ततो युद्धं समभवद्देवानां दानवैः सह। मुहूर्तं भरतश्रेष्ठ लोकत्रासकरं महत्
मग, हे भरतश्रेष्ठ, देव आणि दानव यांच्यात एक मोठे युद्ध झाले, ज्यामुळे काही काळ साऱ्या जगाला भीती वाटली.
उद्यतप्रतिविद्धानां स्वङ्गानां वीरबाहुभिः। आसीत्सुतुमुः शब्दः शरीरेष्वभिपात्यताम्
शूर वीरांनी एकमेकांवर हल्ला करताना, त्यांच्या अंगावर वार होत असताना, मोठा गोंगाट उठला.
शिरोभिः प्रपतद्भिश्चाप्यन्तरिक्षान्महीतलम्। तालैरिव महाराज वृन्ताद्भ्रष्टैरदृश्यत
महाराज, आकाशातून पृथ्वीवर जशी ताडफळे देठ तुटून पडतात, तशी माणसांची माने खाली पडताना दिसत होत्या.
ते हेमकवचा भूत्वा कालेयाः परिघायुधाः। त्रिदशानभ्यवर्तन्त दावदग्धा इवाद्रयः
काळेय लोक सोन्याच्या कवचात आणि लोखंडी गदांनी सज्ज होऊन, जणू ज्वाळांनी भाजलेल्या पर्वतांसारखे, देवांवर तुटून पडले.
तेषां वेगवतां वेगं सहितानां प्रधावताम्। न शेकुस्त्रिदशाः सोढुं ते भग्नाः प्राद्रवन्भयात्
त्या एकत्र आलेल्या, वेगाने धावणाऱ्या वीरांचा जोर देवांना सहन झाला नाही; ते घाबरून पळून गेले.
तान्दृष्ट्वा द्रवतो भीतान्सहस्राक्षः पुरंदरः। वृत्रे विवर्धमाने च कश्मलं महदाविशत्
आपले साथीदार घाबरून पळताना आणि वृत्र अधिक बलवान होत असल्याचे पाहून, सहस्त्रदृष्टी इंद्र मोठ्या दुःखात बुडून गेला.
तं शक्तं कश्मलाविष्टं दृष्ट्वा विष्णुः सनातनः। जगाम शरणं शीघ्रं तं तु नारायणं प्रभुम्
शक्र निराशेने ग्रासलेला पाहून, सनातन विष्णू लगेच त्या नारायण प्रभूच्या शरण गेला.
तं शक्रं कश्मलाविष्टं दृष्ट्वा विष्णुः सनातनः। स्वतेजो व्यदधच्छक्रे बलमस्य विवर्धयन्
शक्र दुःखाने ग्रासलेला दिसताच, सनातन विष्णूने स्वतःचे तेज त्याच्यात ओतले आणि त्याची ताकद वाढवली.
विष्णुना गोपितं शक्रं दृष्ट्वादेवगणास्ततः। स्वं स्वंतेजः समादध्युस्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः
विष्णूने शक्राचे रक्षण करत असल्याचे पाहून, सर्व देवांनी आणि पवित्र ब्रह्मर्षींनी आपापले तेज त्याच्यात मिसळले.
स समाप्यायितः शक्रो विष्णुना दैवतैः सह। ऋषिभिश्च महाभागैर्बलवान्समपद्यत
विष्णू, देव आणि थोर ऋषी यांच्या कृपेने शक्र अधिक बलवान झाला.
ज्ञात्वा बलस्थं त्रिदशाधिपं तु ननाद वृत्रो महतो निनादान्। तस् प्रणादेन धरा दिशश्च खं द्यौर्नगाश्चापि चचाल सर्वम्
देवतांचा राजा आता शक्तिमान झाला हे कळताच, वृत्राने मोठ्या आवाजात गर्जना केली. त्या गर्जनेने पृथ्वी, दिशा, आकाश, स्वर्ग आणि पर्वत सगळे थरथरले.
ततो महेन्द्रः परमाभितप्तः श्रुत्वा रवं घोररूपं महान्तम्। भये निमग्नस्त्वरितो मुमोच वज्रं महत्तस्य वधाय राजन्
मग महेंद्र फारच व्याकुळ झाला. तो भयंकर आणि मोठा आवाज ऐकून घाबरला आणि घाईने आपला मोठा वज्र त्याच्या वधासाठी फेकला, हे राजन.
स चक्रवज्राभिहतः पपात महासुरः काञ्चनमाल्यधारी। यथा महाशैलवरः पुरस्ता- त्स मन्दरो विष्णुकराद्विमुक्तः
चक्र आणि वज्राचा प्रहार होऊन, सोन्याच्या माळा घातलेला तो महाशूर पडला, जणू पूर्वी विष्णूच्या हातातून सुटलेला मंदार पर्वत खाली पडतो तसा.
तस्मिन्हते दैत्यवरे भयार्तः शक्रः प्रदुद्राव सरः प्रवेष्टुम्। वज्रं न मेने स्वकराद्विमुक्तं वृत्रं भयाच्चापि हतं न मेने
तो श्रेष्ठ दैत्य मारला गेल्यावर, शक्र घाबरून तलावात लपायला पळाला. त्याला वाटलेच नाही की वज्र हातातून सुटला, किंवा वृत्र खरोखरच मारला गेला.
सर्वे च देवा मुदिताः प्रहृष्टा महर्षयश्चन्द्रमभिष्टुवन्तः। `वृत्रं हतं संददृशुः पृथिव्यां वज्राहतं शैलमिवावदीर्णम्
सर्व देव आनंदित झाले, महर्षीही चंद्राचे स्तुती करत होते. त्यांनी पृथ्वीवर वज्राने फोडलेल्या पर्वतासारखा वृत्र पडलेला पाहिला.
सर्वांश्च दैत्यांस्त्वरिताः समेत्य जघ्नुः सुरा वृत्रवधाभितप्तान्। ते वध्यमानास्त्रिदशैः समेतैः समुद्रमेवाविविशुर्भयार्ताः
मग सर्व देवांनी पटकन एकत्र येऊन, वृत्राच्या मृत्यूने दुःखी झालेल्या दैत्यांना ठार मारायला सुरुवात केली. देवांच्या भीतीने ते दैत्य समुद्रात पळाले.
प्रविश्य चैवोदधिमप्रमेयं झषाकुलं नक्रसमाकुलं च। तदा स्म मन्त्रं सहिताः प्रचक्रु- स्त्रैलोक्यनाशार्थमभिप्रयत्नात्
ते सर्व माशांनी आणि मगरांनी भरलेल्या अथांग समुद्रात गेले आणि तिथे एकत्र येऊन तीनही लोकांचा नाश करण्यासाठी विधी करू लागले.
तत्रस्म केचिन्मतिनिश्चयज्ञा- स्तांस्तानुपयानुपवर्णयन्ति। तेषां तु तत्रक्रमकालयोगा- द्धोरा मतिश्चिन्तयतां बभूव
तिथे काहीजण ठाम आणि शहाणे होते, त्यांनी विविध उपाय सांगितले. त्या सर्वांच्या चर्चा आणि काळानुसार, त्यांच्या मनात भयंकर विचार आला.
ये सन्ति विद्यातपसोपपन्ना- स्तेषां विनाशः प्रथमं तु कार्यः। लोका हि सर्वे तपसा ध्रियन्ते तस्मात्त्वरध्वं तपसः क्षयाय
ज्यांच्याकडे विद्या आणि तपश्चर्या आहे, त्यांचा आधी नाश केला पाहिजे. कारण सर्व जग तपामुळेच टिकून आहे, म्हणून तपाचा नाश करण्यासाठी लवकर चला.
येसन्ति केचिच्च वसुंधरायां तपस्विनो धर्मविदश् तज्ज्ञाः। तेषां वधः क्रियतां क्षिप्रमेव तेषु प्रनष्टेषु जगत्प्रनष्टम्
जे पृथ्वीवर तप करणारे, धर्म जाणणारे आणि तपात निपुण आहेत, त्यांचा लवकरच नाश करा. ते संपले की जगच नष्ट होईल.
एवं हि सर्वे गतबुद्धिभावा जगद्विनाशे परमप्रहृष्टाः। दुर्गं समाश्रित्य महोर्मिमन्तं रत्नाकरं वरुणस्यालयं स्म
अशा प्रकारे सर्वजण जगाच्या विनाशासाठी ठरवून खूप आनंदी झाले आणि मोठ्या लाटा असलेल्या, दुर्गम अशा वरुणाच्या समुद्रात आश्रय घेतला.
समुद्रं ते समाश्रित्य वरुणं निधमम्भसः। कालेयाः संप्रवर्तन्त त्रैलोक्यस्य विनाशने
समुद्रात, वरुणाच्या पाण्यात लपून, कालेयांनी तीनही लोकांचा नाश करण्याचा संकल्प केला.
ते रात्रौ समभिक्रुद्धा भक्षयन्ति सदा मुनीन्। आश्रमेषु च ये सन्ति पुण्येष्वायतनेषु च
रात्री ते संतप्त होऊन नेहमीच ऋषी, आश्रमात आणि पवित्र स्थळी असलेल्यांना खात असत.
वसिष्ठस्याश्रमे विप्रा भक्षितास्तैर्दुरात्मभिः। अशीतिः शतमष्टौ च नव चान्ये तपस्विनः
वसिष्ठांच्या आश्रमात, त्या दुष्टांनी ऐंशी आठ आणि नऊ असे एकूण नव्वद तपस्वी ब्राह्मणांना खाल्ले.
च्यवनस्याश्रमं गत्वा पुण्यं द्विजनिषेवितम्। फलमूलाशनानां हि मुनीनां भक्षितं शतम्
च्यवन ऋषींच्या आश्रमात, जिथे अनेक ब्राह्मण सतत वावरत असत, तिथे शंभर फळमुळांवर जगणारे साधू त्या दुष्ट राक्षसांनी खाल्ले.
एवं रात्रौ स्म कुर्वन्ति विविशुश्चार्णवं दिवा। `कालेयास्ते दुरात्मानो भक्षयन्तस्तपोधनान्
रात्री हे कालय राक्षस असेच कृत्य करत आणि दिवसा समुद्रात लपून बसत. हे दुष्ट कालय, तपश्चर्येने परिपूर्ण असलेल्या साधूंना खात असत.
भरद्वाजाश्रमे चैव नियता ब्र्हमचारिणः। वाय्वाहाराम्बुभक्षाश्च विंशतिः संनिषूदिताः
भरद्वाज ऋषींच्या आश्रमातही, वायू आणि पाण्यावर जगणारे व्रती ब्रह्मचारी असे वीस साधू त्या राक्षसांनी ठार मारले.
एवं क्रमेण सर्वांस्तानाश्रमान्दानवास्तदा। निशायां परिबाधन्ते समुद्राम्बुबलाश्रयात्। कालोपसृष्टाः कालेया घ्नन्तो द्विजगणान्बहून्
अशा रीतीने त्या काळात, कालय राक्षस समुद्राच्या पाण्याच्या बळावर, रात्रीच्या वेळी सर्व आश्रमांवर हल्ला करून, अनेक ब्राह्मणांचा वध करू लागले.
न चैनानन्वबुध्यन्त मनुजा मनुजोत्तम। एवं प्रवृत्तान्दैत्यांस्तांस्तापसेषु तपस्विषु
हे मनुष्यश्रेष्ठा, असे करत असताना, ते दैत्य तपश्चर्येत मग्न असलेल्या साधूंना त्रास देतात हे साधारण लोकांना कळलेच नाही.
क्षयाय जगतः क्रूराः पर्यटन्ति स्म मेदिनीम्
हे क्रूर राक्षस पृथ्वीवर संचार करत, जगाचा नाश करण्यासाठी हिंडू लागले.