इत्युक्तस्त्वाह भगवंस्त्वं नाधिक्षेप्तुमर्हसि। नाहमप्यधमो धर्मे क्षत्रियाणां द्विजातिषु। इश्र्वाकूणां विशेषेण बाहुवीर्ये न कत्थनम्
असे ऐकून त्या पूज्याने उत्तर दिले, 'तू मला आव्हान देऊ नकोस; मी क्षत्रिय किंवा ब्राह्मणांच्या धर्मात कमी नाही, विशेषतः इक्ष्वाकू वंशात, आणि मी बळाचा गर्वही करत नाही.'
तमेवं वादिनं तत्र रामो वचनमब्रवीत्। अलं वै व्यपदेशेन धनुरायच्छ राघव
त्याने असे बोलल्यावर राम म्हणाला, 'पुरे झाले बोलणे; आता धनुष्य चढव, राघव.'
ततो जग्राह रोषेण क्षत्रियर्षभमूदनम्। रामो दाशरथिर्दिव्यं हस्ताद्रामस्य कार्मुकम्
तेव्हा दाशरथी राम, क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ, संतापाने उठून, राम जमदग्न्याच्या हातातून दिव्य धनुष्य उचलले.
धनुरारोपयामास सलील इव भारत। ज्याशब्दमकरोच्चैव स्मयमानः स वीर्यवान्। तस्य शब्दस् भूतानि वित्रसन्त्यशनेरिव
त्याने ते धनुष्य सहजपणे चढवले आणि आपल्या सामर्थ्यावर हसत, त्याने प्रत्यंचेचा मोठा आवाज केला; त्या आवाजाने सर्व जीव जणू काही प्रलयच झाला असे भितीने थरथरले.
अथाब्रवीत्तदा रामो रामं दाशरथिस्तदा। इदमारोपितं ब्र्हमन्किमन्यत्करवाणि ते
तेव्हा दाशरथी रामाने त्या ब्राह्मण रामाला विचारले, "हे धनुष्य मी चढवले आहे, ब्राह्मण. आता आणखी काय करावे सांग?"
तस्य रामो ददौ दिव्यं जामदग्न्यो महात्मनः। शरमाकर्णदेशान्तमयमाकृष्यतामिति
मग महात्मा जमदग्न्य रामाने त्याला एक दिव्य बाण दिला आणि म्हणाला, "हा बाण कानापर्यंत ओढ आणि सोड."
एतच्छ्रुत्वाऽब्रवीद्रामः प्रदीप्त इव मन्युना। श्रूयते क्षम्यते चैव दर्पपूर्णोसि भार्गव
हे ऐकून राम संतापाने जणू जळू लागला आणि म्हणाला, "तू संयमासाठी प्रसिद्ध आहेस, पण तुझ्यात गर्व भरलेला आहे, भार्गव."
त्वया ह्यधिगतं तेजः क्षत्रियेभ्यो विशेषतः। पितामहप्रसादेन तेन मां क्षिपसि ध्रुवम्। पश्य मां स्वेन रूपेण चक्षुस्ते वितराम्यहम्
"तुला मिळालेले तेज, विशेषतः क्षत्रियांवरचे, ते तुझ्या आजोबांच्या कृपेने मिळाले आहे; म्हणूनच तू मला आव्हान देतोस. आता माझे खरे रूप पाहा—मी तुला ते दाखवतो."
ततो रामशरीरे वै रामः पश्यति भार्गवः। आदित्यान्सवसून्रुद्रान्साध्यांश्च समरुद्गणान्
मग भार्गव रामाने त्या रामाच्या देहात आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य आणि मरुतगण पाहिले.
पितरो हुताशनश्चैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा। गन्धर्वा राक्षसा यक्षा नद्यस्तीर्थानि यानि च
त्याने पितर, अग्नी, तारे, ग्रह, गंधर्व, राक्षस, यक्ष, नद्या आणि सर्व तीर्थस्थाने पाहिली.
ऋषयो वालखिल्याश्च ब्र्हमभूताः सनातनाः। देवर्षयश्च कार्त्स्न्येन समुद्राः पर्वतास्तथा
त्याने ऋषी, वालखिल्य, सनातन ब्रह्मभूत, सर्व देवर्षी, समुद्र आणि पर्वतही पाहिले.
वेदाश्च सोपनिषदो वषट्कारैः सहाध्वरैः। चेतोमन्ति च सामानि धनुर्वेदश्च भारत। मेघवृन्दानि वर्षाणि विद्युतश्च युधिष्ठिर
त्याने वेद, उपनिषद, यज्ञातील उच्चार, चैतन्य असलेली सामगीते, धनुर्वेद, मेघ, पाऊस आणि वीजही पाहिली.
ततः स भगवान्विष्णुस्तं वै बाणं मुमोच ह। शुष्काशनिसमाकीर्णं महोल्काभिश्च भारत
मग भगवान विष्णूंनी तो बाण सोडला, जो कोरड्या वीजेने आणि जळत्या उल्कांनी वेढलेला होता.
पांसुवर्षेण महता मेघवर्षैश्च भूतलम्। भूमिकम्पैश्च निर्घातैर्नादैश्च विपुलैरपि
त्या वेळी मोठ्या धुळीच्या वृष्टीने, पावसाच्या धारेने, भूकंप, गडगडाट आणि प्रचंड आवाजाने पृथ्वी व्यापली.
स रामं विह्वलं कृत्वा तेजश्चाक्षिप्य केवलम्। आगच्छज्ज्वलितो बाणो रामबाहुप्रचोदितः
रामाच्या भुजबलाने सोडलेला तो बाण, जमदग्न्य रामाचे तेज हिरावून, त्याला गोंधळून टाकून, प्रज्वलित होत पुढे गेला.
स तु विह्वलतां गत्वा प्रतिलभ्य च चेतनाम्। रामः प्रत्यागतप्राणः प्राणमद्विष्णुतेजसम्
गोंधळून गेलेला जमदग्न्य राम, शुद्धीवर आला आणि विष्णूच्या तेजाने हरवलेले प्राण पुन्हा मिळवले.
विष्णुना सोभ्यनुज्ञातो महेन्द्रमगमत्पुनः। भीतस्तु तत्रन्यवसद्ब्रीडितस्तु महातपाः
विष्णूने परवानगी दिल्यावर, तो पुन्हा महेंद्र पर्वतावर गेला; पण भीतीने आणि लाजेने, तो महातपस्वी तिथेच राहिला.
ततः संवत्सरेऽतीते हृतौजसमवस्थितम्। निर्मदं दुःखितं दृष्ट्वा पितरो राममब्रुवन्
वर्षभरानंतर, शक्तिहीन, नम्र आणि दुःखी झालेला राम पाहून, पितरांनी त्याला सांगितले.
न वै सम्यगिदं पुत्र विष्णुमासाद्य वैकृतम्। स हि पूज्यश्च मान्यश्च त्रिषु लोकेषु सर्वदा
"पुत्रा, विष्णूला भेटून असा बदल होणे योग्य नाही; कारण तो तिन्ही लोकांत नेहमी पूजनीय आणि मान्य आहे."
गच्छ पुत्रनदीं पुण्यां वधूसरकृताह्वयाम्। तत्रोपस्पृश्य तीर्थेषु पुनर्वपुरवाप्स्यसि
"पुत्रा, वधूसरा नावाच्या पवित्र नदीकडे जा; तिथे तीर्थांवर स्नान केल्यावर तुला पुन्हा आपले रूप मिळेल."
दीप्तोदं नाम तत्तीर्थं यत्रते प्रतितामहः। भृगुर्देवयुगे राम तप्तवानुत्तमं तपः
भरतवंशीय, तिथे 'दीप्तोद' नावाचं एक पवित्र स्थान आहे, जिथे देवयुगात भृगु ऋषींनी अत्यंत कठोर तपस्या केली होती.
तत्तथा कृतवान्रामः कौन्तेय वचनात्पितुः। प्राप्तवांश्च पुनस्तेजस्तीर्थेऽस्मिन्पाण्डुनन्दन
कौन्तेय, तिथेच रामानं वडिलांच्या आज्ञेवरून तशीच तपश्चर्या केली आणि या तीर्थात पुन्हा एकदा मोठं तेज मिळवलं, पांडुपुत्रा.
एतदीदृशकं तात रामेणाक्लिष्टकर्मणा। प्राप्तमासीन्महाराज विष्णुमासाद्य वै पुरा
तात, पापरहित रामानं इथे पूर्वी विष्णूला प्राप्त होऊन असं मोठं पुण्य मिळवलं होतं, राजन.
भूय एवाहमिच्छामि महर्षेस्तस्य धीमतः। कर्मणां विस्तरं श्रोतुमगस्त्यस्य द्विजात्तम
माझी पुन्हा एकदा इच्छा आहे की, त्या बुद्धिमान अगस्त्य ऋषींच्या कृत्यांची सविस्तर कथा ऐकावी, द्विजश्रेष्ठ.
शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतामतिमानुषीम्। अगस्त्यस्य महाराज प्रभावममितौजसः
राजा, अमाप तेज असलेल्या अगस्त्य ऋषींची अद्भुत आणि दिव्य कथा ऐक, हे राजन.
आसन्कृतयुगे घोरा दानवा युद्धदुर्मदाः। कालकेया इतिख्याता गणाः परमदारुणाः
कृतयुगात काळकेय नावाचे अतिशय भयंकर आणि युद्धात वेडे झालेले दानव होते.
ते तु वृत्रं समाश्रित्य नानाप्रहरणोद्यताः। समन्तात्पर्यधावन्त महेन्द्रप्रमुखान्सुरान्
ते सर्व दानव वृताच्या आश्रयाला जाऊन, वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज होऊन, महेंद्रासह सर्व देवांवर चहुबाजूंनी तुटून पडले.
ततो वृत्रवधे यत्नमकुर्वंस्त्रिदशाः पुरा। पुरंदरं पुरस्कृत्य ब्रह्माणमुपतस्थिरे
मग वृताचा वध करण्यासाठी पूर्वी देवांनी प्रयत्न केले आणि पुरंदराला पुढे करून ब्रह्मदेवाजवळ गेले.
कृताञ्जलींस्तु तान्सर्वान्परमेष्ठीत्युवाच ह। विदितं मे सुराः सर्वं यद्वः कार्यं चिकीर्षितम्
सर्व देवांनी हात जोडून उभं राहिल्यावर, परमेच्छाने त्यांना सांगितलं, 'देवांनो, तुम्हाला जे काही करायचं आहे, ते मला माहीत आहे.'
तमुपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ। दधीच इतिविख्यातो महानृषिरुदारधीः
'मी तुम्हाला तो उपाय सांगतो, ज्यामुळे तुम्ही वृताचा वध करू शकता. दधीचि नावाचे एक महान आणि उदार मनाचे ऋषी आहेत.'