तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं त्वरितं द्विजम्। क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति
नागराजाने त्या वेगाने जाणाऱ्या द्विज कश्यपाला विचारले, 'तू इतक्या घाईने कुठे चालला आहेस आणि काय करायचे आहेस?'
यत्र राजा कुरुश्रेष्ठः परिक्षिन्नाम वै द्विज। तक्षकेण भुजंगेन धक्ष्यते किल सोऽद्य वै
'जिथे कुरुश्रेष्ठ राजा, परीक्षित नावाचा, आज तक्षक या नागाने जाळला जाणार आहे—हे द्विजा, मी तिथे चाललो आहे.'
गच्छाम्यहं तं त्वरितः सद्यः कर्तुमपज्वरम्। मयाऽभिपन्नं तं चापि न सर्पो धर्षयिष्यति
'मी लवकरच तिथे जाऊन त्याची तापाची वेदना लगेच दूर करीन; आणि मी तिथे असलो तर साप त्याला काहीही करू शकणार नाही.'
किमर्थं तं मया दष्टं संजीवयितुमिच्छसि। अहं त तक्षको ब्रह्मन्पश्य मे वीर्यमद्भुतम्
'मी त्याला दंश केला की तू त्याला पुन्हा का जगवू इच्छितोस? मीच तक्षक आहे, हे ब्राह्मण—माझे अद्भुत सामर्थ्य पाह!'
इत्युक्त्वा तक्षकस्तत्र सोऽदशद्वै वनस्पतिम्
असं सांगून तक्षकाने तिथे त्या झाडाला दंश केला.
स दष्टमात्रो नागेन भस्मीभूतोऽभवन्नगः। काश्यपश्च ततो राजन्नजीवयत तं नगम्
सर्पाने दंश केल्यावर ते झाड क्षणात राख झाले; मग, राजन, कश्यपाने ते झाड पुन्हा जिवंत केले.
ततस्तं लोभयामास कामं ब्रूहीति तक्षकः। स एवमुक्तस्तं प्राह काश्यपस्तक्षकं पुनः
मग तक्षकाने त्याला मोह पाडण्यासाठी विचारले, 'तुला काय हवे ते सांग'; असे ऐकून कश्यपाने पुन्हा तक्षकाला उत्तर दिले.
धनलिप्सुरहं तत्र यामीत्युक्तश्च तेन सः। तमुवाच महात्मानं तक्षकः श्लक्ष्णया गिरा
'मला धनाची इच्छा आहे म्हणून मी तिकडे चाललो आहे,' असे त्याने सांगितले; तेव्हा तक्षकाने त्या महात्म्याशी गोड शब्दांत बोलले.
यावद्धनं प्रार्थयसे राज्ञस्तस्मात्ततोऽधिकम्। गृहाण मत्त एव त्वं सन्निवर्तस्व चानघ
राजाकडून जितके धन तुला हवे आहे त्याहून अधिक मीच तुला देतो, हे पापरहित, ते घे आणि परत जा.
स एवमुक्तो नागेन काश्यपो द्विपदां वरः। लब्ध्वा वित्तं निववृते तक्षकाद्यावदीप्सितम्
सर्पाने असे सांगितल्यावर, द्विपदांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या कश्यपाने तक्षकाकडून हवे ते धन घेऊन परत फिरला.
तस्मिन्प्रतिगते विप्रे छद्मनोपेत्य तक्षकः। तं नृपं नृपतिश्रेष्ठं पितरं धार्मिकं तव
त्या ब्राह्मणाने परत गेल्यावर, तक्षकाने कपटाने तुझ्या धर्मात्मा पित्याजवळ, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, प्रवेश केला.
प्रासादस्थं यत्तमपि दग्धवान्विषवह्निना। ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र विजयायाभिषेचितः
तो राजा राजवाड्यात जरी सुरक्षित होता, तरी तक्षकाने विषाच्या ज्वाळेने तुझ्या पित्याला जाळून टाकले; त्यानंतर, पुरुषांमध्ये वाघ असलेल्या, तुला विजयासाठी अभिषेक करण्यात आला.
एतद्दृष्टं श्रुतं चापि यथावन्नृपसत्तम। अस्माभिर्निखिलं सर्वं कथितं तेऽतिदारुणम्
राजांमध्ये श्रेष्ठ, हे सर्व आम्ही प्रत्यक्ष पाहिले आणि ऐकले तसे, पूर्णपणे आणि भयंकरपणे तुला सांगितले.
श्रुत्वा चैतं नरश्रेष्ठ पार्थिवस्य पराभवम्। अस्य चर्षेरुदङ्कस्य विधत्स्व यदनन्तरम्
हे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, या राजाच्या पराभवाचे ऐकून, आता ऋषी उत्तंकासाठी पुढे जे करायचे ते कर.
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा जनमेजयः। उवाच मन्त्रिणः सर्वानिदं वाक्यमरिदमः
त्याच वेळी, शत्रूंचा संहार करणारा राजा जनमेजयाने सर्व मंत्र्यांना हे शब्द सांगितले.
अथ तत्कथितं केन यद्वृत्तं तद्वनस्पतौ। आश्चर्यभूतं लोकस्य भस्मराशीकृतं तदा
मग, त्या झाडावर जे अद्भुत घडले, जे जगाला आश्चर्यकारक वाटले आणि राखेचा ढीग झाले, ते कोण सांगितले?
यद्वृक्षं जीवयामास काश्यपस्तक्षकेण वै। नूनं मन्त्रैर्हतविषो न प्रणश्येत काश्यपात्
कश्यपाने तक्षकाने दंश केलेले झाड पुन्हा जिवंत केले—मंत्रांनी विष नष्ट झाले की काय, कश्यपाकडून काहीही नष्ट होत नाही.
चिन्तयामास पापात्मा मनसा पन्नगाधमः। दष्टं यदि मया विप्रः पार्थिवं जीवयिष्यति
पापी आणि नीच सर्पाने मनात विचार केला: 'मी ज्या ब्राह्मणाला दंश केला, तो जर राजा पुन्हा जिवंत करेल—'
तक्षकः संहतविषो लोके यास्यति हास्यताम्। विचिन्त्यैवं कृता तेन ध्रुवं तुष्टिर्द्विजस्य वै
'माझ्या विषाचे सामर्थ्य असूनही, तक्षकाची लोकांमध्ये हसणूक होईल.' असे विचार करून, तो ब्राह्मणावर नक्कीच समाधानी झाला.
भविष्यति ह्युपायेन यस्य दास्यामि यातनाम्। एकं तु श्रोतुमिच्छामि तद्वृत्तं निर्जने वने
'काही तरी उपाय करून मी त्याला यातना देईन; पण त्या एकाकी जंगलात नेमके काय घडले ते मला ऐकायचे आहे.'
संवादं पन्नगेन्द्रस्य काश्यपस्य च कस्तदा। श्रुतवान्दृष्टवांश्चापि भवत्सु कथमागतम्। श्रुत्वा तस्य विधास्येऽहं पन्नगान्तकरीं मतिम्
'त्या वेळी तिथे उपस्थित असलेल्यांपैकी, सर्पराज आणि कश्यप यांचा संवाद कोणी ऐकला किंवा पाहिला? ते ऐकून मी सर्पांचा विनाश करण्याचा उपाय करीन.'
शृणु राजन्यथास्माकं येन तत्कथितं पुरा। समागतं द्विजेन्द्रस्य पन्नगेन्द्रस्य चाध्वनि
राजा, आमच्याकडून पूर्वी कसे सांगितले गेले ते ऐक; त्या मार्गावर ब्राह्मणश्रेष्ठ आणि सर्पराज यांची भेट कशी झाली हे सांगतो.
तस्मिन्वृक्षे नरः कश्चिदिन्धनार्थाय पार्थिव। विचिन्वन्पूर्वमारूढः शुष्कशाखावनस्पतौ
त्या झाडावर, जिथे सुकलेल्या फांद्या होत्या, एक माणूस लाकूड गोळा करण्यासाठी चढला.
न बुध्येतामुभौ तौ च नगस्थं पन्नगद्विजौ। सह तेनैव वृक्षेण भस्मीभूतोऽभवन्नृप
त्या झाडावर असलेल्या सर्पाला आणि ब्राह्मणाला त्या माणसाची जाणीवच झाली नाही, आणि त्या तिघांसह झाडही जळून राख झाले.
द्विजप्रभावाद्राजेन्द्र व्यजीवत्स वनस्पतिः। तेनागम्य द्विजश्रेष्ठ पुंसाऽस्मासु निवेदितम्
ब्राह्मणाच्या सामर्थ्यामुळे ते झाड वाचले; आणि तेथे आलेल्या एका माणसाने हे सर्व आम्हाला सांगितले.
यथा वृत्तं तु तत्सर्वं तक्षकस्य द्विजस्य च। एतत्ते कथितं राजन्यथादृष्टं श्रुतं च यत्। श्रुत्वा च नृपशार्दूल विधत्स्व यदनन्तरम्
तक्षक आणि त्या ब्राह्मणाबद्दल जे काही घडले, ते सर्व मी तुला जसे पाहिले आणि ऐकले तसे सांगितले आहे; आता हे ऐकून, राजसिंहा, पुढे तुला जे योग्य वाटेल ते कर.
मन्त्रिणां तु वचः श्रुत्वा स राजा जनमेजयः। पर्यतप्यत दुःखार्तः प्रत्यपिंषत्करं करे
मंत्र्यांचे बोल ऐकून राजा जनमेजय दुःखाने व्याकुळ झाला आणि त्याने हात तोंडावर ठेवला.
निःश्वासमुष्णमसकृद्दीर्घं राजीवलोचनः। मुमोचाश्रूणि च तदा नेत्राभ्यां प्ररुदन्नृपः
कमलासारख्या डोळ्यांनी असलेल्या त्या राजाने अनेकदा दीर्घ, गरम श्वास सोडले आणि रडत रडत डोळ्यांतून अश्रू ढाळले.
उवाच च महीपालो दुःखशोकसमन्वितः। दुर्धरं बाष्पमुत्सृज्य स्पृष्ट्वा चापो यथाविधि
राजा दुःख आणि शोकाने भरून गेला, त्याने कष्टाने अश्रू सोडले आणि विधिप्रमाणे पाणी स्पर्श करून बोलू लागला.
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा निश्चित्य मनसा नृपः। अमर्षी मन्त्रिणः सर्वानिदं वचनमब्रवीत्
थोडा वेळ विचार करून आणि मनाशी ठरवून, रागाने भरलेल्या राजाने सर्व मंत्र्यांना असे सांगितले: