न बुबोध च तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम्। स तं क्रोधसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता
राजाला हे कळले नाही की तो ऋषी मौनव्रत पाळत आहे; रागाने भरून, तुझ्या वडिलांनी त्याचा अपमान केला.
मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात्। तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम
मृत साप धनुष्याच्या टोकाने उचलून, तो त्या शुद्ध अंत:करणाच्या ऋषीच्या खांद्यावर ठेवला, हे भरतश्रेष्ठ.
न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वा। तस्थौ तथैव चाक्रुद्धः सर्पं स्कन्धेन धारयन्
त्या बुद्धिमान ऋषीने त्याला काहीच बोलले नाही, ना चांगले ना वाईट; तो तसाच शांतपणे उभा राहिला आणि साप खांद्यावर घेतला.
ततः स राजा राजेन्द्र स्कन्धे तस्य भुजंगमम्। मुनेः क्षुत्क्षाम आसज्य स्वपुरं प्रययौ पुनः
मग तो राजा, राजाधिराज, त्या ऋषीच्या खांद्यावर साप ठेवून, पुन्हा आपल्या नगरात परतला.
ऋषेस्तस्य तु पुत्रोऽभूद्गति जातो महायशाः। शृङ्गी नाम महातेजास्तिग्मवीर्योऽतिकोपनः
त्या ऋषीला एक सुपुत्र होता, गती नावाचा, मोठ्या कीर्तीचा, शृंगी नावाचा, प्रचंड तेजस्वी, तीक्ष्ण सामर्थ्याचा आणि अतिशय रागीट.
ब्रह्माणं समुपागम्य मुनिः पूजां चकार ह। सोऽनुज्ञातस्ततस्तत्र शृङ्गी शुश्राव तं तदा
त्या ऋषीने ब्रह्मदेवाजवळ जाऊन पूजा केली; त्यानंतर, त्याच्या परवानगीने, शृंगीने ते घडलेले ऐकले.
सख्युः सकाशात्पितरं पित्रा ते धर्षितं पुरा। मृतं सर्पं समासक्तं स्थाणुभूतस्य तस्य तम्
राजांच्या वाघा, पूर्वी तुझ्या मित्राच्या वडिलांनी तुझ्या वडिलांचा अपमान केला होता. तेव्हा तुझे वडील एकाच जागी स्थिर उभे होते आणि त्यांच्या अंगावर एक मृत साप टाकलेला होता.
वहन्तं राजशार्दूल स्कन्धेनानपकारिणम्। तपस्विनमतीवाथ तं मुनिप्रवरं नृप
राजा, तो महान तपस्वी, ऋषींच्या श्रेष्ठांपैकी, काहीही अपराध न करता, आपल्या खांद्यावर तो मृत साप घेऊन चालत होता.
जितेन्द्रियं विशुद्धं च स्थितं कर्मण्यथाद्भुतम्। तपसा द्योतितात्मानं स्वेष्वङ्गेषु यतं तदा
तो ऋषी इंद्रियांवर विजय मिळवलेला, शुद्ध, अद्भुत कृत्यांत स्थिर, तपाच्या तेजाने उजळलेला आणि त्या वेळी सर्व अंगांनी संयमित असा होता.
शुभाचारं शुभकथं सुस्थितं तमलोलुपम्। अक्षुद्रमनसूयं च वृद्धं मौनव्रते स्थितम्। शरण्यं सर्वभूतानां पित्रा विनिकृतं तव
तो सदाचरणी, शुभ बोलणारा, खंबीर, लोभ नसलेला, क्षुद्र किंवा मत्सरी नसलेला, वयोवृद्ध, मौनव्रत पाळणारा आणि सर्व जीवांचा आधार होता. तरीही तुझ्या वडिलांनी त्याच्यावर अन्याय केला.
शशापाथ महातेजाः पितरं ते रुषान्वितः। ऋषेः पुत्रो महातेजा बालोऽपि स्थविरद्युतिः
मग त्या ऋषीपुत्राने, ज्याच्या अंगी मोठे तेज होते, जरी तो वयाने लहान असला तरी वृद्धांसारखा तेजस्वी, रागाने तुझ्या वडिलांना शाप दिला.
स क्षिप्रमुदकं स्पृष्ट्वा रोषादिदमुवाच ह। पितरं तेऽभिसन्धाय तेजसा प्रज्वलन्निव
त्याने पटकन पाणी स्पर्श केले आणि प्रचंड तेजाने प्रज्वलित होऊन, रागाने तुझ्या वडिलांना उद्देशून हे शब्द उच्चारले.
अनागसि गुरौ यो मे मृतं सर्पवासृजत्। तं नागस्तक्षकः क्रुद्धस्तेजसा प्रदहिष्यति
ज्याने माझ्या निरपराध आणि पूज्य वडिलांवर मृत साप ठेवला, त्याला नागराज तक्षक रागाने आपल्या तेजाने जाळून टाकेल.
आशीविषस्तिग्मतेजा मद्वाक्यबलचोदितः। सप्तरात्रादितः पापं पश्य मे तपसो बलम्
माझ्या शब्दांच्या सामर्थ्याने प्रेरित झालेला, प्रचंड विषारी आणि प्रखर तेज असलेला तक्षक, सातव्या दिवशी माझ्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य दाखवेल—हे पाहा!
इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र पिता यत्राऽस्य सोऽभवत्। दृष्ट्वा च पितरं तस्मै तं शापं प्रत्यवेदयत्
असे म्हणून तो आपल्या वडिलांकडे गेला आणि त्यांना भेटल्यावर, आपण दिलेला शाप त्यांना सांगितला.
स चापि मुनिशार्दूलः प्रेरयामास ते पितुः। शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं गुणान्वितम्
मग त्या ऋषीश्रेष्ठाने तुझ्या वडिलांचा शिष्य गौरमुख नावाचा, उत्तम स्वभाव आणि गुण असलेला, त्याला पाठवले.
आचख्यौं सत्त्व विश्रान्तो राज्ञः सर्वमशेषतः। शप्तोऽसि मम पुत्रेण यत्तो भव महीपते
तो शांत चित्ताने राजाला सगळे तपशीलवार सांगितले—'माझ्या मुलाने तुला शाप दिला आहे, राजा, तू सावध रहा.'
तक्षकस्त्वां महाराज तेजसाऽसौ दहिष्यति। श्रुत्वा च तद्वचो घोरं पिता ते जनमेजय
'महान राजा, तक्षक तुला आपल्या तेजाने जाळून टाकेल.' हे भीषण शब्द ऐकून, जनमेजय, तुझे वडील—
यत्तोऽभवत्परित्रस्तस्तक्षकात्पन्नगोत्तमात्। ततस्तस्मिंस्तु दिवसे सप्तमे समुपस्थिते
—तक्षक या श्रेष्ठ नागापासून घाबरून आणि सावध झाले. मग सातवा दिवस जेव्हा आला—
राज्ञः समीपं ब्रह्मर्षिः काश्यपो गन्तुमैच्छत। तं ददर्शाथ नागेन्द्रस्तक्षकः [https://vedastudy.wixsite.com/puranastudy/%E0%A4%A4%E0%A4%95-%E0%A4%B7%E0%A4%95 तक्षकोपरि टिप्पणी] काश्यपं तदा
तेव्हा एक ब्रह्मर्षी, कश्यप नावाचा, राजाकडे जायला निघाला. त्याच वेळी नागांचा राजा तक्षकाने कश्यपाला पाहिले.
तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं त्वरितं द्विजम्। क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति
नागराजाने त्या वेगाने जाणाऱ्या द्विज कश्यपाला विचारले, 'तू इतक्या घाईने कुठे चालला आहेस आणि काय करायचे आहेस?'
यत्र राजा कुरुश्रेष्ठः परिक्षिन्नाम वै द्विज। तक्षकेण भुजंगेन धक्ष्यते किल सोऽद्य वै
'जिथे कुरुश्रेष्ठ राजा, परीक्षित नावाचा, आज तक्षक या नागाने जाळला जाणार आहे—हे द्विजा, मी तिथे चाललो आहे.'
गच्छाम्यहं तं त्वरितः सद्यः कर्तुमपज्वरम्। मयाऽभिपन्नं तं चापि न सर्पो धर्षयिष्यति
'मी लवकरच तिथे जाऊन त्याची तापाची वेदना लगेच दूर करीन; आणि मी तिथे असलो तर साप त्याला काहीही करू शकणार नाही.'
किमर्थं तं मया दष्टं संजीवयितुमिच्छसि। अहं त तक्षको ब्रह्मन्पश्य मे वीर्यमद्भुतम्
'मी त्याला दंश केला की तू त्याला पुन्हा का जगवू इच्छितोस? मीच तक्षक आहे, हे ब्राह्मण—माझे अद्भुत सामर्थ्य पाह!'
इत्युक्त्वा तक्षकस्तत्र सोऽदशद्वै वनस्पतिम्
असं सांगून तक्षकाने तिथे त्या झाडाला दंश केला.
स दष्टमात्रो नागेन भस्मीभूतोऽभवन्नगः। काश्यपश्च ततो राजन्नजीवयत तं नगम्
सर्पाने दंश केल्यावर ते झाड क्षणात राख झाले; मग, राजन, कश्यपाने ते झाड पुन्हा जिवंत केले.
ततस्तं लोभयामास कामं ब्रूहीति तक्षकः। स एवमुक्तस्तं प्राह काश्यपस्तक्षकं पुनः
मग तक्षकाने त्याला मोह पाडण्यासाठी विचारले, 'तुला काय हवे ते सांग'; असे ऐकून कश्यपाने पुन्हा तक्षकाला उत्तर दिले.
धनलिप्सुरहं तत्र यामीत्युक्तश्च तेन सः। तमुवाच महात्मानं तक्षकः श्लक्ष्णया गिरा
'मला धनाची इच्छा आहे म्हणून मी तिकडे चाललो आहे,' असे त्याने सांगितले; तेव्हा तक्षकाने त्या महात्म्याशी गोड शब्दांत बोलले.
यावद्धनं प्रार्थयसे राज्ञस्तस्मात्ततोऽधिकम्। गृहाण मत्त एव त्वं सन्निवर्तस्व चानघ
राजाकडून जितके धन तुला हवे आहे त्याहून अधिक मीच तुला देतो, हे पापरहित, ते घे आणि परत जा.
स एवमुक्तो नागेन काश्यपो द्विपदां वरः। लब्ध्वा वित्तं निववृते तक्षकाद्यावदीप्सितम्
सर्पाने असे सांगितल्यावर, द्विपदांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या कश्यपाने तक्षकाकडून हवे ते धन घेऊन परत फिरला.