यौवनस्थामपि च तां शीलाचारसमन्विताम्। न वव्रे पुरुषः कश्चिद्भयात्तस्य महात्मनः
ती तरुण, सद्गुणी आणि उत्तम वर्तन असली तरी, तिच्या महान पित्याच्या भीतीने कुणीही तिला वधू म्हणून निवडले नाही.
सा तु सत्यवती कन्या रूपेणाप्सरसोप्यति। तोषयामास पितरं शीलेन स्वजनं तथा
ती सत्यवती कन्या, रूपाने अप्सरांनाही मागे टाकणारी होती; तिने आपल्या वर्तनाने वडिलांना आणि आप्तजनांनाही संतुष्ट केले.
वैदर्भी तु तथायुक्तां युवतीं प्रेक्ष्य वै पिता। मनसा चिन्तयामास कस्मै दद्यामिमांसुताम्
विदर्भराजाने आपल्या कन्येला असे गुणसंपन्न आणि तरुण पाहून मनात विचार केला, 'ही मुलगी मी कुणाला द्यावी?'
यदात्वमन्यतागस्त्यो गार्हस्थ्ये तां क्षमामिति। तदाऽभिगम्य प्रोवाच वैदर्भं पृथिवीपतिम्
जेव्हा अगस्त्य ऋषींनी विवाहाचा विचार केला आणि मनात म्हटले, 'ही कन्या योग्य आहे,' तेव्हा त्यांनी विदर्भराजाकडे जाऊन त्याच्याशी बोलले.
राजन्निवेशे बुद्धिर्मे वर्तते पुत्रकारणात्। वरयेत्वां महीपाल लोपामुद्रां प्रयच्छ मे
'राजा, मला संततीसाठी गृहस्थाश्रम स्वीकारायचा आहे; म्हणून लोपा मुद्रा मला वधू म्हणून निवड आणि मला द्या.'
एवमुक्तः स मिनिना महीपालो विचेतनः। प्रत्याख्यानाय चाशक्तः प्रदातुं चैव नैच्छत
म्हणून ऋषींनी असे सांगितल्यावर, राजा गोंधळून गेला; त्याला नकारही देता येईना आणि कन्यादान करावंसंही वाटेना.
ततः स भार्यामभ्येत्य प्रोवाच पृथिवीपतिः। महर्षिर्वीर्यवानेष क्रुद्धः शापाग्निना दहेत्
मग राजा आपल्या पत्नीला भेटून म्हणाला, 'हा महर्षी फार सामर्थ्यवान आहे; तो रागावला तर आपल्या शापाने आपल्याला जाळू शकतो.'
तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा सभार्यं पृथिवीपतिम्। लोपामुद्राऽभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत्
राजा आणि त्याची पत्नी दुःखी दिसत असताना, लोपा मुद्रा योग्य वेळी त्यांच्याजवळ आली आणि म्हणाली—
न मत्कृते महीपाल पीडामभ्येतुमर्हसि। प्रयच्छ मामगस्त्याय त्राह्यात्मानं मया पितः
'राजा, माझ्यामुळे तुम्ही दुःखी होऊ नका; मला अगस्त्य ऋषींना द्या आणि माझ्या द्वारे स्वतःचे रक्षण करा, वडिलांनो.'
दुहितुर्वचनाद्राजा सोऽगस्त्याय महात्मने। लोपामुद्रां ततः प्रादाद्विधिपूर्वं विशांपते
मुलीच्या या शब्दांवर, राजाने सर्व विधीनुसार लोपा मुद्रा ही कन्या महात्मा अगस्त्य ऋषींना दिली.
प्राप्य भार्यामगस्त्यस्तु लोपामुद्रामभाषत। महार्हाण्युत्सृजैतानि वासांस्याभरणानि च
पत्नी मिळाल्यावर, अगस्त्य ऋषींनी लोपा मुद्रेला सांगितले, 'हे मौल्यवान वस्त्र आणि दागिने सोडून दे.'
ततः सा दर्शनीयानि महार्हाणि तनूनि च। समुत्ससर्ज रम्भोरूर्वसनान्यायतेक्षणा
मग ती, केळीच्या देठासारख्या सुंदर पायांची आणि हरिणासारख्या डोळ्यांची, आपल्या सर्व देखण्या वस्त्रालंकारांचा त्याग केला.
ततश्चीराणि जग्राह वल्कलान्यजिनानि च। समानव्रतचर्या च बभूवायतलोचना
मग तिने झाडांच्या सालीची वस्त्रे, मृगाची कातडी आणि तपस्विनींचे कपडे घेतले आणि मोठ्या डोळ्यांनी तीही त्याच व्रताचे पालन करू लागली.
गङ्गाद्वारमथागम्य भगवानृषिसत्तमः। उग्रमातिष्ठत तपः सह पत्न्याऽनुकूलया
गंगाच्या काठी जाऊन, तो पूज्य आणि श्रेष्ठ ऋषी आपल्या भक्त पत्नीसह कठोर तप करायला लागला.
सा प्रीत्या बहुमानाच्च पतिं पर्यचरत्तदा। अगस्त्यश्च परां प्रीतिं भार्यायामगमत्प्रभुः
त्या वेळी तिने प्रेमाने आणि मोठ्या आदराने पतीची सेवा केली; आणि अगस्त्य ऋषींना आपल्या पत्नीमध्ये अत्यंत आनंद मिळाला.
ततो बहुतिथे काले लोपामुद्रां विशांपते। तपसा द्योतितां स्नातां ददर्श भगवानृषिः
खूप काळ गेल्यावर, राजाधिराज, त्या पूज्य ऋषींनी तपामुळे तेजस्वी आणि स्नानाने पवित्र झालेली लोपा मुद्रा पाहिली.
स तस्याः परिचारेण शौचेन च दमेन च। श्रिया रूपेण च प्रीतो मैथुनायाजुहाव ताम्
तिच्या सेवेमुळे, शुद्धतेमुळे, संयमामुळे, तेजामुळे आणि सौंदर्यामुळे प्रसन्न होऊन, त्याने तिला सहवासासाठी बोलावले.
ततः सा प्राञ्जलिर्भूत्वा लज्जमानेव भामिनी। तदा सप्रणयं वाक्यं भगवन्तमथाब्रवीत्
मग ती दोन्ही हात जोडून, लाजत-लाजत, प्रेमळ शब्दांत त्या पूज्य ऋषींना म्हणाली.
असंशयं प्रजाहेतोर्भार्यां पतिरविन्दत। पा तु त्वयि मम प्रीतिस्तामृषे कर्तुमर्हसि
नक्कीच, संततीसाठीच पती पत्नीला स्वीकारतो; माझे तुझ्यावरचे प्रेम अढळ आहे—हे ऋषी, ते पूर्ण करणे तुझे कर्तव्य आहे.
यथा पितुर्गृहे विप्र प्रासादे शयनं मम। तथाविधे त्वं शयने मामुपैतुमिहार्हसि
हे ब्राह्मण, जसे माझ्या वडिलांच्या राजवाड्यात माझे शयन होते, तसेच इथेही तुझ्या शय्येवर मला जवळ घेणे तुला योग्य आहे.
इच्छामि त्वां स्रग्विणं च भूषणैश्च विभूषितम्। उपसर्तुं यथाकामं दिव्याभरणभूषिता
मला तुझ्याजवळ, हार आणि दागिने घालून, माझ्या इच्छेप्रमाणे यावेसे वाटते, आणि तूही दिव्य अलंकारांनी सजून यावा.
अन्यथा नोपतिष्ठेयं चीरकाषायवासिनी। नैवापवित्रो विप्रर्षे भूषणोयं कथंचन
नाहीतर मी झाडाच्या सालीची वस्त्रे घालून तुझ्याजवळ येणार नाही; आणि हे ऋषिराज, तुझ्यासाठी दागिने घालणे कधीही अनुचित नाही.
न ते धनानि विद्यन्ते लोपामुद्रे तथा मम। यथाविधानि कल्याणि पितुस्तव सुमध्यमे
हे लोपा मुद्रे, माझ्याकडे किंवा तुझ्याकडे तुझ्या वडिलांच्या घरात जशी संपत्ती होती, तशी आता नाही.
ईशोसि तपसा सर्वं समाहर्तुं तपोधन। क्षणेन जीवलोके यद्वसु किंचन विद्यते
हे तपशक्तीने संपन्न, तुझ्या तपामुळे या जगात जे काही धन आहे ते क्षणात मिळवू शकतोस.
एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं तपोव्ययकरं तु तत्। यथा तु मे न नश्येत तपस्तन्मां प्रयोदय
तू जे म्हणतेस ते खरे आहे; पण त्यासाठी तपाचा खर्च होईल. माझे तप नष्ट होऊ नये यासाठी मला मार्गदर्शन कर.
अल्पावशिष्टः कालोऽयमृतोर्मम तपोधन। न चान्यथाऽहमिच्छामि त्वामुपैतुं कथंचन
हे तपशक्तीने युक्त, माझ्या व्रताचा थोडाच काळ उरला आहे, आणि दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे मी तुझ्याजवळ येऊ इच्छित नाही.
न चापि धर्ममिच्छामि विलोप्तुं ते कथंचन। एवं तु मे यथाकामं संपादयितुमर्हसि
आणि मी तुझा धर्म कधीही भंग करावा असेही मला वाटत नाही; म्हणून, माझ्या इच्छेनुसार तू ते पूर्ण करावे.
यद्येष काम सुभगे तव बुद्ध्या विनिश्चितः। हर्तुं गच्छाम्यहं भद्रे चर काममिह स्थिता ।। आरस्ते तेजस्विनी कन्या रोहिणीव दिविप्रभा
हे सौभाग्यवती, जर तुझ्या मनात ही इच्छा ठाम असेल, तर मी ती मिळवायला जातो. तू इथे आपल्या इच्छेप्रमाणे राहा. ती तेजस्विनी कन्या आकाशातील रोहिणीप्रमाणे चमकत होती.
ततो जगाम कौरव्य सोऽगस्त्यो भिक्षितुं वसु। श्रुतर्वाणं महीपालं यं वेदाभ्यधिकं नृपैः
मग अगस्त्य ऋषी, हे कौरव्य, संपत्ती मागण्यासाठी, वेदांपेक्षा ज्याचा राजांनी अधिक सन्मान केला, त्या श्रुतर्वान राजाकडे गेले.
स विदित्वा तु नृपतिः कुम्भयोनिमुपागतम्। विषयान्ते सहामात्यः प्रत्यगृह्णात्सुसत्कृतम्
राजाने कळताच की कुम्भयोनी आले आहेत, तेव्हा तो आपल्या मंत्र्यांसह आपल्या राज्याच्या सीमेवर गेला आणि त्यांचे मोठ्या सन्मानाने स्वागत केले.