न तानि सेवेत मुनिर्यतात्मा सतां लोकान्प्रार्थयानः कथंचित्। कृत्वा विघ्रनं तापसानां रमन्ते पापाचारास्तापसस्तान्न पश्येत्
जो मुनि स्वतःवर असतो, त्याने वाईट वर्तन करणाऱ्या आणि तपस्व्यांना भरकटवून सुखात रमणाऱ्या लोकांशी कधीच संग करू नये. खरा तपस्वी अशा पापी वागणाऱ्या लोकांकडे पाहूही नये.
असज्जनेनाचरितानि पुत्र पानान्यपेयानि मधूनि तानि। माल्यानि चैतानि न वै मुनीनां स्मृतानि चित्रोज्ज्वलगन्धवन्ति
माझ्या मुला, वाईट लोक जे करतात — दारू, मद्य पिणे, आणि तेजस्वी, सुगंधी फुलांच्या माळा घालणे — हे सर्व मुनिंना योग्य मानले जात नाही.
रक्षांसि तानीति निवार्य पुत्रं विभाण्डकस्तां मृगयांबभूव। नासादयामास यदा त्र्यहेण तदा स पर्याववृते श्रमाय
मग विभांडकाने आपल्या मुलाला 'हे सर्व धोकादायक आहे' असे समजावून सांगितले आणि तो शिकार करण्यासाठी गेला. तीन दिवस काहीच मिळाले नाही, म्हणून तो दमून परत आला.
यदा पुन काश्यपो वै जगाम फलान्याहर्तुं विधिनाश्रमेऽसौ। तदा पुनर्लोभयितुं जगाम सा वेशायोषा मुनिमृश्यशृह्गम्
जेव्हा कश्यप पुन्हा नेहमीप्रमाणे आश्रमात फळे गोळा करायला गेला, तेव्हा ती वेश्या पुन्हा ऋश्यशृंग ऋषीला फसवायला आली.
दृष्ट्वैव तामृश्यशृङ्गः प्रहृष्टः संभ्रान्तरूपोऽभ्यपतत्तदानीम्। प्रोवाच चैनां भवतः श्रमाय गच्छाव यावन्न पिता ममैति
तीला पाहताच ऋश्यशृंग आनंदित झाला, थोडा गोंधळला आणि तिच्याकडे गेला. तो म्हणाला, 'माझे वडील येण्याआधी, तुझ्या विश्रांतीसाठी आपण जाऊया.'
ततो राजन्काश्यपस्यैकपुत्रं प्रवेश्य वेगेन विमुच्य नावम्। प्रलोभयन्त्यो विविधैरुपायै- राजग्मुरङ्गाधिपतेः समीपम्
राजा, मग कश्यपाचा एकुलता एक मुलगा बोटीत बसवून, ती बोट वेगाने सोडली. त्या स्त्रियांनी त्याला वेगवेगळ्या उपायांनी फसवून अंगदेशाच्या राजाजवळ नेले.
संस्थाप्यतामाश्रमदर्शने तु संतारितां नावमथातिशुभ्राम्। तीरादुपादाय तथैव चक्रे राजाश्रमं नाम वनं विचित्रम्
त्याला आधी आश्रम दाखवला, मग सुंदर, तेजस्वी बोट किनाऱ्यावर आणली. तिथून त्याला घेऊन राजा एका अद्भुत वनात, 'आश्रमवन' नावाच्या ठिकाणी नेला.
अन्तःपुरे तं तु निवेश्य राजा विभाण्डकस्यात्मजमेकपुत्रम्। ददर्श मेघैः सहसा प्रवृष्ट- मापूर्यणाणं च जगज्जलेन
राजाने विभांडकाचा एकुलता एक मुलगा अंतःपुरात ठेवला. तेव्हा अचानक पावसाचे मेघ आकाशात जमले आणि पृथ्वी जलाने भरून गेली.
स रोमपाद परिपूर्णकामः सुतां ददावृश्यशृङ्गाय शान्ताम्। क्रोधप्रतीकारकरं च चक्रे गोभिश्च मार्गेष्वभिकर्षणं च
राजा रोमपाद, आपली इच्छा पूर्ण झाल्यावर, आपल्या कन्या शांता हिला ऋश्यशृंगाला दिली. संतोषासाठी, त्याने गायी रस्त्यावर ओढायला लावल्या.
विभाण्डकस्याव्रजतः स राजा पशून्प्रभूतान्पशुपांश्च वीरान्। समादिशत्पुत्रगृद्धी महर्षि- र्विभाण्डकः परिपृच्छेद्यदा वः
विभांडक येत असताना, राजाने गवळ्यांना आणि त्यांच्या बलवान गायींना सांगितले, 'महर्षी विभांडक आपल्या मुलासाठी काही विचारले, तर—'
स क्तव्यः प्राञ्जलिभिर्भवद्भिः पुत्रस्य ते पशवः कर्षणं च। किं ते प्रियं वै क्रियतां महर्षे दासाः स्म सर्वे तव वाचि बद्धाः
'तुम्ही सर्वांनी हात जोडून त्यांना सांगावे, "या गायी आणि त्यांचे ओढणे तुमच्या मुलासाठी आहे. महर्षी, तुम्हाला जे हवे ते सांगा, आम्ही सर्वजण तुमचे सेवक आहोत, तुमच्या आज्ञेत बांधलेले आहोत."'
अथोपायात्स मुनिश्चण्डकोपः स्वमाश्रमं मूलफलं गृहीत्वा। अन्वेषमाणश्च न तत्र पुत्रं ददर्श चुक्रोध ततो भृशं सः
मग तो महर्षी, प्रचंड रागाने, मुळे आणि फळे घेऊन आपल्या आश्रमात परतला. पण तिथे मुलगा दिसला नाही, म्हणून तो फारच संतापला.
ततः स कोपेन विदीर्यमाण आशङ्कमानो नृपतेर्विधानम्। जगाम चम्पां प्रतिधक्ष्यमाण- स्तमङ्गराजं सपुरं सराष्ट्रम्
मग तो संतापाने जळत, राजाने काहीतरी केले असावे असे समजून, चंपा नगरीकडे निघाला — त्या राजासह संपूर्ण राज्य जाळण्याचा निर्धार करून.
स वै श्रान्तः क्षुधितः काश्यपस्ता- न्घोषान्समासादितवान्समृद्धान्। गोपैश्च तैर्विधिवत्पूज्यमानो राजेव तां रात्रिमुवास तत्र
थकलेला आणि भुकेला कश्यप भरभराटीच्या गवळ्यांच्या वाड्यांमध्ये पोहोचला. तिथे गवळ्यांनी त्याचा राजासारखा सन्मान केला आणि तो ती रात्र तिथेच राहिला.
अवाप्य सत्कारमतीव हृष्टः प्रोवाच कस्य प्रथिताः स्थ गोपाः। ऊचुस्ततस्तेऽभ्युपगम्य सर्वे धनं तवेदं विहितं सुतस्य
अतिशय सन्मान मिळाल्याने आनंदी होऊन त्याने विचारले, 'तुम्ही कोणाचे प्रसिद्ध गवळे आहात?' ते सर्व जवळ येऊन म्हणाले, 'हे धन तुमचे आहे, तुमच्या मुलासाठी ठेवले आहे.'
देशेषु देशेषु स पूज्यमान- स्तांश्चैव शृण्वन्मधुरान्प्रलापान्। प्रशान्तभूयिष्ठरजाः प्रहृष्टः समाससादाङ्गपतिं पुरस्थम्
प्रत्येक प्रदेशात त्याचा सन्मान झाला, गोड बोल ऐकले, त्यामुळे त्याचा राग बऱ्याचसा शांत झाला. मग तो आनंदाने अंगदेशाच्या राजाला भेटायला गेला.
स पूजितस्तेन नरर्षभेण ददर्श पुत्रं दिवि देवं यथेन्द्रम्। शान्तां स्नुषां चैव ददर्श तत्र सौदामनीमुच्चरन्तीं यथैव
त्या श्रेष्ठ राजाने त्याचा सन्मान केला. तिथे त्याने आपल्या मुलाला, जणू स्वर्गातील इंद्रासारखा तेजस्वी, पाहिला. आणि सून शांता, जणू विजेसारखी चमकत, तिथेच पाहिली.
ग्रामां श्च घोषांश्च सुतस्य दृष्ट्वा शान्तां च शान्तोऽस्य परः स कोपः। चकार तस्यैव परं प्रसादं विभाण्डको भूमिपतेर्नरेद्र
मुलाचे गाव, गवळ्यांचे वाडे आणि शांता सून पाहून विभांडकाचा राग शांत झाला. मग त्याने त्या राजावर पूर्ण कृपा केली, हे राजाधिराज.
स तत्रनिक्षिप्य सुतं महर्षि- रुवाच सूर्याग्निसमप्रभावः। जाते च पुत्रे वनमेवाव्रजेथा राज्ञः प्रियाण्यस्य सर्वाणि कृत्वा
तेथे आपल्या पुत्राला ठेवून, तेजाने सूर्य आणि अग्नीप्रमाणे उजळणाऱ्या त्या महर्षीने सांगितले — 'पुत्र जन्मला की, राजाचे सर्व आवडते कार्य पूर्ण करून, पुन्हा वनात परत जा.'
स तद्वचः कृतवानृश्यशृङ्गो ययौ च यत्रास्य पिता बभूव। शान्ता चैनं पर्यचरन्नरेन्द्र स्वे रोहिणी सोममिवानुकूला
त्याने महर्षीचे वचन पाळले आणि ऋश्यशृंग आपल्या वडिलांकडे गेला. शांताने त्याची मनापासून सेवा केली, जशी रोहिणी चंद्राची सेवा करते.
अरुन्धती वा सुभगा वसिष्ठं लोपामुद्रा वा यथा ह्यगस्त्यम्। नलस्य वै दमयन्ती यथा भू द्यथा शची वज्रधरस्य चैव
जशी अरुंधती वसिष्ठाची, किंवा लोपाामुद्रा अगस्त्याची, दमयंती नलाची, आणि शची वज्रधारी इंद्राची सेवा करते, तशीच शांताने ऋश्यशृंगाची सेवा केली.
प्रीत्या युक्ता पर्यचरन्नरेन्द्र
राजन, तिने प्रेमाने त्याची सेवा केली.
तस्याश्रमः पुण्य एषोऽवभाति महाह्रदं शोभयन्पुण्यकीर्तिः। अत्रस्नातः कृतकृत्यो विशुद्ध- स्तीर्थान्यन्यान्यनुसंयाहि राजन्
त्यांचा हा आश्रम फार पुण्यवान आहे, त्याच्या पुण्यकीर्तीने मोठ्या सरोवराचे सौंदर्य वाढले आहे. येथे स्नान केल्यावर मनुष्य सर्व कर्तव्ये पूर्ण करून शुद्ध होतो. राजन, आता पुढील तीर्थस्थानी जा.
ततः प्रयातः कौशिक्याः पाण्डवो जनमेजय। आनुपूर्व्येण सर्वाणि जगामायतनान्यथ
नंतर पांडवांनी कौशिकी नदी सोडून, जनमेजया, एकामागोमाग सर्व तीर्थस्थळांना भेट दिली.
स सागरं समासाद्य गङ्गायाः संगमे नृप। नदीशतानां पञ्चानां मध्ये चक्रे समाप्लवम्
राजा, तो गंगेच्या संगमाजवळ समुद्रापर्यंत पोहोचला आणि पाचशे नद्यांच्या मध्ये स्नान केले.
ततः समुद्रतीरेण जगाम वसुधाधिपः। भ्रातृभिः सहितो वीरः कलिङ्गान्प्रति भारत
मग तो वीर आपल्या भावांसह समुद्रकिनाऱ्याने चालत, भरतवंशीय, कलिंग देशाकडे गेला.
एते कलिङ्गाः कौन्तेय यत्र वैतरणी नदी। यत्रायजत धर्मोपि देवाञ्शरणमेत्य वै
कौंत्य, हेच ते कलिंगांचे प्रदेश आहेत, जिथे वैतरणी नदी वाहते. येथेच धर्मराजाने देवांचे आश्रय घेऊन यज्ञ केला होता.
ऋषिभिः समुपायुक्तं यज्ञियं गिरिशोभितम्। उत्तरं तीरमेतद्धि सततं द्विजसेवितम्
हा उत्तरेकडील काठ डोंगरांनी सुशोभित आहे, नेहमी ब्राह्मण आणि ऋषी येथे येतात, आणि येथेच ऋषींनी यज्ञ केले आहेत.
समेन देवयानेन पथा स्वर्गमुपेयुषः। अत्रवै ऋषयोऽन्येऽपि पुरा क्रतुभिरीजिरे
देवतांच्या मार्गानेच ते स्वर्गात गेले. येथेच इतर ऋषींनीही पूर्वी अनेक यज्ञ केले आहेत.
अत्रैव रुद्रो राजेन्द्र पशुमादत्तवान्मखे। पशुमादाय राजेन्द्र भागोयमिति चाब्रवीत्
राजेंद्र, याच ठिकाणी रुद्राने यज्ञात पशू स्वीकारला. तो पशू घेऊन, 'हा भाग माझा आहे,' असे त्याने सांगितले.