स तु राजा महेष्वासश्चक्रवर्ती महारथः। बभूव सर्वलोकस् मनोनयननन्दनः
तो राजा, बलवान आणि महान धनुर्धारी, सर्व लोकांचा प्रिय आणि सर्वांना आनंद देणारा झाला.
स शुश्राव महाबाहुः कपिलेन महात्मना। पितॄणआं निधनं घोरमप्राप्तिं त्रिदिवस्य च
त्या महाबाहू राजाने महात्मा कपिलांकडून आपल्या पूर्वजांचा भयंकर विनाश आणि त्यांना स्वर्गप्राप्ती न झाल्याचे ऐकले.
स राज्यं सचिवे न्यस्य हृदयेन विदूयता। जगाम हिमवत्पार्श्वं तपस्तप्तुं नरेश्वरः
त्याने आपले राज्य मंत्र्यांकडे सोपवले, मन दु:खी झाले होते, आणि तो राजाधिराज हिमालयाच्या कडेला तप करण्यासाठी गेला.
आरिराधयिषुर्गङ्गां तपसा दग्धकिल्विषः। सोऽपश्यत नर्रेष्ठ हिमवन्तं नगोत्तमम्
पापे जळून गेलेली, गंगेचे समाधान मिळवण्यासाठी तो तप करायला निघाला आणि त्या श्रेष्ठ पुरुषाने हिमालय हे उत्तम पर्वत पाहिले.
शृङ्गैर्बहुविधाकारैर्धातुमद्भिरलंकृतम्। पवनालम्बिभिर्मेघैः परिपिक्तं समन्ततः
अनेक आकारांची शिखरे, विविध धातूंनी भरलेली, वाऱ्यावर तरंगणाऱ्या ढगांनी सर्व बाजूंनी वेढलेली ती पर्वतश्रेणी शोभत होती.
नदीकुञ्जनितम्बैश्च सोदकैरुपशोभितम्। गुहाकन्दरसंलीनसिंहव्याघ्रनिषेवितम्
नद्या आणि झाडांच्या कुंजांनी, स्वच्छ पाण्याने सुंदर झालेली, गुहा आणि दरींमध्ये राहणाऱ्या सिंह व वाघांनी वावरलेली ती जागा होती.
शकुनैश्च विचित्राङ्गैः कूजद्भिर्विविधा गिरः। भृङ्गराजैस्तथा हंसैर्दात्यूहैर्जलकुक्कुटैः
विविध रंगांचे पक्षी गोड आवाजात गात होते—भृंगराज, हंस, दात्यूह आणि जलकुक्कुट अशा पक्ष्यांनी ती जागा गजबजलेली होती.
मयूरैः शतपत्रैश्च जीवंजीवककोकिलैः। चकोरैरसितापाङ्गैस्तथा पुत्रप्रियैरपि
शंभर डोळ्यांचे मोर, जीवंजीवक कोकीळ, काळ्या डोळ्याचे चकोर आणि आपल्या पिलांना प्रेम करणारे पक्षी तिथे होते.
जलस्थानेषु रम्येषु पद्मिनीभिश्च संकुलम्। सारसानां च मधुरैर्व्याहृतैः समलंकृतम्
सुंदर जलाशयांत कमळांनी भरलेली, आणि सारसांच्या मधुर बोलण्याने ती जागा अधिकच शोभली होती.
किन्नरैरप्सरोभिश्च निषेवितशिलातलम्। दिग्वारणविषाणाग्रैः समन्ताद्धृष्टपादपम्
किंनर आणि अप्सरा ज्या शिलाखंडांवर वावरतात, आणि दिशांच्या रक्षणासाठी असलेल्या हत्तींच्या सोंडांनी झाडे सर्वत्र ठेचली गेली होती.
विद्याधरानुचरितं नानारत्नसमाकुलम्। विषोल्वणैर्भुजङ्गैश्च दीप्ताजिह्वैर्निषेवितम्
विद्याधरांची वावर, विविध रत्नांनी भरलेली, आणि ज्वलंत जीभ असलेल्या विषारी सापांनी तिथे वास्तव्य केले होते.
क्वचित्कनकसंकाशं क्वचिद्रजतसंनिभम्। क्वचिदञ्जनपुञ्जाभं हिमवनतमुपागमत्
कुठे सोनेरी, कुठे चांदीसारखी, तर कुठे काळ्या काजळासारखी दिसणारी ती हिमालयाची पर्वतश्रेणी त्याने गाठली.
स तु तत्रनरश्रेष्ठस्तपो घोरं समाश्रितः। फलमूलाम्बुसंभक्षः सहस्रपरिवत्सरान्
त्या ठिकाणी त्या श्रेष्ठ पुरुषाने कठोर तपास सुरू केले, फळ, कंद आणि पाणी यावर हजारो वर्षे उपवास केला.
संवत्सरसहस्रे तु गते दिव्ये महानदी। दर्शयामास तं गङ्गा तदा मूर्तिमती स्वयम्
हजार दिव्य वर्षे गेल्यावर, त्या वेळी गंगा ही महानदी स्वतः मूर्तिमंत रूपात त्याच्यासमोर प्रकट झाली.
किमिच्छसि महाराज म्तः किंच ददानि ते। तद्ब्रवीहि नरश्रेष्ठ करिष्यामि वचस्तव
"राजाधिराज, तुला काय हवे आहे? मी तुला काय द्यावे? श्रेष्ठ पुरुषा, सांग, मी तुझे म्हणणे पूर्ण करीन."
एवमुक्तः प्रत्युवाच राजा हैमवतीं नदीम्। `तदा भगीरथो राजन्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः'। पितामहा मे वरदे कपिलेन महानदि
अशी विचारणा झाल्यावर, त्या राजाने सुवर्णमय गंगेचे उत्तर दिले: 'मग, राजन, भगीरथाने दोन्ही हात जोडून नमस्कार केला आणि म्हणाला: हे महानदी, माझे पूर्वज, सागरपुत्र, कपिलामुळे नष्ट झाले.'
अन्वेषमाणास्तुरगं नीता वैवस्वतक्षयम्। षष्टिस्तानि सहस्राणि सागराणां महात्मनाम्
घोडा शोधताना, वैवस्वताने साठ हजार महान आत्म्यांचे सागरपुत्रांचे विनाश केले.
कपिलं देवमासाद्य क्षणेन निधनं गताः। तेषामेवं विनष्टानां स्वर्गे वासो न विद्यते
कपिल देवाच्या सान्निध्यात आल्यावर ते क्षणात नष्ट झाले; अशा प्रकारे नष्ट झालेल्यांना स्वर्गात वास मिळत नाही.
यावत्तानि शरीराणि त्वं जलैर्नाभिषिञ्चसि। तावत्तेषां गतिर्नास्ति सागराणां महानदि
हे महानदी, जोपर्यंत तू आपल्या पाण्याने त्यांच्या देहांना स्नान घालत नाहीस, तोपर्यंत सागरपुत्रांना मुक्ती मिळणार नाही.
स्वर्गं नय महाभागे मत्पितॄन्सगरात्मजान्। तेषामर्थेऽभियाचामि त्वामहं वै महानदि
हे भाग्यवती, माझ्या पूर्वज सागरपुत्रांना स्वर्गात ने, त्यांच्या कल्याणासाठी मी तुला विनंती करतो, हे महानदी.
एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो गङ्गा लोकनमस्कृता। भगीरथमिदं वाक्यं सुप्रीता समभाषत
राजाच्या या शब्दांनी सर्व लोकांनी पूजलेली गंगा अत्यंत आनंदाने भगीरथाशी बोलली.
करिष्यामि माहाराज वचस्ते नात्र संशयः। वेगं तु मम दुर्धार्यं पतन्त्या गगनाच्च्युतम्
राजा, मी तुझं म्हणणं नक्की पूर्ण करीन, यात काहीच शंका नाही. पण आकाशातून पडणाऱ्या माझ्या प्रवाहाचा वेग थांबवणं फार कठीण आहे.
न शक्तस्त्रिषु लोकेषु कश्चिद्धारयितुं नृप। अन्यत्र विबुधश्रेष्ठान्नीलकण्ठान्महेश्वरात्
राजा, या तिन्ही लोकांमध्ये मला थांबवू शकणारा कोणीच नाही, फक्त देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या नीलकंठ महेश्वराशिवाय.
तं तोषय रमहाबाहो तपसा वरदं हरम्। स तु मां प्रच्युतां देवः शिरसा धारयिष्यति
म्हणून, महाबाहू, वर देणाऱ्या हराला तू तप करून प्रसन्न कर. तो देव मी खाली पडल्यावर मला आपल्या डोक्यावर धरेल.
स करिष्यति ते रकामं पितॄणां हितकाम्यया। `तपसाऽऽराधितः शंभुर्भगर्वाँल्लोकभावनः
तो तुझ्या पितरांच्या कल्याणासाठी तुझी इच्छा पूर्ण करील; तपाने संतुष्ट झालेला शंभू, सर्व लोकांचा सर्जनारा, तुझ्या मागणीनुसार कृपा करील.
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्महाराजो भगीरथः। कैलासं पर्वतं गत्वा तोषयामास शंकरम्
हे ऐकून, राजा भगीरथ कैलास पर्वतावर गेला आणि शंकराला प्रसन्न करू लागला.
ततस्तेन समागम्य कालयोगेन केनचित्। `गह्गावतरणं राजन्नयाचत महीपतिः
नंतर योग्य वेळी त्याची भेट घेऊन, त्या राजाने गंगेच्या अवतरणाची विनंती केली.
अगृह्णाच्च वरं तस्माद्गङ्गाया धारणे नृप। स्वर्गे वासं समुद्दिश् पितॄणां स नरोत्तमः
त्याने त्या देवाकडून गंगेच्या धारणेचा आणि आपल्या पितरांना स्वर्गात स्थान मिळवून देण्याचा वर मिळवला.
एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ। विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते
हे भरतश्रेष्ठ, ही देवांची पवित्र नदी कौशिकी आहे; इथेच विश्वामित्रांचा रमणीय आश्रमही दिसतो.
आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः। ऋश्यशृङ्गः सुतो यस् तपस्वी संयतेन्द्रियः
इथेच महात्मा कश्यपांचा पवित्र आश्रम आहे; त्यांचा पुत्र ऋश्यशृंग हा मोठा तपस्वी आणि इंद्रियांवर संयम ठेवणारा होता.