कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिमृश्यताम्। तमूचुश्चोदितास्ते तु स्वमतानि मनीषिणः
'कसे पाऊस पडेल, याचा उपाय शोधा,' असे सांगितल्यावर, त्या ज्ञानी लोकांनी आपापली मते मांडली.
तत्र त्वेको रमुनिवरस्तं राजानमुवाच ह। कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर
त्यातल्याच एका श्रेष्ठ ऋषीने राजाला सांगितले—'राजेंद्र, ब्राह्मण तुमच्यावर रागावले आहेत; त्यांना शांत करण्यासाठी प्रायश्चित्त करा.'
ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिव। ऐणेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम्
'राजा, ऋष्यशृंग या ऋषीपुत्राला आणा. तो हरिणासारखा दिसणारा, स्त्रियांचा अनुभव नसलेला आणि साधेपणावर प्रेम करणारा आहे.'
स चेदवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाः। सद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नास्ति संशयः
'राजा, जर तो महान तपस्वी तुझ्या राज्यात आला, तर लगेचच पाऊस पडेल—याबद्दल मला शंका नाही.'
एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिमात्मनः। स गत्वा पुनरागच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषु
हे ऐकून, राजाने स्वतःचे प्रायश्चित्त केले आणि ब्राह्मण प्रसन्न झाल्यावर पुन्हा परत आला.
राजानमागतं ज्ञात्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः। `स च ता प्रतिजग्राह पितेव हितकृत्सदा
राजा परत आला हे कळताच, प्रजाजनांनी त्याचे स्वागत केले; आणि त्यानेही त्यांची नेहमी वडिलांसारखी काळजी घेतली.
ततोऽङ्गपतिराहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान्। ऋश्यशृङ्गागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये
मग अङ्गराजाने आपल्या मंत्रज्ञ, सुज्ञ सचिवांना बोलावलं आणि ऋश्यशृंग इथे आल्यानंतर काय करावं हे ठरवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले.
सोऽध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यैः सहाच्युतः। शास्त्रज्ञैरलमर्थज्ञौर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः
शास्त्र, व्यवहार आणि नीतीमध्ये पारंगत अशा त्या हुशार मंत्र्यांसोबत राहून, राजाने योग्य उपाय शोधून काढला.
ततश्चानाययामास वारमुख्या महीपतिः। वेश्याः सर्वत्रनिष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः
नंतर राजाने सगळ्या कुशल वेश्यांना बोलावलं आणि त्यांना संबोधून सांगितलं.
ऋश्यशृङ्गमृषेः पुत्रमानयध्वमुपायतः। लोभयित्वाऽभिविश्चास्य विषयं मम शोभनाः
तुम्ही काहीतरी उपाय करून ऋषी ऋश्यशृंग यांचा मुलगा इथे आणा, त्याला आमच्या राज्यातील सुखसोयी दाखवा आणि त्याला आकर्षित करा.
ता राजभयभीताश्च शापभीताश्च योषितः। अशक्यमूचुस्तत्कार्यं विषण्णा गतचेतसः
राजाचा आणि शापाचा भयं वाटणाऱ्या त्या स्त्रिया निराश होऊन, हे काम आपल्याला शक्य नाही असं म्हणाल्या.
तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत्। प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम्
त्यातल्या एका वयोवृद्ध स्त्रीने राजाला म्हटलं, 'राजा, मी तो तपस्वी इथे आणण्यासाठी प्रयत्न करीन.'
अभिप्रेतांस्तु मे कामांस्त्वमनुज्ञातुमर्हसि। ततः शक्ष्याम्यानयितुमृश्यशृङ्गमृषेः सुतम्
'माझ्या मनातील इच्छा तू पूर्ण कराव्यात, मग मी ऋषी ऋश्यशृंग यांचा मुलगा इथे आणू शकेन.'
तस्याः सर्वमभिप्रेतमन्वजानात्स पार्थिवः। धनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च
राजाने तिच्या सर्व इच्छा मान्य केल्या आणि तिला भरपूर धन व विविध रत्ने दिली.
ततो रूपेण सपन्ना वयसा च महीपते। स्त्रिय आदाय काश्चित्सा जगाम वनमञ्जसा
मग ती रूप आणि तारुण्याने सजून, काही स्त्रियांना घेऊन सरळ जंगलात गेली.
सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये। संदेशाच्चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत
राजाच्या आज्ञेने आणि स्वतःच्या बुद्धीने, त्या स्त्रीने राजाच्या कामासाठी एक नौकेवर आश्रम उभारला.
नानापुष्पफलैर्वृक्षैः कृत्रिमैरुपशोभितैः। नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः
त्या आश्रमाभोवती कृत्रिम झाडं, रंगीबेरंगी फुलं-फळं, विविध वेलींनी आणि गोड, मनासारखी फळं देणाऱ्या झुडपांनी सजावट केली होती.
अतीव रमणीयं तदतीव च मनोहरम्। चक्रे नाव्याश्रमं रम्यमद्भुतोपमदेर्शनम्
तो नौकेवरचा आश्रम फारच सुंदर आणि मनमोहक दिसत होता, पाहणाऱ्याला तो अद्भुत वाटावा असा होता.
ततो निवध्य सा नावमदूरे काश्यपाश्रमात्। चारयामास पुरुषैर्विहारं तस्य वै मुनेः
मग तिने ती नौका कश्यप ऋषींच्या आश्रमाजवळ लावली आणि आपल्या माणसांकडून त्या ऋषीसाठी खेळ-मनोरंजन सुरू केलं.
ततो दुहितरं वेश्यां समाधायेतिकार्यताम्। दृष्ट्वाऽन्तरं काशय्पस्य प्राहिणोद्बुद्धिसंमताम्
मग तिने एका वेश्येला काम समजावून दिलं आणि कश्यप ऋषींच्या आश्रमात योग्य संधी पाहून, ती हुशार स्त्री तिथे पाठवली.
सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ। आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तमृषेः सुतम्
ती कुशल स्त्री तिथे जाऊन, नेहमी तपश्चर्येत असलेल्या ऋषीच्या उपस्थितीत, त्या आश्रमात पोहोचली आणि ऋषीचा मुलगा तिला दिसला.
कच्चिन्मुने कुशलं तापसानां कच्चिच्च वो मूलफलं प्रभूतम्। कच्चिद्भवान्रमते चाश्रेऽस्मिं- स्त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतमागतास्मि
'मुनिवर, इथल्या तपस्वी मंडळींचं सगळं ठीक आहे ना? तुम्हाला मुळं-फळं भरपूर मिळतात ना? या आश्रमात तुम्ही सुखी आहात का? मी तुम्हाला भेटायला आली आहे.'
कच्चित्तपो वर्धते तापसानां पिता च ते कच्चिदहीनतेजाः। कच्चित्त्वया प्रीयतेचैव विप्र कच्चित्स्वाध्यायः क्रियते चर्श्यशृङ्गः
'इथल्या तपस्वींचं तप वाढतंय ना? तुमचे वडील अजूनही तेजस्वी आहेत ना? ब्राह्मण, ते तुमच्यावर खूश आहेत ना? ऋश्यशृंग, तुझं वाचन आणि साधना चालू आहे ना?'
ऋद्ध्या भवाञ्ज्योतिरिव प्रकाशते मन्ये चाहं त्वामभिवादनीयम्। पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामा- द्यथाधर्मं फलमूलानि चैव
'तुम्ही भरभराटीने तेजस्वी दिसता, म्हणून मला वाटतं तुम्हाला नमस्कार करावा. मी तुम्हाला पाय धुण्यासाठी पाणी देईन आणि धर्माप्रमाणे मुळं-फळंही देईन.'
कौश्यां बृस्यामास्स्व यथोपजोषं कृष्णाजिनेनावृतायां सुखाय। क्व चाश्रमस्तव किं नाम चेदं व्रतंब्रह्मंश्चरसि हि देववत्त्वम्
तुम्ही या गवताच्या चटईवर हवे तसे बसा, आणि या काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीने अंग झाका, म्हणजे आराम मिळेल. तुमचा आश्रम कुठे आहे आणि त्याचं नाव काय? ब्राह्मण, तुम्ही इथे कोणतं व्रत पाळता? कारण तुम्ही तर अगदी देवासारखेच वागता.
ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्य- स्त्रियोजनं शैलमिमं परेण। तत्रस्वधर्मोऽनभिवादनं नो न चोदकं पाद्यमुपस्पृशामः
कश्यपपुत्रा, माझा आश्रम फार रमणीय आहे आणि या डोंगराच्या पलीकडे तीन योजनांवर आहे. तिथे आमचं व्रत असं आहे की, आम्ही कुणालाही नमस्कार करत नाही, ना पाय धुण्यासाठी पाणी देतो, ना आचमनासाठी पाणी देतो.
भवता नाभिवाद्योऽहमभिवाद्यो भवान्मया। व्रतमेतादृशं ब्रह्मन्परिष्वज्यो भवान्मया
ब्राह्मण, मी तुला नमस्कार करायचा नाही आणि तूही मला नमस्कार करायचा नाही. आमचं व्रत असंच आहे. त्याऐवजी मी तुला मिठी मारते.
फलानि पक्वानि ददानि तेऽहं भल्लातकान्यामलकानि चैव। करूषकानीङ्गुदधन्वनानि प्रियालानां काङ्क्षितं वै कुरुष्व
मी तुला पिकलेली फळं देईन—भल्लातक, आवळा, करुषक, इंगुदी आणि धन्वनाची फळं. यामधून तुला जे हवं ते प्रियाळ फळं घे.
सा तानि सर्वाणि विसर्जयित्वा भक्ष्याण्यनर्हाणि ददौ ततोऽस्मै। तान्यृश्यशृङ्गाय महारसानि भृशं सुरूपाणि च मोदकानि
तिने खाण्यास अयोग्य अशी सगळी फळं बाजूला ठेवली आणि ऋष्यशृंगाला उत्तम, रसाळ आणि सुंदर लाडू दिले.
ददौ च माल्यानि सुगन्धवन्ति चित्राणि वासांसि च भानुमन्ति। पेयानि चाग्र्याणि ततो मुमोद चिक्रीड चैव प्रजहास चैव
तिने त्याला सुगंधी हार, रंगीबेरंगी सुंदर वस्त्रं आणि उत्तम पेये दिली. मग ती फार आनंदली, खेळली आणि हसली.