भवाननुगतो रामं जामदग्न्यं महाबलम्। प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य पूर्ववृत्तस्य कर्मणः
"तू त्या जमदग्नीपुत्र, महान शक्तिशाली रामामागे जाशील, जो प्रत्येकाच्या पूर्वीच्या कर्माचे प्रत्यक्ष ज्ञान असलेला आहे."
स भवान्कथयत्वद्य यथा रामेण निर्जिताः। आहवे क्षत्रियाः सर्वे कथं केन च हेतुना
"आता आम्हाला सांग, रामाने सर्व क्षत्रियांना युद्धात कसे, कोणत्या कारणाने आणि कोणत्या प्रकारे जिंकले."
[हन्त ते कथयिष्यामि महदाख्यानमुत्तमम्। भृगूणां राजशार्दूल वंशे जातस्य भारत
"ठीक आहे, राजसिंहा, मी तुला भृगुवंशात जन्मलेल्या या उत्तम आणि मोठ्या गोष्टीची कथा सांगतो, भारत."
रामस्य जामदग्न्यस्य चरितं देवसंमितम्। हैहयाधिपतेश्चैव कार्तवीर्यस् भारत
"जमदग्नीपुत्र रामाची आणि हैहयराज कर्तवीर्याची, ही दैवी कथा मी सांगतो, भारत."
रामेण चार्जुनो नाम हैहयाधिपतिर्हतिः। तस्य बाहुशतान्यासंस्त्रीणि सप्त च पाण्डव
"रामाने हैहयराज अर्जुनाचा वध केला, ज्याचे हात हजार होते—तीन वेळा सात—असा तो पांडवा."
दत्तात्रेयप्रसादेन विमानं काञ्चनं तथा। ऐश्वर्यं सर्वभूतेषु पृथिव्यां पृथिवीपते
"दत्तात्रेयांच्या कृपेने त्याला सोन्याचे विमान मिळाले आणि पृथ्वीवरील सर्व प्राण्यांवर राज्य करण्याचे सामर्थ्य मिळाले, हे पृथ्वीपती."
अव्घाहतगतिश्चैव रथस्तस्य महात्मनः। रथेन तेन तु सदावरदानेन वीर्यवान्
"त्या महात्म्याचा रथ इच्छेनुसार जाऊ शकत असे, आणि त्या वरामुळे तो नेहमी बलवान होता; त्या रथामुळे तो नेहमी पराक्रमी राहिला."
ममर्द देवान्यक्षांश्च ऋषींश्चैव समन्ततः। भूतांश्चैव स सर्वांस्तु पीडयामास सर्वतः
"त्याने देव, यक्ष, ऋषी आणि सर्वत्र सर्व प्राण्यांना त्रास दिला आणि त्यांना दडपले."
ततो देवाः समेत्याहुर्ऋषयश्च महाव्रताः। देवदेवं सुरारिघ्नं विष्णुं सत्यपराक्रमम्। भगवन्भूतरार्थमर्जुनं जहि वै प्रभो
"मग सर्व देव आणि मोठ्या व्रताचे ऋषी एकत्र आले आणि देवांचा शत्रू नाश करणाऱ्या, सत्यवीर्य असलेल्या विष्णूला म्हणाले—'भगवन्, सर्व प्राण्यांच्या भल्यासाठी अर्जुनाचा वध कर.'"
विमानेन च दिव्येन हैहयाधिपतिः प्रभुः। शचीसहायं क्रीडन्तं धर्षयामास वासवम्
"त्या हैहयराजाने आपल्या दिव्य विमानाने शचीसह रमणाऱ्या इंद्रावर हल्ला केला."
ततस्तु भगवान्देवः शक्रेण सहितस्तदा। कार्तवीर्यविनाशार्थं मन्त्रयामास भारत
"मग त्या काळी भगवंत आणि इंद्र दोघे मिळून कर्तवीर्याचा नाश करण्यासाठी विचारविनिमय करू लागले, भारत."
यत्तद्भूतहितं कार्यं सुरेन्द्रेण निवेदितम्। संप्रतिश्रुत्य तत्सर्वं भगवाँल्लोकपूजितः। जगाम बदरीं रम्यां स्वमेवाश्रममण्डलम्
"देवेंद्राने सांगितलेल्या, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी असलेल्या त्या कार्याचे वचन देऊन, लोकांनी पूजलेले भगवंत सुंदर बदरीला, स्वतःच्या आश्रमात गेले."
एतस्मिन्नेव काले तु पृथिव्यां पृथिवीपतिः।] कान्यकुब्जे महानासीत्पार्थिवः सुमहाबलः। गाधीति विश्रुतो लोके वनवासं जगाम ह
त्याच काळात पृथ्वीवर कान्यकुब्ज या नगरीत एक बलाढ्य राजा होता. त्याचे नाव गाधी, आणि तो जगभर प्रसिद्ध होता. तो वनात जाऊन राहू लागला.
वने तु तस्य वसतः कन्या जज्ञेऽप्सरःसमा। ऋचीको भार्गवस्तां च वरयामास भारत
वनात राहात असताना त्याला एक कन्या झाली, जी अप्सरेसारखी सुंदर होती. भृगुवंशीय ऋषी ऋचीक यांनी तिचा विवाहासाठी प्रस्ताव ठेवला.
तमुवाच ततो गाधिर्ब्राह्मणं संशितव्रतम्। उचितं नः कुले किंचित्पूर्वैर्यत्संप्रवर्तितम्
तेव्हा गाधी त्या व्रतस्थ ब्राह्मणाला म्हणाला, 'आमच्या कुळात पूर्वजांनी घालून दिलेली एक पद्धत आहे. योग्य अशी काही मागणी करणे हे आमच्याकडे चालू आहे.'
एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम्। सहस्रं वाजिनां शुक्लमिति विद्धि द्विजोत्तम
तो म्हणाला, 'हे श्रेष्ठ द्विजा, एकतर काळ्या कानांच्या आणि पांढऱ्या रंगाच्या, वेगवान अशा हजार घोड्यांची मागणी आहे, किंवा त्याच्या तोडीचे काही द्यावे लागेल.'
न चापि भगवान्वाच्योदीयतामिति भार्गव। देया मे दुहिता चैव त्वद्विधाय महात्मने
'आणि हे भृगुवंशी, हे काही विक्रीमूल्य आहे असे परमेश्वराला सांगू नका. माझी कन्या तुमच्यासारख्या महात्म्याला देईन.'
एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम्। दास्याम्यश्वसहस्रं ते मम भार्या सुताऽस्तु ते
'मी तुला काळ्या कानांच्या, पांढऱ्या रंगाच्या, वेगवान अशा हजार घोडे देईन आणि माझी कन्या तुझी पत्नी होईल.'
ददास्यश्वसहस्रं मे तव भार्या सुताऽस्तु मे
'मला हजार घोडे दे, आणि माझी कन्या तुझी पत्नी होईल.'
स तथेति प्रतिज्ञाय राजन्वरुणमब्रवीत्। एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम्। सहस्रं वाजिनामेकं शुल्कार्थं प्रतिदीयताम्
त्याने 'तसेच होईल' असे मान्य करून, राजन, वरुणाला म्हणाला, 'मला काळ्या कानांच्या, पांढऱ्या रंगाच्या, वेगवान अशा हजार घोड्यांची वधूमूल्य म्हणून आवश्यकता आहे.'
तस्मै प्रादात्सहस्रं वै वाजिनां वरुणस्तदा। तदश्वतीर्थं विख्यातमुत्थिता यत्र ते हयाः
तेव्हा वरुणाने त्याला असे हजार घोडे दिले. ज्या ठिकाणी ते घोडे प्रकट झाले, ती जागा अश्वतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध झाली.
गङ्गायां कान्यकुब्जे वै ददौ सत्यवतीं तदा। ततो गाधिः सुतां चास्मै जन्याश्चासन्सुरास्तदा
गंगेत, कान्यकुब्ज येथे, त्याने सत्यवती दिली. मग गाधीने आपली कन्या त्याला दिली आणि त्यांच्यापासून देवगण जन्मले.
लब्धं हयसहस्रं तु तां च दृष्ट्वा दिवौकसः। `विस्मयं परमं जग्मुस्तमेव दिवि संस्तुवन्
हजार घोडे मिळाले आणि ती कन्या पाहिली, तेव्हा स्वर्गातील देवांना मोठा आश्चर्य वाटले आणि त्यांनी त्याचे स्वर्गात स्तुती केली.
धर्मेण लब्ध्वा तां भार्यामृचीको द्विजसत्तमः। यथाकामं यथाजोषं तया रेमे सुमध्यया
ऋचीक या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने धर्माने ती पत्नी मिळवली आणि त्या सडपातळ कण्येसोबत आपल्या इच्छेनुसार आणि मनाप्रमाणे रमला.
तं विवाहे कृतेराजन्सभार्यमवलोककः। आजगाम भृगुश्रेष्ठः पुत्रं दृष्ट्वा ननन्द च
राजा, विवाहानंतर भृगुकुळातील श्रेष्ठ ऋषी आपल्या मुलाला आणि त्याच्या पत्नीला पाहण्यासाठी आले आणि त्यांनी आनंद व्यक्त केला.
भार्यापती तमासीनं भृगुं सुरगणार्चितम्। अर्चित्वा पर्युपासीनौ प्राञ्जली तस्थतुस्तदा
पती-पत्नीने, देवांनी पूजलेले भृगु ऋषी पाहिले, त्यांची पूजा केली आणि दोघेही हात जोडून त्यांच्या समोर उभे राहिले.
ततः स्नुषां स भगवान्प्रहृष्टो भृगुरब्रवीत्। वरं वृणीष्व सुभगे दाता ह्यस्मि तवेप्सितम्
मग प्रसन्न झालेल्या भृगु ऋषींनी आपल्या सूनबाईला सांगितले, 'सौभाग्यवती, तू एक वर माग, मी तुला हवी ती गोष्ट देईन.'
सा वै प्रसादयाभास तं गुरुं पुत्रकारणात्। आत्मनश्चैव मातुश्च प्रसादं च चकार सः
ती विनयाने गुरूंना पुत्रप्राप्तीसाठी वर मागू लागली आणि त्यांनी तिच्यावर आणि तिच्या आईवर कृपा केली.
ऋतौ त्वं चैव माता च स्नाते पुंसवनाय वै। आलिङ्गेतां पृथग्वृक्षौ साऽस्वत्थं त्वमुदुम्बरम्
'ऋतू काळात, स्नान करून, तू आणि तुझी आई पुत्रप्राप्तीसाठी वेगवेगळ्या झाडांना आलिंगन द्या; तू अश्वत्थ आणि तुझी आई उडुंबर.'
चरुद्वयमिदं भद्रे जनन्याश्च तवैव च। विश्वमावर्तयित्वा तु मया यत्नेन साधितम्
'हे शुभे, तुझ्या आईसाठी आणि तुझ्यासाठी हे दोन चारू मी अत्यंत काळजीपूर्वक, संपूर्ण जगाचा विचार करून तयार केले आहेत.'