बाष्पगद्गदया वाचा मुखेन परिशुष्यता। कृताञ्जलिर्वरारोहा पर्यश्रुनयना ततः
डोळ्यातून अश्रू वाहत होते, ओठ कोरडे पडले होते, हात जोडले होते आणि अश्रूंनी डोळे भरले होते—अशी ती सती स्त्री बोलली.
धैर्यमालम्ब्य वामोरूर्हृदयेन प्रवेपता। न मामर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम्
डाव्या मांडीला थरथर कापत असतानाही, धीर धरून ती म्हणाली, "धर्म जाणणाऱ्या, मी निरपराध आहे, मला सोडू नकोस."
धर्मे स्थितां स्थितो धर्मे सदा प्रियहिते रताम्। प्रदाने कारणं यच्च मम तुभ्यं द्विजोत्तम
"मी नेहमी धर्मात स्थिर राहिले आहे, तुझ्या प्रिय आणि हिताच्या गोष्टींमध्येच रमले आहे; आणि मला तुला का दिलं गेलं, हे कारणही—"
तदलब्धवतीं मन्दां किं मां वक्ष्यति वासुकिः। मातृशापाभिभूतानां ज्ञातीनां मम सत्तम
"जर मी हे साध्य करू शकले नाही, तर माझ्या नशिबाने आणि अपयशाने वसुकि माझ्याबद्दल काय म्हणेल? आईच्या शापाने त्रस्त असलेल्या माझ्या नातेवाईकांमध्ये, हे श्रेष्ठ पुरुषा?"
अपत्यमीप्सितं त्वत्तस्तच्च तावन्न दृश्यते। त्वत्तो ह्यपत्यलाभेन ज्ञातीनां मे शिवं भवेत्
"तुझ्याकडून मला हवं असलेलं अपत्य अजून झालेलं नाही; तुझ्याकडून अपत्य मिळालं, तर माझ्या नातेवाईकांचं कल्याण होईल."
संप्रयोगो भवेन्नायां मम मोघस्त्वया द्विज। ज्ञातीनां हितमिच्छन्ती भगवंस्त्वां प्रसादये
"हे ब्राह्मण, तुझ्याशी झालेला माझा हा संग व्यर्थ जाऊ नये; माझ्या नातेवाईकांच्या भल्यासाठी, प्रभो, मी तुला विनंती करते."
इममव्यक्तरूपं मे गर्भमाधाय सत्तम। कथं त्यक्त्वा महात्मा सन्गन्तुमिच्छस्यनागसम्
"माझ्या पोटी हे अस्पष्ट गर्भ ठेवून, हे श्रेष्ठ, तू मला सोडून सर्पांकडे जायचं कसं ठरवतोस, हे महात्मा?"
एवमुक्तस्तु स मुनिर्भार्यां वचनमब्रवीत्। यद्युक्तमनुरूपं च जरत्कारुं तपोधनः
असं ऐकून, तपस्वी ऋषीने आपल्या पत्नीला सांगितलं, "जर तुझे शब्द योग्य आणि समंजस असतील, जरत्कारू—"
अस्त्ययं सुभगे गर्भस्तव वैश्वानरोपमः। ऋषिः परमधर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः
"शुभे, तुझ्या पोटी खरोखरच अग्निसारखा तेजस्वी गर्भ आहे—तो ऋषी, परमधार्मिक, वेद आणि वेदांगांचा पारंगत आहे."
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा जरत्कारुर्महानृषिः। उग्राय तपसे भूयो जगाम कृतनिश्चयः
असं सांगून, तो धर्मात्मा आणि महान ऋषी जरत्कारू, ठाम निश्चय करून, पुन्हा कठोर तपासाठी निघून गेला.
गतमात्रं तु भर्तारं जरत्कारुरवेदयत्। भ्रातुः सकाशमागत्य यथातथ्यं तपोधन
पती निघून गेल्यावर, जरत्कारूने आपल्या भावाकडे जाऊन घडलेली सर्व गोष्ट जशीच्या तशी सांगितली.
ततः स भुजगश्रेष्ठः श्रुत्वा सुमहदप्रियम्। उवाच भगिनीं दीनां तदा दीनतरः स्वयम्
तेव्हा, सर्पांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वसुकिला हे मोठं दुःख ऐकून, तो स्वतः आणखी दुःखी झाला आणि आपल्या दु:खी बहिणीला म्हणाला.
जानासि भद्रे यत्कार्यं प्रदाने कारणं च यत्। पन्नगानां हितार्थाय पुत्रस्ते स्यात्ततो यदि
हे सुभगे, तुला काय करावं आणि दान देण्यामागचं कारण माहिती आहे. जर ते नागांच्या भल्यासाठी असेल, तर तुझा मुलगा त्यासाठीच असू दे.
स सर्पसत्रात्किल नो मोक्षयिष्यति वीर्यवान्। एवं पितामहः पूर्वमुक्तवांस्तु सुरैः सह
तो वीर मुलगा नक्कीच आपल्याला सर्पसत्रातून वाचवेल. पूर्वी ब्रह्मदेवाने देवांसोबत हेच सांगितलं होतं.
अप्यस्ति गर्भः सुभगे तस्मात्ते मुनिसत्तमात्। न चेच्छाम्यफलं तस्य दारकर्म मनीषिणः
सौभाग्यवती, त्या श्रेष्ठ ऋषींपासून तुझ्या पोटी मूल आहे का? त्या ज्ञानी पुरुषाचा प्रयत्न व्यर्थ जाऊ नये, अशी माझी इच्छा नाही.
कामं च मम न न्याय्यं प्रष्टुं त्वां कार्यमीदृशम्। किंतु कार्यगरीयस्त्वात्ततस्त्वाऽहमचूचुदम्
खरं तर, असं काही विचारणं योग्य नाही, हे मला मान्य आहे. पण हे काम फार मोठं असल्यामुळे मी तुला विचारलं.
दुर्वार्यतां विदित्वा च भर्तुस्तेऽतितपस्विनः। नैनमन्वागमिष्यामि कदाचिद्धि शपेत्स माम्
तुझ्या पतीचे कठोर तप आणि त्यांचा कठीण स्वभाव मला माहीत आहे. म्हणून मी कधीच त्यांच्यामागे जाणार नाही, नाहीतर ते मला शाप देतील.
आचक्ष्व भद्रे भर्तुः स्वं सर्वमेव विचेष्टितम्। उद्धरस्व च शल्यं मे घोरं हृदि चिरस्थितम्
हे सुभगे, तुझ्या पतीने काय केलं ते सर्व मला सांग. आणि माझ्या मनात जे दीर्घकाळ बोचतंय ते दुःख दूर कर.
जरत्कारुस्ततो वाक्यमित्युक्ता प्रत्यभाषत। आश्वासयन्ती सन्तप्तं वासुकिं पन्नगेश्वरम्
असं विचारल्यावर, जरत्कारूने त्या दुःखी वासुकी नागराजाला धीर देत उत्तर दिलं.
पृष्टो मयाऽपत्यहेतोः स महात्मा महातपाः। अस्तीत्युत्तरमुद्दिश्य ममेदं गतवांश्च सः
अपत्यासाठी मी त्या महात्मा, महातपस्वीला विचारलं होतं. त्यांनी 'आहे' असं उत्तर दिलं आणि मग ते निघून गेले.
स्वैरेष्वपि न तेनाहं स्मरामि वितथं वचः। उक्तपूर्वं कुतो राजन्सांपराये स वक्ष्यति
आपल्यातल्याही कोणासमोर त्यांनी कधी खोटं बोललेलं मला आठवत नाही. राजन, एकदा त्यांनी जे सांगितलं ते योग्य वेळी ते पूर्ण करतात.
न संतापस्त्वया कार्यः कार्यं प्रति भुजंगमे। उत्पत्स्यति च ते पुत्रो ज्वलनार्कसमप्रभः
हे नागा, या गोष्टीसाठी तुला चिंता करायची गरज नाही. तुझ्या घरी अग्नी आणि सूर्यासारखा तेजस्वी मुलगा जन्माला येईल.
इत्युक्त्वा स हि मां भ्रातर्गतो भर्ता तपोधनः। तस्माद्व्येतु परं दुःखं तवेदं मनसि स्थितम्
असं सांगून, माझे तपस्वी पती निघून गेले, भाऊ. म्हणून तुझ्या मनात जे मोठं दुःख आहे ते दूर होऊ दे.
एतच्छ्रुत्वा स नागेन्द्रो वासुकिः परया मुदा। एवमस्त्विति तद्वाक्यं भगिन्याः प्रत्यगृह्णत
हे ऐकून नागराज वासुकीला फार आनंद झाला आणि 'तसं होवो' असं म्हणून त्याने बहिणीचं बोलणं मान्य केलं.
सान्त्वमानार्थदानैश्च पूजया चारुरूपया। सोदर्यां पूजयामास स्वसारं पन्नगोत्तमः
मधुर शब्द, भेटवस्तू आणि सन्मान देऊन, सुंदर रूप असलेल्या आपल्या सख्ख्या बहिणीचं नागश्रेष्ठाने पूजन केलं.
ततः प्रववृधे गर्भो महातेजा महाप्रभः। यथा मोमो द्विजश्रेष्ठ शुक्लपक्षोदितो दिवि
नंतर त्या गर्भाचा तेज आणि प्रकाश वाढू लागला, जसा शुक्ल पक्षातील चंद्र वाढतो तसा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
अथ काले तु सा ब्रह्मन्प्रजज्ञे भुजगस्वसा। कुमारं देवगर्भाभं पितृमातृभयापहम्
नंतर योग्य वेळी, ब्राह्मण, नागराजाची बहीण देवासारखा मुलगा जन्माला घालते, जो वडील आणि आईचा भयं दूर करणारा होता.
ववृधे स तु तत्रैव नागराजनिवेशने। वेदांश्चाधिजगे साङ्गान्भार्गवच्यवनात्मजात्
तो मुलगा तिथेच नागराजाच्या घरी वाढला आणि भृगुपुत्र च्यवन यांच्याकडून सर्व वेद आणि त्यांच्या शाखा शिकला.
चीर्णव्रतो बाल एव बुद्धिसत्त्वगुणान्वितः। नाम चास्याभवत्ख्यातं लोकेष्वास्तीक इत्युत
लहानपणापासूनच त्याने व्रत पाळली, त्याच्यात बुद्धी, सद्गुण आणि चांगुलपणा होते. त्याचं नाव लोकांत 'आस्तिक' म्हणून प्रसिद्ध झालं.
अस्तीत्युक्त्वा गतो यस्मात्पिता गर्भस्थमेव तम्। वनं तस्मादिदं तस्य नामास्तीकेति विश्रुतम्
कारण त्याच्या वडिलांनी, तो अजून गर्भात असतानाच 'तो आहे' असं सांगून वनात प्रस्थान केलं, म्हणून त्याचं नाव 'आस्तिक' असं प्रसिद्ध झालं.