नास्मिन्कुले जातु बभूव राजा यो न प्रजानां प्रियकृत्प्रियश्च। विशेषतः प्रेक्ष्य पितामहानां वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम्
या कुळात असा राजा कधीच झाला नाही की जो प्रजेला प्रिय नव्हता; विशेषतः आपल्या पूर्वजांच्या महान आणि सत्कृत्यांनी भरलेल्या आचारधर्माकडे पाहता.
कथं निधनमापन्नः पिता मम तथाविधः। आचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
माझ्या वडिलांचा, असे असताना, मृत्यू कसा झाला? मला खरी आणि सविस्तर माहिती सांगा; मी सत्य ऐकू इच्छितो.
एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम्। ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञः प्रियहितैषिणः
राजाने असे विचारल्यावर, तुझे मंत्री, जे नेहमीच राजाच्या हितासाठी आणि प्रियतेसाठी इच्छुक होते, त्यांनी घडलेले सर्व काही सांगितले.
स राजा पृथिवीपालः सर्वशस्त्रभृतां वरः। बभूव मृगयाशीलस्तव राजन्पिता सदा
तो राजा, पृथ्वीचा रक्षक आणि सर्व शूरवीरांमध्ये श्रेष्ठ, तुझा वडील, राजन, नेहमीच शिकार करण्यात रमायचा.
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि। अस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषतः
जसा पांडू, बलवान आणि युद्धात श्रेष्ठ धनुर्धर, त्याने सर्व राजकारभार आमच्याकडे पूर्णपणे सोपवले होते—
स कदाचिद्वनगतो मृगं विव्याध पत्रिणा। विद्ध्वा चान्वसरत्तूर्णं तं मृगं गहने वने
एकदा तो जंगलात गेला असताना, त्याने एका हरणाला पिसांच्या बाणाने मारले; जखमी झाल्यावर, तो हरणाचा पाठलाग करत घनदाट जंगलात गेला.
पदातिर्बद्धनिस्त्रिंशस्ततायुधकलापवान्। न चाससाद गहने मृगं नष्टं पिता तव
पायी, तलवार आणि धनुष्य-बाण घेऊन, तुझ्या वडिलांना त्या दाट जंगलात ते हरवलेले हरण सापडले नाही.
परिश्रान्तो वयस्थश्च षष्टिवर्षो जरान्वितः। क्षुधितः स महारण्ये ददर्श मुनिसत्तमम्
वयस्क, साठ वर्षांचे, वृद्धत्वाने थकलेले आणि उपाशी असताना, त्या मोठ्या जंगलात त्यांना एक श्रेष्ठ ऋषी दिसला.
स तं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रते स्थितम्। न च किंचिदुवाचेदं पृष्टोऽपि समुनिस्तदा
राजाने, मनुष्यांचा स्वामी म्हणून, त्या मौनव्रती ऋषीला विचारले; पण विचारले तरी, त्या ऋषीने काहीच उत्तर दिले नाही.
ततो राजा क्षुच्छ्रमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत्स्थितम्। मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं गतः
मग राजा, उपास आणि थकव्यामुळे त्रस्त होऊन, त्या स्थिर उभ्या, शांत आणि मौनव्रती ऋषीकडे पाहून, अचानक रागावला.
न बुबोध च तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम्। स तं क्रोधसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता
राजाला हे कळले नाही की तो ऋषी मौनव्रत पाळत आहे; रागाने भरून, तुझ्या वडिलांनी त्याचा अपमान केला.
मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात्। तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम
मृत साप धनुष्याच्या टोकाने उचलून, तो त्या शुद्ध अंत:करणाच्या ऋषीच्या खांद्यावर ठेवला, हे भरतश्रेष्ठ.
न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वा। तस्थौ तथैव चाक्रुद्धः सर्पं स्कन्धेन धारयन्
त्या बुद्धिमान ऋषीने त्याला काहीच बोलले नाही, ना चांगले ना वाईट; तो तसाच शांतपणे उभा राहिला आणि साप खांद्यावर घेतला.
ततः स राजा राजेन्द्र स्कन्धे तस्य भुजंगमम्। मुनेः क्षुत्क्षाम आसज्य स्वपुरं प्रययौ पुनः
मग तो राजा, राजाधिराज, त्या ऋषीच्या खांद्यावर साप ठेवून, पुन्हा आपल्या नगरात परतला.
ऋषेस्तस्य तु पुत्रोऽभूद्गति जातो महायशाः। शृङ्गी नाम महातेजास्तिग्मवीर्योऽतिकोपनः
त्या ऋषीला एक सुपुत्र होता, गती नावाचा, मोठ्या कीर्तीचा, शृंगी नावाचा, प्रचंड तेजस्वी, तीक्ष्ण सामर्थ्याचा आणि अतिशय रागीट.
ब्रह्माणं समुपागम्य मुनिः पूजां चकार ह। सोऽनुज्ञातस्ततस्तत्र शृङ्गी शुश्राव तं तदा
त्या ऋषीने ब्रह्मदेवाजवळ जाऊन पूजा केली; त्यानंतर, त्याच्या परवानगीने, शृंगीने ते घडलेले ऐकले.
सख्युः सकाशात्पितरं पित्रा ते धर्षितं पुरा। मृतं सर्पं समासक्तं स्थाणुभूतस्य तस्य तम्
राजांच्या वाघा, पूर्वी तुझ्या मित्राच्या वडिलांनी तुझ्या वडिलांचा अपमान केला होता. तेव्हा तुझे वडील एकाच जागी स्थिर उभे होते आणि त्यांच्या अंगावर एक मृत साप टाकलेला होता.
वहन्तं राजशार्दूल स्कन्धेनानपकारिणम्। तपस्विनमतीवाथ तं मुनिप्रवरं नृप
राजा, तो महान तपस्वी, ऋषींच्या श्रेष्ठांपैकी, काहीही अपराध न करता, आपल्या खांद्यावर तो मृत साप घेऊन चालत होता.
जितेन्द्रियं विशुद्धं च स्थितं कर्मण्यथाद्भुतम्। तपसा द्योतितात्मानं स्वेष्वङ्गेषु यतं तदा
तो ऋषी इंद्रियांवर विजय मिळवलेला, शुद्ध, अद्भुत कृत्यांत स्थिर, तपाच्या तेजाने उजळलेला आणि त्या वेळी सर्व अंगांनी संयमित असा होता.
शुभाचारं शुभकथं सुस्थितं तमलोलुपम्। अक्षुद्रमनसूयं च वृद्धं मौनव्रते स्थितम्। शरण्यं सर्वभूतानां पित्रा विनिकृतं तव
तो सदाचरणी, शुभ बोलणारा, खंबीर, लोभ नसलेला, क्षुद्र किंवा मत्सरी नसलेला, वयोवृद्ध, मौनव्रत पाळणारा आणि सर्व जीवांचा आधार होता. तरीही तुझ्या वडिलांनी त्याच्यावर अन्याय केला.
शशापाथ महातेजाः पितरं ते रुषान्वितः। ऋषेः पुत्रो महातेजा बालोऽपि स्थविरद्युतिः
मग त्या ऋषीपुत्राने, ज्याच्या अंगी मोठे तेज होते, जरी तो वयाने लहान असला तरी वृद्धांसारखा तेजस्वी, रागाने तुझ्या वडिलांना शाप दिला.
स क्षिप्रमुदकं स्पृष्ट्वा रोषादिदमुवाच ह। पितरं तेऽभिसन्धाय तेजसा प्रज्वलन्निव
त्याने पटकन पाणी स्पर्श केले आणि प्रचंड तेजाने प्रज्वलित होऊन, रागाने तुझ्या वडिलांना उद्देशून हे शब्द उच्चारले.
अनागसि गुरौ यो मे मृतं सर्पवासृजत्। तं नागस्तक्षकः क्रुद्धस्तेजसा प्रदहिष्यति
ज्याने माझ्या निरपराध आणि पूज्य वडिलांवर मृत साप ठेवला, त्याला नागराज तक्षक रागाने आपल्या तेजाने जाळून टाकेल.
आशीविषस्तिग्मतेजा मद्वाक्यबलचोदितः। सप्तरात्रादितः पापं पश्य मे तपसो बलम्
माझ्या शब्दांच्या सामर्थ्याने प्रेरित झालेला, प्रचंड विषारी आणि प्रखर तेज असलेला तक्षक, सातव्या दिवशी माझ्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य दाखवेल—हे पाहा!
इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र पिता यत्राऽस्य सोऽभवत्। दृष्ट्वा च पितरं तस्मै तं शापं प्रत्यवेदयत्
असे म्हणून तो आपल्या वडिलांकडे गेला आणि त्यांना भेटल्यावर, आपण दिलेला शाप त्यांना सांगितला.
स चापि मुनिशार्दूलः प्रेरयामास ते पितुः। शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं गुणान्वितम्
मग त्या ऋषीश्रेष्ठाने तुझ्या वडिलांचा शिष्य गौरमुख नावाचा, उत्तम स्वभाव आणि गुण असलेला, त्याला पाठवले.
आचख्यौं सत्त्व विश्रान्तो राज्ञः सर्वमशेषतः। शप्तोऽसि मम पुत्रेण यत्तो भव महीपते
तो शांत चित्ताने राजाला सगळे तपशीलवार सांगितले—'माझ्या मुलाने तुला शाप दिला आहे, राजा, तू सावध रहा.'
तक्षकस्त्वां महाराज तेजसाऽसौ दहिष्यति। श्रुत्वा च तद्वचो घोरं पिता ते जनमेजय
'महान राजा, तक्षक तुला आपल्या तेजाने जाळून टाकेल.' हे भीषण शब्द ऐकून, जनमेजय, तुझे वडील—
यत्तोऽभवत्परित्रस्तस्तक्षकात्पन्नगोत्तमात्। ततस्तस्मिंस्तु दिवसे सप्तमे समुपस्थिते
—तक्षक या श्रेष्ठ नागापासून घाबरून आणि सावध झाले. मग सातवा दिवस जेव्हा आला—
राज्ञः समीपं ब्रह्मर्षिः काश्यपो गन्तुमैच्छत। तं ददर्शाथ नागेन्द्रस्तक्षकः [https://vedastudy.wixsite.com/puranastudy/%E0%A4%A4%E0%A4%95-%E0%A4%B7%E0%A4%95 तक्षकोपरि टिप्पणी] काश्यपं तदा
तेव्हा एक ब्रह्मर्षी, कश्यप नावाचा, राजाकडे जायला निघाला. त्याच वेळी नागांचा राजा तक्षकाने कश्यपाला पाहिले.