त्रसदस्युस्तु तान्दृष्ट्वा प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि। अभिगम्य महाराज विषयान्ते महामनाः
त्रसदस्युने त्यांना पाहून, योग्यतेने त्यांचे स्वागत केले आणि ते आपल्या राज्याच्या सीमेजवळ आले तेव्हा मोठ्या आदराने त्यांना सामोरे गेला.
अर्चयित्वा यथान्यायमैक्ष्वाको राजसत्तमः। समस्तांश्च ततोऽपच्छत्प्रयोजनमुपक्रमे
इक्ष्वाकू कुळातील त्या श्रेष्ठ राजाने त्यांचे योग्य रीतीने सत्कार केले आणि मग सुरुवातीलाच सर्वांना त्यांच्या येण्याचे कारण विचारले.
वित्तकामानिह प्राप्तान्विद्धि नः पृथिवीपते। यथाशक्त्यवीहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नः
राजा, आम्ही धनाच्या इच्छेने इथे आलो आहोत, हे जाण. तुझ्या क्षमतेनुसार आणि इतरांना त्रास न देता, आम्हाला काही भाग दे.
तत आयव्ययौ पूर्णौ तेषां राजा न्यवेदयत्। एतज्ज्ञात्वा ह्युपादद्ध्वं यदत्रव्यतिरिच्यते
मग राजाने त्यांना उत्पन्न आणि खर्च पूर्णपणे दाखवून सांगितले, 'हे पाहून, इथे जे काही उरले आहे ते घ्या.'
तत आयव्ययौ दृष्ट्वासमौ सममतिर्द्विजः। सर्वथा प्राणिनां पीडामुपादानादमन्यत
मग उत्पन्न आणि खर्च दोन्ही सारखेच आहेत हे पाहून, त्या द्विजाने समतेने विचार केला की, काहीही घेतल्यास सर्व जीवांना त्रास होईल.
ततः सर्वे समेत्याथ ते नृपास्तं महामुनिम्। इदमूचुर्महाराज समवेक्ष्य परस्परम्
मग सर्व राजे एकत्र जमले आणि परस्पर चर्चा करून, त्या महर्षीला म्हणाले.
अयं वै दानवो ब्रह्मन्निल्वलो वसुमान्भुवि। तमतिक्रम्य सर्वेऽद्यवयं चार्तामहे वसु
ब्रह्मन्, हा इल्वल नावाचा दानव पृथ्वीवर फार धनवान आहे. आज आपण सर्वजण त्याच्याकडे जाऊन, हवे ते धन मिळवूया.
तेषां तदासीदुचितमिल्वलस्यैव भिक्षणम्। ततस्ते सहिता राजन्निल्वलं समुपाद्रवन्
मग सर्वांनी ठरवले की, इल्वलकडे मागावे. म्हणून, हे राजा, ते सर्वजण एकत्रितपणे इल्वलकडे गेले.
इल्वलस्तान्विदित्वा तु महर्षिसहितान्नृपान्। उपस्थितान्सहामात्यो विषयान्ते ह्यपूजयत्
इल्वलाने राजे, मोठे ऋषी आणि त्यांचे मंत्री आपल्या राज्याच्या सीमेवर आले आहेत हे कळताच, त्यांचा सन्मानपूर्वक स्वागत केला.
तेषां ततोऽसुरश्रेष्ठस्त्वातिथ्यमकरोत्तदा। सुसंस्कृतेन कौरव्य भ्रात्रा वातापिना तदा
तेव्हा, कौऱव्य, असुरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या इल्वलाने आपल्या भाऊ वातापीसह त्यांचे अगदी आदराने पाहुणचार केला.
ततो राजर्षयः सर्वे विषण्णा गतचेतसः। वातापिं संस्कृतं दृष्ट्वा मेषभूतं महासुरम्
मग त्या सर्व राजर्षींच्या मनात मोठी भीती आणि निराशा दाटली, कारण त्यांनी मेषाच्या रूपात तयार केलेला बलाढ्य असुर वातापी पाहिला.
अथाब्रवीदगस्त्यस्तान्राजर्षीनृषिसत्तमः। विषादो वो न कर्तव्यो ह्यहं भोक्ष्ये महासुरम्
तेव्हा श्रेष्ठ ऋषी अगस्त्य यांनी त्या राजर्षींना सांगितले, "तुम्ही घाबरू नका; हा मोठा असुर मीच खाईन."
धुर्यासनमथासाद्य निषसाद महानृषिः। तं पर्यवेषद्दैत्येन्द्र इल्वलः प्रहसन्निव
मग मोठ्या ऋषींनी मानाचे आसन घेतले आणि इल्वलाने, हास्य करत, त्यांना आदराने जेवण वाढले.
अगस्त्य एव कृत्स्नं तु वातापिं बुभुजे ततः। `बह्वन्नाशापि ते मेऽस्तीत्यवदद्भक्षयन्स्वयम्
मग अगस्त्य ऋषींनी एकटेच सगळा वातापी खाऊन टाकला आणि खात असताना म्हणाले, "माझी अजूनही भरपूर भूक आहे."
भुक्तवत्यसुरोऽह्वानमकरोत्तस्य चेल्वलः। `वातापे प्रतिबुध्यस्व दर्शयन्बलतेजसी। तपसा दुर्जयो यावदेष त्वां नातिवर्तते
असुराला खाऊन झाल्यावर इल्वलाने हाक मारली, "वातापी, जागा हो! आपली शक्ती दाखव, जोपर्यंत हा तपस्वी तुला जिंकत नाही, तोपर्यंत तू बाहेर ये."
ततस्तस्योदरं भेत्तुं वातापिर्वेगमाहरत्। तमबुध्यत तेजस्वी कुम्भयोनिर्महातपाः
मग वातापीने अगस्त्यांच्या पोटातून बाहेर पडण्यासाठी जोर लावला, पण तेजस्वी, मोठ्या तपश्चर्येने युक्त असलेल्या कुंभयोनि ऋषींनी त्याला बाहेर येऊ दिले नाही.
स वीर्यात्तपसोग्रस्तु ननर्द भगवानृषिः। एष जीर्णोसि वातापे मया लोकस्य शान्तये
मग त्या महान ऋषींनी आपल्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने मोठ्याने गर्जना केली, "वातापी, मी तुला पचवले आहे, जगाच्या शांततेसाठी."
इत्युक्त्वा स्वकराग्रेण उदरं समताडयत्। त्रिरेवं प्रतिसंरब्धस्तेजसा प्रज्वलन्निव
असे म्हणून त्यांनी आपल्या हाताच्या टोकाने तीनदा पोटावर टकटक केले, आणि त्यांचे तेज जणू काही ज्वाळेसारखे प्रकट झाले.
ततो वायुः प्रादुरभूदधस्तस्य महात्मनः। शब्देन महता तात गर्जन्निव यथा घनः
मग त्या महान आत्म्याच्या खालच्या भागातून मोठा वारा निघाला, आणि त्याचा आवाज मेघाच्या गडगडाटासारखा घुमला.
वातापे निष्क्रमस्वेति पुनः पुनरुवाच ह। तं प्रहस्याब्रवीद्राजन्नगस्त्यो मुनिसत्तमः। कुतो निष्क्रमितुं शक्तो मया जीर्णस्तु सोसुरः
इल्वला पुन्हा पुन्हा हाक मारू लागला, "वातापी, बाहेर ये!" पण श्रेष्ठ ऋषी अगस्त्य हसून म्हणाले, "तो कसा बाहेर येईल? मी त्याला पचवले आहे."
इल्वलस्तु विषण्णोऽभूद्दृष्ट्वा जीर्णं महासुरम्। प्राञ्जलिश्च सहामात्यैरिदं वचनमब्रवीत्। किमर्थमुपयाताः स्थ ब्रूत किं करवाणि वः
महान असुर पचला आहे हे पाहून इल्वला निराश झाला. त्याने हात जोडून, आपल्या मंत्र्यांसह विचारले, "तुम्ही कशासाठी आलात? सांगा, मी तुमच्यासाठी काय करू?"
प्रत्युवाच ततोऽगस्त्यः प्रहसन्निल्वलं तदा। ईशोस्यसुर विद्मस्त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम्
मग अगस्त्य ऋषी हसत इल्वलाला म्हणाले, "असुरा, आम्हा सर्वांना माहीत आहे की तू धनाचा स्वामी आहेस."
एते च नातिधनिनो धनाशा महती मम। यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नः
"हे लोक फार श्रीमंत नाहीत, आणि मला भरपूर धनाची इच्छा आहे. इतरांना त्रास न देता, तुझ्या शक्तीनुसार आम्हाला वाटा दे."
ततोऽवमत्य तमृषिमिल्वलो वाक्यमब्रवीत्। दित्सितं यदि वेत्सि त्वंततो दास्यामि ते वसु
मग इल्वलाने त्या ऋषीकडे तुच्छतेने पाहून म्हणाले, "तुला काय द्यायचे आहे ते माहित असेल, तर मी तुला धन देईन."
गवां दशसहस्राणि राज्ञामेकैकशोऽसुर। तावदेव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर
"प्रत्येक राजासाठी दहा हजार गायी आणि तितकेच सोने तू द्यायचे आहेस, हे महान असुरा."
मह्यं ततो वै द्विगुणं रथश्चैव हिरण्मयः। मनोजवौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर
"माझ्यासाठी त्याच्या दुप्पट, एक सुवर्ण रथ आणि दोन मनासारखे वेगवान घोडे तू द्यायचे आहेस, हे महान असुरा."
उल्वलस्तु मुनिं प्राह सर्वमस्ति यथाऽऽत्थ माम्। सर्वमेतत्प्रदास्यामि हिरण्यं गाश्च यद्धनम्। रथं तु यदवोचो मां नैतं विद्म हिरण्मयम्
उल्वलाने त्या ऋषींना म्हटलं, "तुम्ही माझ्याबद्दल जे काही सांगितलं, ते सर्व खरं आहे. हे सोनं, गायी आणि बाकीचं धन मी तुम्हाला देतो. पण तुम्ही ज्या सोन्याच्या रथाबद्दल बोललात, असा रथ माझ्याकडे नाही हे मला माहीत नाही."
न मे वागनृता काचिदुक्तपूर्वा महाऽसुर। विज्ञायतां रथः साधु व्यक्तमस्ति हिरण्मयः
माझ्या तोंडून कधीही खोटं शब्द निघालं नाही, हे महाशूरा. तो रथ नीट तपासा, तो नक्कीच सोन्याचा आहे.
विज्ञायमानः स रथः कौन्तेयासीद्धिरण्मयः'। ततः प्रव्यथितो दैत्यो ददावभ्यधिकं वसु
रथ नीट पाहिल्यावर, कुंतीपुत्रा, तो खरोखर सोन्याचा निघाला. मग त्या दैत्याला फारच घाबरून जास्त धन द्यावं लागलं.
विवाजी च सुवाजी च तस्मिन्युक्तौ रथे हयौ। ऊहतुः स वसूनाशु तावगस्त्याश्रमं प्रति। सर्वान्राज्ञः सहागस्त्यान्निमेषादिव भारत
त्या रथाला दोन सुंदर आणि वेगवान घोडे जोडले होते. त्यांनी अगस्तीच्या आश्रमाकडे सर्व धन, सर्व राजे आणि अगस्ती ऋषी यांना क्षणात नेलं.