इल्वलस्तु विषण्णोऽभूद्दृष्ट्वा जीर्णं महासुरम्। प्राञ्जलिश्च सहामात्यैरिदं वचनमब्रवीत्। किमर्थमुपयाताः स्थ ब्रूत किं करवाणि वः
महान असुर पचला आहे हे पाहून इल्वला निराश झाला. त्याने हात जोडून, आपल्या मंत्र्यांसह विचारले, "तुम्ही कशासाठी आलात? सांगा, मी तुमच्यासाठी काय करू?"
प्रत्युवाच ततोऽगस्त्यः प्रहसन्निल्वलं तदा। ईशोस्यसुर विद्मस्त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम्
मग अगस्त्य ऋषी हसत इल्वलाला म्हणाले, "असुरा, आम्हा सर्वांना माहीत आहे की तू धनाचा स्वामी आहेस."
एते च नातिधनिनो धनाशा महती मम। यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नः
"हे लोक फार श्रीमंत नाहीत, आणि मला भरपूर धनाची इच्छा आहे. इतरांना त्रास न देता, तुझ्या शक्तीनुसार आम्हाला वाटा दे."
ततोऽवमत्य तमृषिमिल्वलो वाक्यमब्रवीत्। दित्सितं यदि वेत्सि त्वंततो दास्यामि ते वसु
मग इल्वलाने त्या ऋषीकडे तुच्छतेने पाहून म्हणाले, "तुला काय द्यायचे आहे ते माहित असेल, तर मी तुला धन देईन."
गवां दशसहस्राणि राज्ञामेकैकशोऽसुर। तावदेव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर
"प्रत्येक राजासाठी दहा हजार गायी आणि तितकेच सोने तू द्यायचे आहेस, हे महान असुरा."
मह्यं ततो वै द्विगुणं रथश्चैव हिरण्मयः। मनोजवौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर
"माझ्यासाठी त्याच्या दुप्पट, एक सुवर्ण रथ आणि दोन मनासारखे वेगवान घोडे तू द्यायचे आहेस, हे महान असुरा."
उल्वलस्तु मुनिं प्राह सर्वमस्ति यथाऽऽत्थ माम्। सर्वमेतत्प्रदास्यामि हिरण्यं गाश्च यद्धनम्। रथं तु यदवोचो मां नैतं विद्म हिरण्मयम्
उल्वलाने त्या ऋषींना म्हटलं, "तुम्ही माझ्याबद्दल जे काही सांगितलं, ते सर्व खरं आहे. हे सोनं, गायी आणि बाकीचं धन मी तुम्हाला देतो. पण तुम्ही ज्या सोन्याच्या रथाबद्दल बोललात, असा रथ माझ्याकडे नाही हे मला माहीत नाही."
न मे वागनृता काचिदुक्तपूर्वा महाऽसुर। विज्ञायतां रथः साधु व्यक्तमस्ति हिरण्मयः
माझ्या तोंडून कधीही खोटं शब्द निघालं नाही, हे महाशूरा. तो रथ नीट तपासा, तो नक्कीच सोन्याचा आहे.
विज्ञायमानः स रथः कौन्तेयासीद्धिरण्मयः'। ततः प्रव्यथितो दैत्यो ददावभ्यधिकं वसु
रथ नीट पाहिल्यावर, कुंतीपुत्रा, तो खरोखर सोन्याचा निघाला. मग त्या दैत्याला फारच घाबरून जास्त धन द्यावं लागलं.
विवाजी च सुवाजी च तस्मिन्युक्तौ रथे हयौ। ऊहतुः स वसूनाशु तावगस्त्याश्रमं प्रति। सर्वान्राज्ञः सहागस्त्यान्निमेषादिव भारत
त्या रथाला दोन सुंदर आणि वेगवान घोडे जोडले होते. त्यांनी अगस्तीच्या आश्रमाकडे सर्व धन, सर्व राजे आणि अगस्ती ऋषी यांना क्षणात नेलं.
इल्वलस्त्वनुगम्यैनमगस्त्यं हन्तुमैच्छत। भस्म चक्रे महातेजा हुङ्कारेण महाऽसुरम्
इल्वलाने अगस्ती ऋषींचा पाठलाग करून त्यांना मारण्याचा प्रयत्न केला. पण त्या तेजस्वी ऋषीने फक्त एक हुंकार केला आणि त्या महाशक्तिशाली असुराला राख करून टाकलं.
अगस्त्येनाभ्यनुज्ञाता जग्मू राजर्षयस्तदा। कृतवांश् मुनिः सर्वं लोपामुद्राचिकीर्षितम्
अगस्ती ऋषींच्या परवानगीने ते राजर्षी तिथून निघून गेले. ऋषींनी लोपा मुद्रेला हवी असलेली सर्व कामगिरी पूर्ण केली होती.
कृतवानसि तत्सर्वं भगवन्मम काङ्क्षितम्। उत्पादय सकृन्मह्यमपत्यं वीर्यवत्तरम्
भगवंत, तुम्ही माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण केल्या. आता मला एकदा तरी पराक्रमी पुत्र द्या.
तुष्टोऽहमस्मि कल्याणि तव वृत्तेन शोभने। विचारणामपत्ये तु तव वक्ष्यामि तां शृणु
शोभे, तुझ्या वागण्याने मी अत्यंत आनंदी आहे. अपत्याबद्दल तुला सांगतो, नीट ऐक.
सहस्रं तेऽस्तु पुत्राणआं शतं वा तत्समं तव। दश वा शततुल्याः स्युरेको वाऽपि सहस्रजित्
तुला हजार पुत्र मिळू शकतात, किंवा त्यांच्यासारखे शंभर, किंवा शंभरासारखे दहा, किंवा एक असा पुत्र मिळू शकतो जो हजारांना हरवेल.
सहस्रसंमितः पुत्र एकोप्यस्तु तपोधन। एको हि बहुभिः श्रेयान्विद्वान्साधुरसाधुभिः
तपस्विनी, तुला एक पुत्र मिळो जो हजारांसारखा असेल. कारण एक विद्वान आणि सत्त्वशील पुत्र अनेक अयोग्य मुलांपेक्षा श्रेष्ठ असतो.
स तथेति प्रतिज्ञाय तया समगमन्मुनिः। समये समशीलिन्या श्रद्धावान्श्रद्दधानया
तीने 'तसेच होवो' असे मान्य केले आणि ती शुद्ध आणि श्रद्धेने त्या ऋषींसोबत एकरूप झाली.
तत आधाय गर्भं तमगमद्वनमेव सः। तस्मिन्वनगते गर्भो ववृधे सप्त शारदान्
मग गर्भधारणा झाल्यावर तो ऋषी पुन्हा वनात गेला. तिथे, सात वर्षे त्या गर्भाचा वाढ होत राहिला.
सप्तमेऽब्दे गते चापि प्राच्यवत्स महाकविः। ज्वलन्निव प्रभावेन दृढस्युर्नाम भारत
सातवे वर्ष पूर्ण झाल्यावर, तो महान कवी जन्माला आला. तो तेजाने झळकत होता आणि त्याचे नाव दृढस्यु ठेवले गेले.
साङ्गोपनिषदान्वेदाञ्जपन्नेव महातपाः। तस्य पुत्रोऽभवदृषेः स तेजस्वी महानृषिः
वेद आणि उपनिषदांचा जप करत, त्या महान तपस्वी ऋषींचा तेजस्वी पुत्र जन्माला आला, जो मोठा ऋषी झाला.
स बाल एवतेजस्वी पितुस्तस्य निवेशने। इध्मानां भारमाजह्रे इध्मवाहस्ततोऽभवत्
लहानपणीच तो तेजस्वी मुलगा वडिलांच्या घरी राहत होता. तो नेहमी इंधनाची मोळी आणायचा, म्हणून त्याला 'इंधनवाह' असे नाव मिळाले.
तथायुक्तं तु तं दृष्ट्वा मुमुदे स मुनिस्तदा। एवं स जनयामास भारतापत्यमुत्तमम्। लेभिरे पितरश्चास्य लोकान्राजन्यथेप्सितान्
असा त्याचा उद्योग पाहून ऋषी फार आनंदी झाले. अशा रीतीने त्याने उत्तम पुत्र जन्माला घातला आणि त्याच्या पितरांना राजांसारखे हवे ते लोक मिळाले.
अगस्त्यस्याश्रमश्चायमत ऊर्ध्वं विशांपते। ख्यातो भुवि महाराज तेजसा तस्य धीमतः
हे राजन, हा अगस्ती ऋषींचा आश्रम आहे, जो त्यांच्या तेजामुळे पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे.
प्राह्लादिरेवं वातापिर्ब्रह्मघ्नो दुष्टचेतनः। एवं विनाशितो राजन्नगस्त्येन महात्मना। तस्यायमाश्रमो राजन्रमणीयैर्गुणैर्युतः
राजा, प्रह्लादाचा वंशज वातापी, जो ब्राह्मणहंता आणि दुष्ट होता, त्याचा अगस्ती या महात्म्याने नाश केला. हा त्याचा आश्रम आहे, जो सुंदर गुणांनी भरलेला आहे.
एषा भागीरथी पुण्या देवगन्धर्वसेविता। वातेरिता पताकेव विराजति नभस्तले
ही भागीरथी पवित्र आहे, देव आणि गंधर्व तिची सेवा करतात. वाऱ्याने फडकणाऱ्या पताकेसारखी ती आकाशात शोभून दिसते.
प्रतार्यमाणा कूटेषु यथा निम्नेषु नित्यशः। शिलातलेषु संत्रस्ता पन्नगेन्द्रवधूरिव
ती नेहमी खडकांवर आदळते आणि खळग्यांत खाली जाते, दगडांच्या पृष्ठभागावर घाबरलेल्या नागराजाच्या पत्नीप्रमाणे थरथरते.
दक्षिणां वै दिशं सर्वां प्लावयन्ती च मातृवत्। पूर्वं शंभोर्जटाभ्रष्टा समुद्रमहिषी प्रिया। अस्यां नद्यां मुपुण्यायां यथेष्टमवगाह्यताम्
दक्षिण दिशेला आईसारखी पाणी पसरवणारी, शंभूच्या जटांमधून खाली पडलेली, समुद्राची प्रिय राणी असलेली ही पुण्यवती नदी आहे. या पवित्र नदीत मनसोक्त स्नान करा.
युधिष्ठिर निबोधेदं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। भृगोस्तीर्थं महाराज महर्षिगणसेवितम्
युधिष्ठिरा, ऐक, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेले हे भृगूचे तीर्थ आहे, जिथे महर्षींच्या समुदायाने सेवा केली आहे.
यत्रोपस्पृष्टवान्रामो हृतंतेजस्तदाप्तवान्। अत्र त्वंभ्रातृभिः सार्धं कृष्णया चैव पाण्डव
इथे रामाने स्नान करून आपली हरवलेली शक्ती पुन्हा मिळवली होती. पांडवा, इथे तू आपल्या भावांसह आणि कृष्णेसह ये.
दुर्योधनहृतंतेजः पुनरादातुमर्हसि। कृतवैरेण रामेण यथा कचोपहृतं पुनः
दुर्योधनाने तुझी जी शक्ती घेतली आहे, ती पुन्हा मिळवावी, जसे रामाने वैरानंतर कचासारखे आपले हरवलेले पुन्हा मिळवले.