किंनाम लोकेषु विषह्ममस्ति- कृष्णस्य सर्वेषु सदेवकेषु। आत्तायुधस्योत्तमबाणपाणे- श्चक्रायुधस्याप्रतिमस्य युद्धे
या सगळ्या लोकांत, देव-मानवांत, शस्त्र उचललेला, उत्तम बाण आणि चक्रधारी, युद्धात अद्वितीय असलेल्या कृष्णासमोर काय टिकू शकते?
ततो निरुद्धोऽप्यसिचर्मपाणि- र्महीमिमां धार्तराष्ट्रैर्विसंज्ञैः। हृतोत्तमाङ्गैर्निहतैः करोतु कीर्णाङ्कुशैर्वेदिमिवाध्वरेषु
मग मी तलवार आणि ढाल हातात घेऊन, जरी धृतराष्ट्रपुत्रांनी मला रोखले, तरीही जे त्यांचे श्रेष्ठ योद्धे मारले गेले आहेत, त्यांचे मृतदेह पृथ्वीवर विखुरले जावोत, जणू यज्ञात वेदीवर खुंटे पसरलेली असतात.
गदोल्मुकौ बाहुकभानुनीथाः शूरश्र सङ्ख्ये निशठः कुमारः। रणोत्कटौ सारणचारुदेष्णौ कुलोचितं विप्रथयन्तु कर्म
गद, उल्मुक, बाहुक, भानु, निठ, शूरश्र, निशथ, कुमार, रणोत्कट, सारण, चारुदेष्ण—हे सगळे वीर रणात आपल्या कुळास शोभेल असे कर्तृत्व दाखवोत.
सवृष्णिभोजान्धकयोधमुख्या समागता सात्वतशूरसेना। हत्वा रणे तान्धृतराष्ट्रपुत्रा- न्लोके यशः स्फीतमुपाकरोतु
वृष्णी, भोज, अंधक, सात्वत, शूरसेन या सगळ्या कुळांतील श्रेष्ठ योद्धे एकत्र येऊन, रणात धृतराष्ट्रपुत्रांचा पराभव करून, जगात मोठे यश मिळवोत.
ततोऽभिमन्युः पृथिवीं प्रशास्तु यावद्व्रतं धर्मभृतांवरिष्ठः। युधिष्ठिरः पारयते महात्मा द्यूते यथोक्तं कुरुसत्तमेन
मग अभिमन्यूने, धर्मपालकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, आपल्या व्रतापर्यंत पृथ्वीचे राज्य करावे; आणि महात्मा युधिष्ठिराने, कुरूश्रेष्ठाने जसे जुगारात कबूल केले, तसे पूर्ण करावे.
अस्मत्प्रमुक्तैर्विशिखैर्जितारि- स्ततो महीं भोक्ष्यति धर्मराजः। निर्धार्तराष्ट्रां हतसूतपुत्रा- मेतद्धि नः कृत्यतमं यशस्यम्
मग आमच्या बाणांनी शत्रूंचा पराभव करून, धर्मराज पृथ्वीचा उपभोग घेईल, धृतराष्ट्रपुत्र आणि सूतपुत्र मारले गेलेले असतील; हेच आमचे सर्वात मोठे आणि यशस्वी कर्तव्य आहे.
असंशयं माधव सत्यमेत- द्गृह्णीम ते वाक्यमदीनसत्व। स्वाभ्यां भुजाभ्यामजितां तु भूमिं नेच्छेत्कुरूणामृषभः कथंचित्
हे माधव, यात काहीच शंका नाही—तुझं बोलणं खरंच आहे, आणि तुझ्या मनात कधीही भीती नाही. पण कुरूंच्या शिरोमणीला कधीही स्वतःच्या बळावर जिंकता न आलेली पृथ्वी मिळवायची इच्छा होणार नाही.
न ह्येष कामान्न भयान्न लोभा- द्युधिष्ठिरो जातु जह्यात्स्वधर्मम्। भीमार्जुनौ चातिरथौ यमौ च तथैव कृष्णा द्रुपदात्मजेयम्
युधिष्ठिर कधीही आपल्या धर्माचा त्याग करणार नाही—ना इच्छेपोटी, ना भीतीपोटी, ना लोभापोटी. भीम आणि अर्जुन हे दोघंही मोठे वीर आहेत, मद्रीचे दोनही पुत्र तसेच, आणि द्रुपदकन्या कृष्णाही तशीच.
उभौ हि युद्धेऽप्रतिमौ पृथिव्यां वृकोदरश्चैव धनंजयश्च। कस्मान्न कृत्स्नां पृथिवीं प्रशासे- न्माद्रीसुताभ्यां च पुरस्कृतोऽयम्
वृकोदर आणि धनंजय हे दोघेही युद्धात पृथ्वीवर बरोबरीचे नाहीत. मग मद्रीच्या मुलांच्या मदतीने हा सर्व पृथ्वीवर राज्य का करू नये?
यदा तु पाञ्चालपतिर्महात्मा सकेकयश्चेदिपतिर्वयं च। युध्येम विक्रम्य रणे समेता- स्तदैव सर्वे रिपवो हि न स्युः
जेव्हा पाञ्चालांचा राजा, केकयांचा राजा आणि आम्ही सर्वजण मिळून धाडसाने युद्ध करतो, तेव्हा शत्रूंचा काहीच उरलेला नसतो.
नेदं चित्रं माधव यद्ब्रवीषि सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम्। कृष्णस्तु मां वेद यथावदेकः कृष्णं च वेदाहमथो यथावत्
माधव, तू जे बोलतोस त्यात काहीच आश्चर्य नाही. पण माझ्यासाठी सत्याचं रक्षण हे राज्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचं आहे. कृष्णा मला खरीखुरी ओळखते, आणि मीही कृष्णाला तशीच ओळखतो.
यदैव कालं पुरुषप्रवीरो वेत्स्यत्ययं माधव विक्रमस्य। तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर सुयोधनं जेष्यसि केशवश्च
माधव, जेव्हा पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हा योग्य वेळ ओळखेल, तेव्हा शिनिकुलातील श्रेष्ठ वीर आणि केशव, तुम्ही दोघं युद्धात सुयोधनावर विजय मिळवाल.
प्रतिप्रयान्त्वद्य दशार्हवीरा दृष्टोस्मि नाथैर्नरलोकनाथैः। धर्मेऽप्रमादं कुरुताप्रमेया द्रष्टाऽस्मि भूयः सुखिनः समेतान्
आता दशार्ह वीर निघून जात आहेत, त्यामुळे मला राजांचा आधार नाहीसा झाल्यासारखा वाटतो. हे अपरिमित वीरांनो, नेहमी धर्मात सावध राहा; पुन्हा एकदा सर्वांना सुखात एकत्र पाहण्याची मला आशा आहे.
तेऽन्योन्यमामन्त्र्य तथाऽभिवाद्य वृद्धान्परिष्वज्य शिशूंश्च सर्वान्। यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मु- स्ते चापि तीर्थान्यमुसंविचेरुः
ते एकमेकांचा निरोप घेऊन, वडिलधाऱ्यांना वंदन करून, सर्व मुलांना मिठी मारून, यदुकुळातील वीर आपल्या घरी परतले आणि इतरांनी तीर्थयात्रा केली.
विसृज्य वृष्णीननु धर्मराजौ विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम्। जगाम पुण्यां सरितं पयोष्णीं सभ्रातृभृत्यः सह लोमशेन
वृष्णींचा निरोप घेऊन, धर्मराज आणि विदर्भराज, आपल्या भावंडांसह, सेवकांसह आणि लोमश ऋषीसह, पुण्यवान पयोष्णी नदीकडे गेले.
सुतेन सोमेन विमिश्रतोयां पयः पयोष्णीं प्रति सोध्युवास। द्विजातिमुख्यैर्मुदितैर्महात्मा संस्तूयमानः स्तुतिभिर्वराभिः
आपल्या पुत्र सोमासह, पयोष्णीच्या दूधमिश्रित पाण्याजवळ त्यांनी वास्तव्य केलं. तेव्हा आनंदी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी उत्तम स्तोत्रांनी त्या महात्म्याचं गौरव केलं.
गयेन यजमानेन सोमेनेह पुरंदरः। तर्पित श्रूयते राजन्स तृप्तो मुदमभ्यगात्
राजा, इथे गय नावाच्या यजमानाने सोमरसाने इंद्राला तृप्त केलं आणि इंद्र आनंदित झाला, असं सांगितलं जातं.
इह देवैः सहेन्द्रैश्च प्रजापतिभिरेव च। इष्टं बहुविधैर्यज्ञैर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः
इथे देव, इंद्र आणि प्रजापतींसह अनेक प्रकारचे मोठमोठे यज्ञ भरपूर दक्षिणेसह करण्यात आले.
आधूर्तरजसश्चेह राजा वज्रधरं प्रभुः। तर्पयामास सोमेन हयमेधेषु सप्तसु
इथे, ज्याच्या राज्यात धूळही शांत झाली होती अशा राजाने, वज्रधारी प्रभूला सात अश्वमेध यज्ञांत सोमरसाने तृप्त केलं.
तस्य सप्तसु यज्ञेषु सर्वमासीद्धिरण्ययम्। वानप्रस्थं च भौमं च यद्द्रव्यं नियतं मखे
त्याच्या त्या सातही यज्ञांत सर्व वस्तू सोन्याच्या होत्या—वनवासासाठी आणि भूमीसाठी यज्ञात जी वस्तू लागतात, त्या सर्व सोन्याच्या होत्या.
चषालयूपचमसाः स्थाल्यः पात्र्यः स्रुचः स्रुवाः। तेष्वेव चास्य यज्ञेषु प्रयोगाः सप्त विश्रुताः
यज्ञशाळा, यूप, चमसे, पातेली, पात्रे, स्रुच, स्रुवा—या सर्व वस्तू आणि त्याच्या सातही यज्ञांची व्यवस्था प्रसिद्ध होती.
सप्तैकैकस्ययूपस्य चषालाश्चोपरिश्थिताः। तस्य स्म यूपान्यज्ञेषु भ्राजमानान्हिरण्मयान्। स्वयमुत्थापयामासुर्देवाः सेन्द्रा युधिष्ठिर
प्रत्येक सात यूपांवर यज्ञशाळा उभारल्या होत्या. त्या यज्ञांत तेजस्वी सोन्याचे यूप देवांनी आणि इंद्रासह स्वतः उभारले, हे युधिष्ठिरा.
तेषु तस्य मखाग्र्येषु गयस्य पृथिवीपतेः। अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः
गय या पृथ्वीच्या राजाच्या त्या श्रेष्ठ यज्ञांत, इंद्र सोमरसाने आनंदला आणि ब्राह्मण दक्षिणेने तृप्त झाले.
प्रसङ्ख्यानानसङ्ख्येयान्प्रत्यगृह्णन्द्विजातयः
त्या यज्ञांत ब्राह्मणांना मोजता येतील आणि न येतील इतक्या भरपूर दक्षिणा मिळाल्या.
सिकता वा यथा लोके यथावा दिवि तारकाः। यथा वा वर्षतो धारा असङ्ख्येयाः स्म केनचित्
जसा जमिनीवरचा वाळूचा कण मोजता येत नाही, किंवा आकाशातल्या ताऱ्यांची संख्या सांगता येत नाही, किंवा पावसाच्या थेंबांची मोजदाद करता येत नाही,
तथैव तदसङ्ख्येयं धनं यत्प्रददौ गयः। सदस्येभ्यो महाराज तेषु यज्ञेषु सप्तसु
तसंच, राजन, त्या सात यज्ञांत गयाने जे धन पुरोहितांना दिलं, तेही अनंत आणि मोजता न येणारं होतं.
भवेत्सङ्ख्येयमेतद्धि यदेतत्परिकीर्तितम्। न तस्य शक्याः सङ्ख्यातुं दक्षिणादक्षिणावतः
इथे सांगितलेली गोष्ट मोजता येईल, पण त्या दानशूर गयाच्या दानांची संख्या कोणीच सांगू शकत नाही.
हिरण्मयीभिर्गोभिश्च कृताभिर्विश्वकर्मणा। ब्राह्मणांस्तर्पयामास नानादिग्भ्यः समागतान्
विश्वकर्म्याने बनवलेल्या सोन्याच्या गायी देऊन, सर्व दिशांमधून आलेल्या ब्राह्मणांना गयाने तृप्त केलं.
अल्पावशेषा पृथिवी चैत्यैरासीत्समाचिता। गयस्य यजमानस्य तत्रतत्र विशांपते
गया या यजमानाने जिथे तिथे वेगवेगळ्या स्थळी चैत्य उभारले, त्यामुळे पृथ्वीवर फारच थोडी जागा उरली होती.
स लोकान्प्राप्तवैनैन्द्रान्कर्मणा तेन भरत। सलोकतां तस्य गच्छेत्पयोष्ण्यां य उपस्पृशेत्
त्या पुण्यकर्मामुळे, भरता, गयाला इंद्रलोक मिळाला; आणि जो कोणी पयोष्णीमध्ये स्नान करतो, त्यालाही तो लोक मिळतो.