तत्रैव भरतो राजा चक्रवर्ती महायशाः। विंशतीं सप्त चाष्टौ च हयमेधानुपाहरत्
तिथेच, महायशस्वी आणि सार्वभौम राजा भरताने वीस, सात आणि आठ अश्वमेध यज्ञ केले.
कामकृद्यो द्विजातीनां श्रुतस्तात यथा पुरा। अत्यन्तमाश्रमः पुण्यः शरभङ्गस्य विश्रुतः
पूर्वी जसा प्रसिद्ध होता तसाच, द्विजांसाठी सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आणि अतिशय पवित्र असा शरभंग ऋषींचा आश्रम आहे.
सरस्वती नदी सद्भिः सततं पार्थ पूजिता। वालखिल्यैर्महाराज यत्रेष्टमृषिभिः पुरा
पार्था, सरस्वती नदी नेहमी सज्जन लोकांनी पूजली जाते. तिथे पूर्वी वालखिल्य ऋषींनी यज्ञ केले होते.
दृषद्वती महापुण्या यत्र रख्याता युधिष्ठिर। न्यग्रोधाख्यस्तु पाञ्चाल्यः पाञ्चाल्योद्विपदांवर। दाल्भ्यघोषश्च दाल्भ्याश् धरणीस्थो महात्मनः
युधिष्ठिरा, तिथे दृषद्वती नावाची अतिशय पवित्र नदी प्रसिद्ध आहे. पांडवश्रेष्ठा, तिथे पाञ्चाल्य नावाचा वड आहे आणि दाल्भ्य नावाच्या ऋषींचा दाल्भ्य घोष हा आश्रमही आहे.
कौन्तेयानन्तयशसः सुव्रतस्यामितौजसः। आश्रमः ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
कुन्तीपुत्रा, अनंत कीर्ती असलेल्या, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या आणि अपार तेज असलेल्या त्या महात्म्याचा आश्रम तीनही लोकांत पवित्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.
एतावर्णाववर्णौ च विश्रुतौ मनुजाधिप। ईजाते क्रतुभिर्मुख्यैः पुण्यैर्भरतसत्तम
राजन, हे दोन वर्ण आणि अवर्ण, श्रेष्ठ आणि पुण्य यज्ञांनी प्रसिद्ध झाले, हे भरतश्रेष्ठा.
समेत्य बहुशो देवाः सेन्द्राः सवरुणाः पुरा। विशाखयूपेऽतप्यन् तेन पुण्यतमश्च सः
पूर्वी अनेकदा देव, इंद्र आणि वरुण यांच्यासह, एकत्र येऊन, विशाखयूपाजवळ तपश्चर्या केली आणि त्यामुळे ते स्थान अत्यंत पवित्र झाले.
ऋषिर्महान्महाभागो जमदग्निर्महायशाः। पलाशकेषु पुण्येषु रम्येष्वयजत प्रभुः
महान आणि कीर्तीमान ऋषी जमदग्नी यांनी सुंदर आणि पवित्र पळसाच्या बनात यज्ञ केले.
यत्रसर्वाः सरिच्छ्रेष्टाः साक्षात्तमृषिसत्तमम्। स्वं स्वं तोयमुपादाय परिवार्योपतस्थिरे
तेथे सर्व श्रेष्ठ नद्या स्वतःचे पाणी घेऊन त्या महान ऋषीच्या सभोवताली जाऊन उभ्या राहिल्या.
अपि चात्र महाराज स्वयं विश्वावसुर्जगौ। इमं श्लोकं तदा वीर प्रेक्ष्य दीक्षां महात्मनः
राजा, तेथेच विश्वावसु यांनी त्या महात्म्याच्या दीक्षेचे दर्शन घडल्यावर हा श्लोक गायलाच.
यजमानस्य वै देवाञ्जमदग्नेर्महात्मनः। आगम्य सरितो विप्रान्मधुना समतर्पयन्
देवतांनी जमदग्नी यांच्या यज्ञाला येऊन, नद्यांनी आणलेल्या मधाने ब्राह्मणांना तृप्त केले.
गन्धर्वयक्षरक्षोबिरप्सरोभिश्च सेवितम्। किरातकिन्नरावासं शैलं शिखरिणांवरम्
गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि अप्सरा ज्या डोंगरावर वावरतात, तसेच किरात आणि किन्नर जिथे राहतात, तो डोंगर सर्व शिखरांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
बिभेद तरसा गङ्गा गङ्गाद्वारं युधिष्ठिर। पुण्यं तत्ख्यायते राजन्ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
युधिष्ठिरा, गंगेने आपल्या वेगाने गंगाद्वार फोडले; ते पवित्र स्थान राजन, ब्रह्मर्षींच्या समूहांनी सेविलेले आणि प्रसिद्ध आहे.
सनत्कुमारः कौरव्य पुण्यं कनखलं तथा। पर्वतश्च पुरुर्नाम यत्रयातः पुरूरवाः
कौरवा, तिथे सनत्कुमार आणि पवित्र कनखल आहे, आणि पुरूर नावाचा डोंगर आहे, जिथे पुरूरवा गेला होता.
भृगुर्यत्रतपस्तेपे महर्षिगणसेविते। राजन्स आश्रमः ख्यातो भृगुतुङ्गो महागिरिः
राजन, ज्या ठिकाणी भृगु ऋषींनी तपश्चर्या केली आणि महान ऋषींच्या समूहांनी सेवा केली, तो भृगुतुंग नावाचा डोंगर आणि आश्रम प्रसिद्ध आहे.
यः स भूतं भविष्यच्च भवच् भरतर्षभ। नारायणः प्रभुर्विष्णुः शाश्वतः पुरुषोत्तमः
भरतश्रेष्ठा, जो भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमान आहे, तो नारायण, प्रभू, विष्णू, शाश्वत आणि सर्वश्रेष्ठ पुरुष आहे.
तस्यातियशसः पुण्यां विशालां बदरीमनु। आश्रमः ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
त्याच्या अपूर्व कीर्तीमुळे प्रसिद्ध असलेला, विशाल आणि पवित्र असा बदरीचा आश्रम तीनही लोकांत पवित्र म्हणून ओळखला जातो.
उष्णतोयवहा गङ्गा शीततोयवहा पुरा। सुवर्णसिकता राजन्विशालां बदरीमनु
राजन, गंगा कधी उष्ण पाणी वाहून नेत असे, कधी शीतल पाणी वाहून नेत असे; आणि बदरी हे विशाल आणि सुवर्णसिकतांनी युक्त आहे.
ऋषयो यत्रदेवाश्च महाभागा महौजसः। प्राप्य नित्यं नमस्यन्ति देवं नारायणं प्रभुम्
जिथे महान पुण्यवान आणि तेजस्वी ऋषी आणि देवता येऊन नेहमीच प्रभू नारायणाची भक्ती करतात.
यत्रनाराजणो देवः परमात्मा सनातनः। तत्र कृत्स्नं जगत्सर्वं तीर्थान्यायतनानि च
जिथे नारायण हा सनातन परमात्मा वास करतो, तिथे सर्व जग, सर्व तीर्थक्षेत्रे आणि सर्व देवस्थानं आहेत.
तत्पुण्यं परमं ब्रह्म तत्तीर्थं त्तपोवनम्। तत्परं परमं देवं भूतानां परमेश्वरम्
ते पवित्र स्थान म्हणजेच परम ब्रह्म, तेच तीर्थ, तेच तपोवन; तोच सर्वश्रेष्ठ देव, सर्व सृष्टीचा परमेश्वर आहे.
शाश्वतं परमं चैव धातारं परमं पदम्। यं विदित्वान शोचन्ति विद्वांसः शास्त्रदृष्टयः
तोच शाश्वत, परम, सर्वांचा आधार आणि सर्वोच्च स्थान आहे; त्याला ओळखल्यावर, शास्त्रदृष्टी असलेले ज्ञानी लोक कधीच दुःखी होत नाहीत.
तत्र देवर्षयः सिद्धाः सर्वे चैव तपोधनाः। आदिदेवो महायोगी यत्रास्ते मधुसूदनः
जिथे आदिदेव, महान योगी आणि मधुसूदन वास करतो, तिथे देवर्षी, सिद्ध आणि सर्व तपश्चर्येने परिपूर्ण असलेले तपस्वीही राहतात.
पुण्यानामपि तत्पुण्यमत्र ते संशयेस्तु मा। एतानि राजन्पुण्यानि पृथिव्यां पृथिवीपते। कीर्तितानि नरश्रेष्ठ तीर्थान्यायतनानि च
राजन, या पवित्र स्थळांमध्ये हे सर्वात पवित्र आहे, यात तुला शंका ठेवू नकोस. पृथ्वीवरची ही सर्व तीर्थस्थळे आणि देवालये मी सांगितली आहेत.
एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः। ऋषिभिर्देवकल्पैश्च सेवितानि महात्मभिः
ही स्थळे वसु, साध्य, आदित्य, मरुत, अश्विनी आणि देवतुल्य, महान ऋषींनी नेहमीच पावन केली आहेत.
चरन्नेतानि कौन्तेय सहितो ब्राह्मणर्षभैः। भ्रातृभिश्च महाभागैरुत्कण्ठां विजयिष्यसि
कौन्तेय, जर तू श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि आपल्या भाग्यवान भावांसह ही तीर्थयात्रा केलीस, तर तुझ्या मनातील उत्कंठा नक्कीच शांत होईल.
एवं संभाषमाणे तु धौम्ये कौरवनन्दन। लोमशः स महातेजा ऋषिस्तत्राजगाम ह
कौरवकुलाच्या आनंदा, धौम्य असे बोलत असताना, तेजस्वी लोहमष ऋषी तिथे आले.
तं पाण्डवाग्रजो राजा सगणो ब्राह्मणाश्च ते। उपातिष्ठन्महाभागं दिवि शक्रमिवामराः
पांडवांचा मोठा भाऊ राजा, आपल्या सोबत्यांसह आणि ब्राह्मणांसह त्या पुण्यात्म्याचे आदराने स्वागत करू लागला, जसे अमर लोक स्वर्गात इंद्राचे करतात.
समभ्यर्च्य यथान्यायं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। पप्रच्छागमने हेतुमटने च प्रयोजनम्
धर्मपुत्र युधिष्ठिराने योग्य प्रकारे पूजा करून, त्यांना येण्याचे कारण आणि त्यांच्या प्रवासाचा हेतू विचारला.
स पृष्टः पाण्डुपुत्रेण प्रीयमाणो महामनाः। उवाच श्लक्ष्णया वाचा हर्षयन्निव पाण्डवान्
पांडुपुत्राने विचारल्यावर, त्या महान मनाच्या ऋषीने प्रसन्न होऊन, गोड शब्दांत पांडवांना आनंद देणारे उत्तर दिले.