेकः कृष्णं च वेदाहमथो यथावत्
माधव, तू जे बोलतोस त्यात काहीच आश्चर्य नाही. पण माझ्यासाठी सत्याचं रक्षण हे राज्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचं आहे. कृष्णा मला खरीखुरी ओळखते, आणि मीही कृष्णाला तशीच ओळखतो.
यदैव कालं पुरुषप्रवीरो वेत्स्यत्ययं माधव विक्रमस्य। तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर सुयोधनं जेष्यसि केशवश्च
माधव, जेव्हा पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हा योग्य वेळ ओळखेल, तेव्हा शिनिकुलातील श्रेष्ठ वीर आणि केशव, तुम्ही दोघं युद्धात सुयोधनावर विजय मिळवाल.
प्रतिप्रयान्त्वद्य दशार्हवीरा दृष्टोस्मि नाथैर्नरलोकनाथैः। धर्मेऽप्रमादं कुरुताप्रमेया द्रष्टाऽस्मि भूयः सुखिनः समेतान्
आता दशार्ह वीर निघून जात आहेत, त्यामुळे मला राजांचा आधार नाहीसा झाल्यासारखा वाटतो. हे अपरिमित वीरांनो, नेहमी धर्मात सावध राहा; पुन्हा एकदा सर्वांना सुखात एकत्र पाहण्याची मला आशा आहे.
तेऽन्योन्यमामन्त्र्य तथाऽभिवाद्य वृद्धान्परिष्वज्य शिशूंश्च सर्वान्। यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मु- स्ते चापि तीर्थान्यमुसंविचेरुः
ते एकमेकांचा निरोप घेऊन, वडिलधाऱ्यांना वंदन करून, सर्व मुलांना मिठी मारून, यदुकुळातील वीर आपल्या घरी परतले आणि इतरांनी तीर्थयात्रा केली.
विसृज्य वृष्णीननु धर्मराजौ विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम्। जगाम पुण्यां सरितं पयोष्णीं सभ्रातृभृत्यः सह लोमशेन
वृष्णींचा निरोप घेऊन, धर्मराज आणि विदर्भराज, आपल्या भावंडांसह, सेवकांसह आणि लोमश ऋषीसह, पुण्यवान पयोष्णी नदीकडे गेले.
सुतेन सोमेन विमिश्रतोयां पयः पयोष्णीं प्रति सोध्युवास। द्विजातिमुख्यैर्मुदितैर्महात्मा संस्तूयमानः स्तुतिभिर्वराभिः
आपल्या पुत्र सोमासह, पयोष्णीच्या दूधमिश्रित पाण्याजवळ त्यांनी वास्तव्य केलं. तेव्हा आनंदी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी उत्तम स्तोत्रांनी त्या महात्म्याचं गौरव केलं.
गयेन यजमानेन सोमेनेह पुरंदरः। तर्पित श्रूयते राजन्स तृप्तो मुदमभ्यगात्
राजा, इथे गय नावाच्या यजमानाने सोमरसाने इंद्राला तृप्त केलं आणि इंद्र आनंदित झाला, असं सांगितलं जातं.
इह देवैः सहेन्द्रैश्च प्रजापतिभिरेव च। इष्टं बहुविधैर्यज्ञैर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः
इथे देव, इंद्र आणि प्रजापतींसह अनेक प्रकारचे मोठमोठे यज्ञ भरपूर दक्षिणेसह करण्यात आले.
आधूर्तरजसश्चेह राजा वज्रधरं प्रभुः। तर्पयामास सोमेन हयमेधेषु सप्तसु
इथे, ज्याच्या राज्यात धूळही शांत झाली होती अशा राजाने, वज्रधारी प्रभूला सात अश्वमेध यज्ञांत सोमरसाने तृप्त केलं.
तस्य सप्तसु यज्ञेषु सर्वमासीद्धिरण्ययम्। वानप्रस्थं च भौमं च यद्द्रव्यं नियतं मखे
त्याच्या त्या सातही यज्ञांत सर्व वस्तू सोन्याच्या होत्या—वनवासासाठी आणि भूमीसाठी यज्ञात जी वस्तू लागतात, त्या सर्व सोन्याच्या होत्या.
चषालयूपचमसाः स्थाल्यः पात्र्यः स्रुचः स्रुवाः। तेष्वेव चास्य यज्ञेषु प्रयोगाः सप्त विश्रुताः
यज्ञशाळा, यूप, चमसे, पातेली, पात्रे, स्रुच, स्रुवा—या सर्व वस्तू आणि त्याच्या सातही यज्ञांची व्यवस्था प्रसिद्ध होती.
सप्तैकैकस्ययूपस्य चषालाश्चोपरिश्थिताः। तस्य स्म यूपान्यज्ञेषु भ्राजमानान्हिरण्मयान्। स्वयमुत्थापयामासुर्देवाः सेन्द्रा युधिष्ठिर
प्रत्येक सात यूपांवर यज्ञशाळा उभारल्या होत्या. त्या यज्ञांत तेजस्वी सोन्याचे यूप देवांनी आणि इंद्रासह स्वतः उभारले, हे युधिष्ठिरा.
तेषु तस्य मखाग्र्येषु गयस्य पृथिवीपतेः। अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः
गय या पृथ्वीच्या राजाच्या त्या श्रेष्ठ यज्ञांत, इंद्र सोमरसाने आनंदला आणि ब्राह्मण दक्षिणेने तृप्त झाले.
प्रसङ्ख्यानानसङ्ख्येयान्प्रत्यगृह्णन्द्विजातयः
त्या यज्ञांत ब्राह्मणांना मोजता येतील आणि न येतील इतक्या भरपूर दक्षिणा मिळाल्या.
सिकता वा यथा लोके यथावा दिवि तारकाः। यथा वा वर्षतो धारा असङ्ख्येयाः स्म केनचित्
जसा जमिनीवरचा वाळूचा कण मोजता येत नाही, किंवा आकाशातल्या ताऱ्यांची संख्या सांगता येत नाही, किंवा पावसाच्या थेंबांची मोजदाद करता येत नाही,
तथैव तदसङ्ख्येयं धनं यत्प्रददौ गयः। सदस्येभ्यो महाराज तेषु यज्ञेषु सप्तसु
तसंच, राजन, त्या सात यज्ञांत गयाने जे धन पुरोहितांना दिलं, तेही अनंत आणि मोजता न येणारं होतं.
भवेत्सङ्ख्येयमेतद्धि यदेतत्परिकीर्तितम्। न तस्य शक्याः सङ्ख्यातुं दक्षिणादक्षिणावतः
इथे सांगितलेली गोष्ट मोजता येईल, पण त्या दानशूर गयाच्या दानांची संख्या कोणीच सांगू शकत नाही.
हिरण्मयीभिर्गोभिश्च कृताभिर्विश्वकर्मणा। ब्राह्मणांस्तर्पयामास नानादिग्भ्यः समागतान्
विश्वकर्म्याने बनवलेल्या सोन्याच्या गायी देऊन, सर्व दिशांमधून आलेल्या ब्राह्मणांना गयाने तृप्त केलं.
अल्पावशेषा पृथिवी चैत्यैरासीत्समाचिता। गयस्य यजमानस्य तत्रतत्र विशांपते
गया या यजमानाने जिथे तिथे वेगवेगळ्या स्थळी चैत्य उभारले, त्यामुळे पृथ्वीवर फारच थोडी जागा उरली होती.
स लोकान्प्राप्तवैनैन्द्रान्कर्मणा तेन भरत। सलोकतां तस्य गच्छेत्पयोष्ण्यां य उपस्पृशेत्
त्या पुण्यकर्मामुळे, भरता, गयाला इंद्रलोक मिळाला; आणि जो कोणी पयोष्णीमध्ये स्नान करतो, त्यालाही तो लोक मिळतो.
तरस्मात्त्वमत्र राजेनद्र भ्रातृभिः सहितोच्युत। उपस्पृश्य महीपाल धूतपाप्मा भविष्यसि
म्हणून, राजन, तू आणि तुझे भाऊ मिळून तिथे स्नान करावं; त्यामुळे तुझं सर्व पाप धुऊन जाईल.
स पयोष्ण्यां नरश्रेष्ठः स्नात्वा वै भ्रातृभिः सह। वैदूर्यपर्वतं चैव नर्मदां च महानदीम्
मग, नरश्रेष्ठा, पयोष्णीमध्ये भावांसह स्नान करून, तो वैदूर्य पर्वत आणि महानर्मदा या नद्यांकडे गेला.
उद्दिश्य पाण्डवश्रेष्ठः स प्रतस्थे महीपतिः'। समागमत तेजस्वी भ्रातृभिः सहितो नघ
पांडवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या राजाने, भावांसह तेजस्वीपणे त्या स्थळांकडे प्रस्थान केलं.
तत्रास्य सर्वाण्याचख्यौ लोमशो भगवानृषिः। तीर्थानि रमणीयानि पुण्यान्यायतनानि च
तेथे, भगीरथ ऋषी लोमश यांनी त्याला सर्व पवित्र आणि रमणीय तीर्थस्थळांची माहिती सांगितली.
यथायोगं यथाप्रीति प्रययौ भ्रातृभिः सह। तत्रतत्राददद्वित्तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः
योग्यतेनुसार आणि आपल्या इच्छेनुसार, तो भावांसह त्या त्या ठिकाणी गेला आणि हजारो ब्राह्मणांना दान दिलं.
देवानामेति कौन्तेय तथा राज्ञां सलोकताम्। वेदूर्यपर्वतं दृष्ट्वा नर्मदामवतीर्य च
कौन्तेय, वैदूर्य पर्वत पाहून आणि नर्मदा नदीत उतरून, देव आणि राजांच्या संगतीत स्थान मिळतं.
सन्धिरेष नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च। एनमासाद्य कौन्तेय सर्वपापैः प्रमुच्यते
नरश्रेष्ठा, हे त्रेता आणि द्वापर युगांचं संगमस्थान आहे; कौन्तेय, इथे पोहोचल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
एष शर्यातियज्ञस्य देशस्तात प्रकाशते। साक्षाद्यत्रापिबत्सोममश्विभ्यां सह वासवः
माझ्या प्रिय, हेच ते स्थळ आहे जिथे शर्यातीचा यज्ञ झाला, आणि जिथे इंद्राने अश्विनीकुमारांसह सोमपान केलं.
चुकोप भार्गवश्चापि महेन्द्रस् महातपाः। संस्तम्भयामास च तं वासवं च्यवनः प्रभुः
तेथे, महातपस्वी भृगुवंशीय ऋषी रागावले आणि सामर्थ्यवान च्यवन ऋषीने इंद्राला थांबवलं.
सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीमवाप्तवान्। `नासत्यौ च महाभाग कृतवान्सोमपीथिवौ
त्यांनी राजकन्या सुकन्या हिला पत्नी म्हणून मिळवलं आणि पुण्यश्लोक अश्विनीकुमारांना सोमपानाचा हिस्सा मिळाला.