ता राजभयभीताश्च शापभीताश्च योषितः। अशक्यमूचुस्तत्कार्यं विषण्णा गतचेतसः
राजाचा आणि शापाचा भयं वाटणाऱ्या त्या स्त्रिया निराश होऊन, हे काम आपल्याला शक्य नाही असं म्हणाल्या.
तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत्। प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम्
त्यातल्या एका वयोवृद्ध स्त्रीने राजाला म्हटलं, 'राजा, मी तो तपस्वी इथे आणण्यासाठी प्रयत्न करीन.'
अभिप्रेतांस्तु मे कामांस्त्वमनुज्ञातुमर्हसि। ततः शक्ष्याम्यानयितुमृश्यशृङ्गमृषेः सुतम्
'माझ्या मनातील इच्छा तू पूर्ण कराव्यात, मग मी ऋषी ऋश्यशृंग यांचा मुलगा इथे आणू शकेन.'
तस्याः सर्वमभिप्रेतमन्वजानात्स पार्थिवः। धनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च
राजाने तिच्या सर्व इच्छा मान्य केल्या आणि तिला भरपूर धन व विविध रत्ने दिली.
ततो रूपेण सपन्ना वयसा च महीपते। स्त्रिय आदाय काश्चित्सा जगाम वनमञ्जसा
मग ती रूप आणि तारुण्याने सजून, काही स्त्रियांना घेऊन सरळ जंगलात गेली.
सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये। संदेशाच्चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत
राजाच्या आज्ञेने आणि स्वतःच्या बुद्धीने, त्या स्त्रीने राजाच्या कामासाठी एक नौकेवर आश्रम उभारला.
नानापुष्पफलैर्वृक्षैः कृत्रिमैरुपशोभितैः। नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः
त्या आश्रमाभोवती कृत्रिम झाडं, रंगीबेरंगी फुलं-फळं, विविध वेलींनी आणि गोड, मनासारखी फळं देणाऱ्या झुडपांनी सजावट केली होती.
अतीव रमणीयं तदतीव च मनोहरम्। चक्रे नाव्याश्रमं रम्यमद्भुतोपमदेर्शनम्
तो नौकेवरचा आश्रम फारच सुंदर आणि मनमोहक दिसत होता, पाहणाऱ्याला तो अद्भुत वाटावा असा होता.
ततो निवध्य सा नावमदूरे काश्यपाश्रमात्। चारयामास पुरुषैर्विहारं तस्य वै मुनेः
मग तिने ती नौका कश्यप ऋषींच्या आश्रमाजवळ लावली आणि आपल्या माणसांकडून त्या ऋषीसाठी खेळ-मनोरंजन सुरू केलं.
ततो दुहितरं वेश्यां समाधायेतिकार्यताम्। दृष्ट्वाऽन्तरं काशय्पस्य प्राहिणोद्बुद्धिसंमताम्
मग तिने एका वेश्येला काम समजावून दिलं आणि कश्यप ऋषींच्या आश्रमात योग्य संधी पाहून, ती हुशार स्त्री तिथे पाठवली.
सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ। आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तमृषेः सुतम्
ती कुशल स्त्री तिथे जाऊन, नेहमी तपश्चर्येत असलेल्या ऋषीच्या उपस्थितीत, त्या आश्रमात पोहोचली आणि ऋषीचा मुलगा तिला दिसला.
कच्चिन्मुने कुशलं तापसानां कच्चिच्च वो मूलफलं प्रभूतम्। कच्चिद्भवान्रमते चाश्रेऽस्मिं- स्त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतमागतास्मि
'मुनिवर, इथल्या तपस्वी मंडळींचं सगळं ठीक आहे ना? तुम्हाला मुळं-फळं भरपूर मिळतात ना? या आश्रमात तुम्ही सुखी आहात का? मी तुम्हाला भेटायला आली आहे.'
कच्चित्तपो वर्धते तापसानां पिता च ते कच्चिदहीनतेजाः। कच्चित्त्वया प्रीयतेचैव विप्र कच्चित्स्वाध्यायः क्रियते चर्श्यशृङ्गः
'इथल्या तपस्वींचं तप वाढतंय ना? तुमचे वडील अजूनही तेजस्वी आहेत ना? ब्राह्मण, ते तुमच्यावर खूश आहेत ना? ऋश्यशृंग, तुझं वाचन आणि साधना चालू आहे ना?'
ऋद्ध्या भवाञ्ज्योतिरिव प्रकाशते मन्ये चाहं त्वामभिवादनीयम्। पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामा- द्यथाधर्मं फलमूलानि चैव
'तुम्ही भरभराटीने तेजस्वी दिसता, म्हणून मला वाटतं तुम्हाला नमस्कार करावा. मी तुम्हाला पाय धुण्यासाठी पाणी देईन आणि धर्माप्रमाणे मुळं-फळंही देईन.'
कौश्यां बृस्यामास्स्व यथोपजोषं कृष्णाजिनेनावृतायां सुखाय। क्व चाश्रमस्तव किं नाम चेदं व्रतंब्रह्मंश्चरसि हि देववत्त्वम्
तुम्ही या गवताच्या चटईवर हवे तसे बसा, आणि या काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीने अंग झाका, म्हणजे आराम मिळेल. तुमचा आश्रम कुठे आहे आणि त्याचं नाव काय? ब्राह्मण, तुम्ही इथे कोणतं व्रत पाळता? कारण तुम्ही तर अगदी देवासारखेच वागता.
ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्य- स्त्रियोजनं शैलमिमं परेण। तत्रस्वधर्मोऽनभिवादनं नो न चोदकं पाद्यमुपस्पृशामः
कश्यपपुत्रा, माझा आश्रम फार रमणीय आहे आणि या डोंगराच्या पलीकडे तीन योजनांवर आहे. तिथे आमचं व्रत असं आहे की, आम्ही कुणालाही नमस्कार करत नाही, ना पाय धुण्यासाठी पाणी देतो, ना आचमनासाठी पाणी देतो.
भवता नाभिवाद्योऽहमभिवाद्यो भवान्मया। व्रतमेतादृशं ब्रह्मन्परिष्वज्यो भवान्मया
ब्राह्मण, मी तुला नमस्कार करायचा नाही आणि तूही मला नमस्कार करायचा नाही. आमचं व्रत असंच आहे. त्याऐवजी मी तुला मिठी मारते.
फलानि पक्वानि ददानि तेऽहं भल्लातकान्यामलकानि चैव। करूषकानीङ्गुदधन्वनानि प्रियालानां काङ्क्षितं वै कुरुष्व
मी तुला पिकलेली फळं देईन—भल्लातक, आवळा, करुषक, इंगुदी आणि धन्वनाची फळं. यामधून तुला जे हवं ते प्रियाळ फळं घे.
सा तानि सर्वाणि विसर्जयित्वा भक्ष्याण्यनर्हाणि ददौ ततोऽस्मै। तान्यृश्यशृङ्गाय महारसानि भृशं सुरूपाणि च मोदकानि
तिने खाण्यास अयोग्य अशी सगळी फळं बाजूला ठेवली आणि ऋष्यशृंगाला उत्तम, रसाळ आणि सुंदर लाडू दिले.
ददौ च माल्यानि सुगन्धवन्ति चित्राणि वासांसि च भानुमन्ति। पेयानि चाग्र्याणि ततो मुमोद चिक्रीड चैव प्रजहास चैव
तिने त्याला सुगंधी हार, रंगीबेरंगी सुंदर वस्त्रं आणि उत्तम पेये दिली. मग ती फार आनंदली, खेळली आणि हसली.
सा कन्दुकेनारमतास्य मूले विभज्यमाना फलिता लतेव। गात्रैश्च गात्राणि निषेवमाणा समाश्लिषच्चासकृदृश्यशृङ्गम्
ती झाडाच्या मुळाशी चेंडू खेळत होती, जणू फुललेली वेल फांद्यांनी विभागली गेली आहे. ती वारंवार ऋष्यशृंगाच्या अंगाला आपलं अंग लावून त्याला मिठी मारत होती.
सर्जानशोकांस्तिलकांश्च वृक्षा- न्सुपुष्पितानवनाम्यावभज्य। विलज्जमानेव मदाभिभूता प्रोभयामास सुतं महर्षेः
तीने सरज, अशोक आणि तिलक अशी फुलांनी बहरलेली झाडं वाकवून फांद्या तोडल्या. मनात प्रेमाचा भर असला तरी, ती लाजल्यासारखी भासवत महर्षीच्या मुलाला आकर्षित करू लागली.
अथर्श्यशृङ्गं विकृतंसमीक्ष्य पुनः पुनः पीञ्य च कायमस्य। अवेक्ष्यमाणा शनकैर्जगाम कृत्वाऽग्निहोत्रस्य तदाऽपदेशम्
मग ऋष्यशृंग गोंधळलेला दिसल्यावर, तिने पुन्हा पुन्हा त्याचं शरीर हलकेच दाबलं आणि हळूहळू त्याच्याकडे पाहत, अग्निहोत्र कसं करावं हे सांगून ती निघून गेली.
तस्यां गतायां मदनेन मत्तो विचेतनश्चाभवदृश्यशृङ्गः। तामेव भावेन गतेन शून्ये विनिःश्वसन्नार्तरूपो बभूव
ती गेल्यावर, ऋष्यशृंग प्रेमाने वेडा झाला आणि त्याचं भान हरपलं. ती नसल्यामुळे तो खोल श्वास घेत होता आणि त्याच्या चेहऱ्यावर यातना दिसत होत्या.
ततो मुहूर्ताद्धरिपिङ्गलाक्षः प्रवेष्टितो रोमभिरानखाग्रात्। स्वाध्यायवान्वृत्तसमाधियुक्तो विभाण्डकः काश्यपः प्रादुरासीत्
थोड्या वेळाने, केस अंगावर उभे राहिलेले, पिंगट डोळ्यांचे, स्वाध्यायात आणि व्रतात मग्न असलेले कश्यपकुळातील विभांडक प्रकट झाले.
सोऽपश्यदासीनमुपेत्य पुत्रं ध्यायन्तमेकं विपरीतचित्तम्। विनिःश्वसन्तं मुहुरूर्ध्वदृष्टिं विभाण्कः पुत्रमुवाच दीनम्
त्याने आपल्या मुलाला एकटं बसलेलं, विचारात गढलेलं, मन अस्वस्थ झालेलं, वारंवार खोल श्वास घेत आणि वर पाहत असलेलं पाहिलं. विभांडकाने आपल्या खिन्न मुलाला विचारलं.
न कल्पिताः समिधः किंनु तात कच्चिद्धुतं चाग्निहोऽत्रं त्वयाऽद्य। `न संसृष्टं क्रियते द्वारभागे सुवृक्षाणा खण्डने कः प्रवृत्तः
बाळा, आज समिधा नीट लावल्या नाहीयेत का? आज अग्निहोत्र केलंस का? दाराजवळ झाडू मारलेलं नाही आणि हे चांगली झाडं तोडण्याचं काम कुणी केलं?
सुनिर्णिक्तं स्रुक्स्रुवं होमधेनुः कच्चित्सवत्साद्यकृता त्वया च। `कोप्यागतः शुश्रूषणायेह पुत्र कुतश्चित्रं माल्यमिदं प्रवृद्धम्
होमासाठी वापरणारी चमचे आणि भांडी नीट स्वच्छ केली आहेत का? यज्ञासाठीची गाय आणि तिचं वासरू सांभाळली आहेत का? इथे कुणी सेवा मागायला आलं का? आणि हे सुंदर हार कुठून आले?
न वै यथापूर्वमिवासि पुत्र चिन्तापरश्चासि विचेतनश्च। दीनोतिमात्रं किमिवाद्य खिन्नः पृच्छामि त्वां क इहाद्यागतोऽभूत्
मुला, तू आज पूर्वीसारखा नाहीस; सतत विचारात आणि अस्वस्थ दिसतोस. आज इतका खिन्न आणि दुःखी का आहेस? मला सांग, आज इथे कुणी आलं होतं का?
इहागतो जटिलो ब्रह्मचारी न वै ह्रस्वो नातिदीर्घो मनस्वी। सुवर्णवर्णः कमलायताक्षः सुतः सुराणामवि शोभमानः
इथे एक जटा वाढवलेला ब्रह्मचारी आला होता. तो ना फार उंच ना फार ठेंगू, मनाने बळकट, सुवर्णासारखा वर्ण, कमळासारखे डोळे, अगदी देवपुत्रासारखा तेजस्वी.