स बाल एवतेजस्वी पितुस्तस्य निवेशने। इध्मानां भारमाजह्रे इध्मवाहस्ततोऽभवत्
लहानपणीच तो तेजस्वी मुलगा वडिलांच्या घरी राहत होता. तो नेहमी इंधनाची मोळी आणायचा, म्हणून त्याला 'इंधनवाह' असे नाव मिळाले.
तथायुक्तं तु तं दृष्ट्वा मुमुदे स मुनिस्तदा। एवं स जनयामास भारतापत्यमुत्तमम्। लेभिरे पितरश्चास्य लोकान्राजन्यथेप्सितान्
असा त्याचा उद्योग पाहून ऋषी फार आनंदी झाले. अशा रीतीने त्याने उत्तम पुत्र जन्माला घातला आणि त्याच्या पितरांना राजांसारखे हवे ते लोक मिळाले.
अगस्त्यस्याश्रमश्चायमत ऊर्ध्वं विशांपते। ख्यातो भुवि महाराज तेजसा तस्य धीमतः
हे राजन, हा अगस्ती ऋषींचा आश्रम आहे, जो त्यांच्या तेजामुळे पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे.
प्राह्लादिरेवं वातापिर्ब्रह्मघ्नो दुष्टचेतनः। एवं विनाशितो राजन्नगस्त्येन महात्मना। तस्यायमाश्रमो राजन्रमणीयैर्गुणैर्युतः
राजा, प्रह्लादाचा वंशज वातापी, जो ब्राह्मणहंता आणि दुष्ट होता, त्याचा अगस्ती या महात्म्याने नाश केला. हा त्याचा आश्रम आहे, जो सुंदर गुणांनी भरलेला आहे.
एषा भागीरथी पुण्या देवगन्धर्वसेविता। वातेरिता पताकेव विराजति नभस्तले
ही भागीरथी पवित्र आहे, देव आणि गंधर्व तिची सेवा करतात. वाऱ्याने फडकणाऱ्या पताकेसारखी ती आकाशात शोभून दिसते.
प्रतार्यमाणा कूटेषु यथा निम्नेषु नित्यशः। शिलातलेषु संत्रस्ता पन्नगेन्द्रवधूरिव
ती नेहमी खडकांवर आदळते आणि खळग्यांत खाली जाते, दगडांच्या पृष्ठभागावर घाबरलेल्या नागराजाच्या पत्नीप्रमाणे थरथरते.
दक्षिणां वै दिशं सर्वां प्लावयन्ती च मातृवत्। पूर्वं शंभोर्जटाभ्रष्टा समुद्रमहिषी प्रिया। अस्यां नद्यां मुपुण्यायां यथेष्टमवगाह्यताम्
दक्षिण दिशेला आईसारखी पाणी पसरवणारी, शंभूच्या जटांमधून खाली पडलेली, समुद्राची प्रिय राणी असलेली ही पुण्यवती नदी आहे. या पवित्र नदीत मनसोक्त स्नान करा.
युधिष्ठिर निबोधेदं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। भृगोस्तीर्थं महाराज महर्षिगणसेवितम्
युधिष्ठिरा, ऐक, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेले हे भृगूचे तीर्थ आहे, जिथे महर्षींच्या समुदायाने सेवा केली आहे.
यत्रोपस्पृष्टवान्रामो हृतंतेजस्तदाप्तवान्। अत्र त्वंभ्रातृभिः सार्धं कृष्णया चैव पाण्डव
इथे रामाने स्नान करून आपली हरवलेली शक्ती पुन्हा मिळवली होती. पांडवा, इथे तू आपल्या भावांसह आणि कृष्णेसह ये.
दुर्योधनहृतंतेजः पुनरादातुमर्हसि। कृतवैरेण रामेण यथा कचोपहृतं पुनः
दुर्योधनाने तुझी जी शक्ती घेतली आहे, ती पुन्हा मिळवावी, जसे रामाने वैरानंतर कचासारखे आपले हरवलेले पुन्हा मिळवले.
स तत्रभ्रातृभिश्चैव कृष्णया चैव पाण्डवः। स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयामास भारत
तेथे पांडवाने भावांसह आणि कृष्णेसह स्नान केले आणि देवांना व पितरांना तर्पण केले, हे भारत.
तस्य तीर्थस्य रूपं वै दीप्ताद्दीप्ततरं बभौ। अप्रवृष्यतरश्चासीच्छात्रवाणां नरर्षभ
त्या तीर्थाचे रूप तेजस्वीपेक्षा अधिक तेजस्वी दिसत होते आणि ते शत्रूंच्या प्रदेशापेक्षा अधिक कोरडे होते, हे नरश्रेष्ठ.
अपृच्छच्चैव राजेन्द्र लोमशं पाण्डुनन्दनः। भगवन्किमर्थं रामस्य हृतमासीद्वपुः प्रभो। कथं प्रत्याहृतंचैव एतदाचक्ष्व पृच्छतः
त्यावेळी पांडुपुत्राने लोमश ऋषींना विचारले, 'भगवन्, रामाची शक्ती का हरवली होती आणि ती कशी परत मिळाली? कृपया मला सांगा.'
शृणु रामस्य राजेन्द्र भार्गवस्य च धीमतः। जातो दशरथस्यासीत्पुत्रो रामो महात्मनः
राजेंद्र, आता रामाची, भृगुवंशीय बुद्धिमान रामाची कथा ऐक. दशरथाला राम नावाचा महान पुत्र झाला.
विष्णुः स्वेन शरीरेण रावणस्य वधाय वै। पश्यामस्तमयोध्यायां जातं दाशरथिं ततः
विष्णू स्वतः रावणाचा वध करण्यासाठी आपल्या रूपात अयोध्येत दशरथाचा पुत्र म्हणून जन्माला आला.
ऋचीकनन्दनो राभो भार्गवो रेणुकासुतः। तस् दाशरथेः श्रुत्वा ररामस्याक्लिष्टकर्मणः
ऋचीकाचा पुत्र, भृगुवंशीय, रेणुकेचा मुलगा राम, दशरथपुत्र रामाच्या निष्कलंक कृत्यांची बातमी ऐकली.
कौतूहलान्वितो रामस्त्वयोध्यामगमत्पुनः। जिज्ञासमानो रामस्य वीर्यं दाशरथेस्तदा
कौतुकाने भरून राम पुन्हा अयोध्येला गेला, त्या वेळी दशरथपुत्र रामाचे सामर्थ्य जाणून घेण्याची इच्छा होती.
तं वै दशरथः श्रुत्वा वियान्तमुपागतम्। प्रेषयामास रामस्य रामं पुत्रं पुरस्कृतम्
त्याच्या येण्याची बातमी ऐकून दशरथाने आपल्या पुत्राला, इतरांसह, त्याच्या स्वागतासाठी पाठवले.
स तमभ्यागतं दृष्ट्वा उद्यतास्त्रमवस्थितम्। प्रहसन्निव कोन्तेय रामो वचनमब्रवीत्
तो शस्त्रासह सज्ज होऊन समोर येताना पाहून, कुंतीपुत्रा, रामाने हसत हसत त्याला असे सांगितले.
कृतकालं हि राजेन्द्र धनुरेतन्मया विभो। समारोपय यत्नेन यदि शक्नोषि पार्तिव
'हे राजेंद्र, हे धनुष्य योग्य वेळी तयार केले आहे; जर तुला जमत असेल तर प्रयत्न करून ते चढव.'
इत्युक्तस्त्वाह भगवंस्त्वं नाधिक्षेप्तुमर्हसि। नाहमप्यधमो धर्मे क्षत्रियाणां द्विजातिषु। इश्र्वाकूणां विशेषेण बाहुवीर्ये न कत्थनम्
असे ऐकून त्या पूज्याने उत्तर दिले, 'तू मला आव्हान देऊ नकोस; मी क्षत्रिय किंवा ब्राह्मणांच्या धर्मात कमी नाही, विशेषतः इक्ष्वाकू वंशात, आणि मी बळाचा गर्वही करत नाही.'
तमेवं वादिनं तत्र रामो वचनमब्रवीत्। अलं वै व्यपदेशेन धनुरायच्छ राघव
त्याने असे बोलल्यावर राम म्हणाला, 'पुरे झाले बोलणे; आता धनुष्य चढव, राघव.'
ततो जग्राह रोषेण क्षत्रियर्षभमूदनम्। रामो दाशरथिर्दिव्यं हस्ताद्रामस्य कार्मुकम्
तेव्हा दाशरथी राम, क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ, संतापाने उठून, राम जमदग्न्याच्या हातातून दिव्य धनुष्य उचलले.
धनुरारोपयामास सलील इव भारत। ज्याशब्दमकरोच्चैव स्मयमानः स वीर्यवान्। तस्य शब्दस् भूतानि वित्रसन्त्यशनेरिव
त्याने ते धनुष्य सहजपणे चढवले आणि आपल्या सामर्थ्यावर हसत, त्याने प्रत्यंचेचा मोठा आवाज केला; त्या आवाजाने सर्व जीव जणू काही प्रलयच झाला असे भितीने थरथरले.
अथाब्रवीत्तदा रामो रामं दाशरथिस्तदा। इदमारोपितं ब्र्हमन्किमन्यत्करवाणि ते
तेव्हा दाशरथी रामाने त्या ब्राह्मण रामाला विचारले, "हे धनुष्य मी चढवले आहे, ब्राह्मण. आता आणखी काय करावे सांग?"
तस्य रामो ददौ दिव्यं जामदग्न्यो महात्मनः। शरमाकर्णदेशान्तमयमाकृष्यतामिति
मग महात्मा जमदग्न्य रामाने त्याला एक दिव्य बाण दिला आणि म्हणाला, "हा बाण कानापर्यंत ओढ आणि सोड."
एतच्छ्रुत्वाऽब्रवीद्रामः प्रदीप्त इव मन्युना। श्रूयते क्षम्यते चैव दर्पपूर्णोसि भार्गव
हे ऐकून राम संतापाने जणू जळू लागला आणि म्हणाला, "तू संयमासाठी प्रसिद्ध आहेस, पण तुझ्यात गर्व भरलेला आहे, भार्गव."
त्वया ह्यधिगतं तेजः क्षत्रियेभ्यो विशेषतः। पितामहप्रसादेन तेन मां क्षिपसि ध्रुवम्। पश्य मां स्वेन रूपेण चक्षुस्ते वितराम्यहम्
"तुला मिळालेले तेज, विशेषतः क्षत्रियांवरचे, ते तुझ्या आजोबांच्या कृपेने मिळाले आहे; म्हणूनच तू मला आव्हान देतोस. आता माझे खरे रूप पाहा—मी तुला ते दाखवतो."
ततो रामशरीरे वै रामः पश्यति भार्गवः। आदित्यान्सवसून्रुद्रान्साध्यांश्च समरुद्गणान्
मग भार्गव रामाने त्या रामाच्या देहात आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य आणि मरुतगण पाहिले.
पितरो हुताशनश्चैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा। गन्धर्वा राक्षसा यक्षा नद्यस्तीर्थानि यानि च
त्याने पितर, अग्नी, तारे, ग्रह, गंधर्व, राक्षस, यक्ष, नद्या आणि सर्व तीर्थस्थाने पाहिली.