शशापाथ महातेजाः पितरं ते रुषान्वितः। ऋषेः पुत्रो महातेजा बालोऽपि स्थविरद्युतिः
मग त्या ऋषीपुत्राने, ज्याच्या अंगी मोठे तेज होते, जरी तो वयाने लहान असला तरी वृद्धांसारखा तेजस्वी, रागाने तुझ्या वडिलांना शाप दिला.
स क्षिप्रमुदकं स्पृष्ट्वा रोषादिदमुवाच ह। पितरं तेऽभिसन्धाय तेजसा प्रज्वलन्निव
त्याने पटकन पाणी स्पर्श केले आणि प्रचंड तेजाने प्रज्वलित होऊन, रागाने तुझ्या वडिलांना उद्देशून हे शब्द उच्चारले.
अनागसि गुरौ यो मे मृतं सर्पवासृजत्। तं नागस्तक्षकः क्रुद्धस्तेजसा प्रदहिष्यति
ज्याने माझ्या निरपराध आणि पूज्य वडिलांवर मृत साप ठेवला, त्याला नागराज तक्षक रागाने आपल्या तेजाने जाळून टाकेल.
आशीविषस्तिग्मतेजा मद्वाक्यबलचोदितः। सप्तरात्रादितः पापं पश्य मे तपसो बलम्
माझ्या शब्दांच्या सामर्थ्याने प्रेरित झालेला, प्रचंड विषारी आणि प्रखर तेज असलेला तक्षक, सातव्या दिवशी माझ्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य दाखवेल—हे पाहा!
इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र पिता यत्राऽस्य सोऽभवत्। दृष्ट्वा च पितरं तस्मै तं शापं प्रत्यवेदयत्
असे म्हणून तो आपल्या वडिलांकडे गेला आणि त्यांना भेटल्यावर, आपण दिलेला शाप त्यांना सांगितला.
स चापि मुनिशार्दूलः प्रेरयामास ते पितुः। शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं गुणान्वितम्
मग त्या ऋषीश्रेष्ठाने तुझ्या वडिलांचा शिष्य गौरमुख नावाचा, उत्तम स्वभाव आणि गुण असलेला, त्याला पाठवले.
आचख्यौं सत्त्व विश्रान्तो राज्ञः सर्वमशेषतः। शप्तोऽसि मम पुत्रेण यत्तो भव महीपते
तो शांत चित्ताने राजाला सगळे तपशीलवार सांगितले—'माझ्या मुलाने तुला शाप दिला आहे, राजा, तू सावध रहा.'
तक्षकस्त्वां महाराज तेजसाऽसौ दहिष्यति। श्रुत्वा च तद्वचो घोरं पिता ते जनमेजय
'महान राजा, तक्षक तुला आपल्या तेजाने जाळून टाकेल.' हे भीषण शब्द ऐकून, जनमेजय, तुझे वडील—
यत्तोऽभवत्परित्रस्तस्तक्षकात्पन्नगोत्तमात्। ततस्तस्मिंस्तु दिवसे सप्तमे समुपस्थिते
—तक्षक या श्रेष्ठ नागापासून घाबरून आणि सावध झाले. मग सातवा दिवस जेव्हा आला—
राज्ञः समीपं ब्रह्मर्षिः काश्यपो गन्तुमैच्छत। तं ददर्शाथ नागेन्द्रस्तक्षकः [https://vedastudy.wixsite.com/puranastudy/%E0%A4%A4%E0%A4%95-%E0%A4%B7%E0%A4%95 तक्षकोपरि टिप्पणी] काश्यपं तदा
तेव्हा एक ब्रह्मर्षी, कश्यप नावाचा, राजाकडे जायला निघाला. त्याच वेळी नागांचा राजा तक्षकाने कश्यपाला पाहिले.
तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं त्वरितं द्विजम्। क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति
नागराजाने त्या वेगाने जाणाऱ्या द्विज कश्यपाला विचारले, 'तू इतक्या घाईने कुठे चालला आहेस आणि काय करायचे आहेस?'
यत्र राजा कुरुश्रेष्ठः परिक्षिन्नाम वै द्विज। तक्षकेण भुजंगेन धक्ष्यते किल सोऽद्य वै
'जिथे कुरुश्रेष्ठ राजा, परीक्षित नावाचा, आज तक्षक या नागाने जाळला जाणार आहे—हे द्विजा, मी तिथे चाललो आहे.'
गच्छाम्यहं तं त्वरितः सद्यः कर्तुमपज्वरम्। मयाऽभिपन्नं तं चापि न सर्पो धर्षयिष्यति
'मी लवकरच तिथे जाऊन त्याची तापाची वेदना लगेच दूर करीन; आणि मी तिथे असलो तर साप त्याला काहीही करू शकणार नाही.'
किमर्थं तं मया दष्टं संजीवयितुमिच्छसि। अहं त तक्षको ब्रह्मन्पश्य मे वीर्यमद्भुतम्
'मी त्याला दंश केला की तू त्याला पुन्हा का जगवू इच्छितोस? मीच तक्षक आहे, हे ब्राह्मण—माझे अद्भुत सामर्थ्य पाह!'
इत्युक्त्वा तक्षकस्तत्र सोऽदशद्वै वनस्पतिम्
असं सांगून तक्षकाने तिथे त्या झाडाला दंश केला.
स दष्टमात्रो नागेन भस्मीभूतोऽभवन्नगः। काश्यपश्च ततो राजन्नजीवयत तं नगम्
सर्पाने दंश केल्यावर ते झाड क्षणात राख झाले; मग, राजन, कश्यपाने ते झाड पुन्हा जिवंत केले.
ततस्तं लोभयामास कामं ब्रूहीति तक्षकः। स एवमुक्तस्तं प्राह काश्यपस्तक्षकं पुनः
मग तक्षकाने त्याला मोह पाडण्यासाठी विचारले, 'तुला काय हवे ते सांग'; असे ऐकून कश्यपाने पुन्हा तक्षकाला उत्तर दिले.
धनलिप्सुरहं तत्र यामीत्युक्तश्च तेन सः। तमुवाच महात्मानं तक्षकः श्लक्ष्णया गिरा
'मला धनाची इच्छा आहे म्हणून मी तिकडे चाललो आहे,' असे त्याने सांगितले; तेव्हा तक्षकाने त्या महात्म्याशी गोड शब्दांत बोलले.
यावद्धनं प्रार्थयसे राज्ञस्तस्मात्ततोऽधिकम्। गृहाण मत्त एव त्वं सन्निवर्तस्व चानघ
राजाकडून जितके धन तुला हवे आहे त्याहून अधिक मीच तुला देतो, हे पापरहित, ते घे आणि परत जा.
स एवमुक्तो नागेन काश्यपो द्विपदां वरः। लब्ध्वा वित्तं निववृते तक्षकाद्यावदीप्सितम्
सर्पाने असे सांगितल्यावर, द्विपदांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या कश्यपाने तक्षकाकडून हवे ते धन घेऊन परत फिरला.
तस्मिन्प्रतिगते विप्रे छद्मनोपेत्य तक्षकः। तं नृपं नृपतिश्रेष्ठं पितरं धार्मिकं तव
त्या ब्राह्मणाने परत गेल्यावर, तक्षकाने कपटाने तुझ्या धर्मात्मा पित्याजवळ, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, प्रवेश केला.
प्रासादस्थं यत्तमपि दग्धवान्विषवह्निना। ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र विजयायाभिषेचितः
तो राजा राजवाड्यात जरी सुरक्षित होता, तरी तक्षकाने विषाच्या ज्वाळेने तुझ्या पित्याला जाळून टाकले; त्यानंतर, पुरुषांमध्ये वाघ असलेल्या, तुला विजयासाठी अभिषेक करण्यात आला.
एतद्दृष्टं श्रुतं चापि यथावन्नृपसत्तम। अस्माभिर्निखिलं सर्वं कथितं तेऽतिदारुणम्
राजांमध्ये श्रेष्ठ, हे सर्व आम्ही प्रत्यक्ष पाहिले आणि ऐकले तसे, पूर्णपणे आणि भयंकरपणे तुला सांगितले.
श्रुत्वा चैतं नरश्रेष्ठ पार्थिवस्य पराभवम्। अस्य चर्षेरुदङ्कस्य विधत्स्व यदनन्तरम्
हे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, या राजाच्या पराभवाचे ऐकून, आता ऋषी उत्तंकासाठी पुढे जे करायचे ते कर.
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा जनमेजयः। उवाच मन्त्रिणः सर्वानिदं वाक्यमरिदमः
त्याच वेळी, शत्रूंचा संहार करणारा राजा जनमेजयाने सर्व मंत्र्यांना हे शब्द सांगितले.
अथ तत्कथितं केन यद्वृत्तं तद्वनस्पतौ। आश्चर्यभूतं लोकस्य भस्मराशीकृतं तदा
मग, त्या झाडावर जे अद्भुत घडले, जे जगाला आश्चर्यकारक वाटले आणि राखेचा ढीग झाले, ते कोण सांगितले?
यद्वृक्षं जीवयामास काश्यपस्तक्षकेण वै। नूनं मन्त्रैर्हतविषो न प्रणश्येत काश्यपात्
कश्यपाने तक्षकाने दंश केलेले झाड पुन्हा जिवंत केले—मंत्रांनी विष नष्ट झाले की काय, कश्यपाकडून काहीही नष्ट होत नाही.
चिन्तयामास पापात्मा मनसा पन्नगाधमः। दष्टं यदि मया विप्रः पार्थिवं जीवयिष्यति
पापी आणि नीच सर्पाने मनात विचार केला: 'मी ज्या ब्राह्मणाला दंश केला, तो जर राजा पुन्हा जिवंत करेल—'
तक्षकः संहतविषो लोके यास्यति हास्यताम्। विचिन्त्यैवं कृता तेन ध्रुवं तुष्टिर्द्विजस्य वै
'माझ्या विषाचे सामर्थ्य असूनही, तक्षकाची लोकांमध्ये हसणूक होईल.' असे विचार करून, तो ब्राह्मणावर नक्कीच समाधानी झाला.
भविष्यति ह्युपायेन यस्य दास्यामि यातनाम्। एकं तु श्रोतुमिच्छामि तद्वृत्तं निर्जने वने
'काही तरी उपाय करून मी त्याला यातना देईन; पण त्या एकाकी जंगलात नेमके काय घडले ते मला ऐकायचे आहे.'