पितामहसरः पुण्यं पुष्करं नाम नामतः। वैखानसानां सिद्धानामृषीणामाश्रमः प्रियः
पितामहांचे पवित्र सरोवर, ज्याचे नाव पुष्कर आहे, तेथे आहे. ते वैखानस सिद्ध ऋषींच्या आवडत्या आश्रमांपैकी एक आहे.
अप्यत्र संश्रयार्थाय प्रजापतिरथो जगौ। पुष्करेषु कुरुश्रेष्ठ गाथां सुकृतिनांवर
इथेच एकदा प्रजापतीनं, आश्रयासाठी, पुष्करात, कुरूश्रेष्ठा, पुण्यवानांसाठी एक गाथा गायली होती.
मनसाऽप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनखिनः। विप्रणश्यन्ति पापानि नाकपृष्ठे च मोदते
ज्याच्या मनात इच्छा आहे, त्याच्यासाठी फक्त मनानेच पुष्करांची आठवण घेतली तरी मनाचे पाप नाहीसे होते आणि तो स्वर्गात आनंदाने वावरतो.
उदीच्यां राजशार्दूल दिशि पुण्यानि यानि वै। तानि ते कीर्तयिष्यामि पुण्यान्यायतनानि च
राजशार्दूल, उत्तर दिशेला जी पवित्र स्थळं आणि तीर्थक्षेत्रं आहेत, ती मी तुला सांगतो.
शृणुष्वावहितो भूत्वा मम मन्त्रयतः प्रभो। कथाप्रतिग्रहो वीर श्रद्धां जनयते शुभाम्
माझं बोलणं लक्षपूर्वक ऐक, प्रभो. या गोष्टीचं ऐकणं, वीर, शुभ श्रद्धा उत्पन्न करतं.
सरस्वती महापुण्या ह्रदिनी तीर्थमालिनी। समुद्रगा महावेगा यमुना यत्र पाण्डव
सर्वात पवित्र अशी सरस्वती, जी अनेक सरोवरांनी आणि तीर्थांनी भरलेली आहे, आणि महास्पीडने समुद्राकडे जाणारी यमुना, पांडवा, तिथे आहे.
यत्र पुण्यतरं तीर्थं प्लक्षावतरणं शुभम्। यत्रसारस्वतैरिष्ट्वा गच्छन्त्यवभृथं द्विजाः
तिथे सर्वात पवित्र आणि शुभ असं प्लक्षावतरण तीर्थ आहे, जिथे सरस्वत ब्राह्मण यज्ञ करून शेवटचं स्नान करायला जातात.
पुण्यं चाख्यायते दिव्यं शिवमग्निशिरोऽनघ। सहदेवोऽयजद्यत्रशम्याक्षेपेण भारत
तिथेच दिव्य, शुभ आणि निष्पाप असं अग्निशिर नावाचं तीर्थ आहे. तिथे सहदेवानं शमीच्या पानांनी यज्ञ केला होता, भारत.
एतस्मिन्नेव चार्थेऽसौ इन्द्रगीता युधिष्ठिर। गाथा चरति लोकेऽस्मिन्गीयमाना द्विजातिभिः
त्याच विषयावर, युधिष्ठिरा, इंद्रगीत नावाची एक गाथा आहे, जी या जगात ब्राह्मणांनी म्हटली जाते.
अग्नयः सहदेवेन ये चिता यमुनामनु। ते तस्य कुरुशार्दूल सहस्रशतदक्षिणाः
कुरूशार्दूल, यमुनाकाठी सहदेवानं जे अग्नि प्रतिष्ठित केले, त्यांना हजारो शेकडो दानं दिली गेली.
तत्रैव भरतो राजा चक्रवर्ती महायशाः। विंशतीं सप्त चाष्टौ च हयमेधानुपाहरत्
तिथेच, महायशस्वी आणि सार्वभौम राजा भरताने वीस, सात आणि आठ अश्वमेध यज्ञ केले.
कामकृद्यो द्विजातीनां श्रुतस्तात यथा पुरा। अत्यन्तमाश्रमः पुण्यः शरभङ्गस्य विश्रुतः
पूर्वी जसा प्रसिद्ध होता तसाच, द्विजांसाठी सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आणि अतिशय पवित्र असा शरभंग ऋषींचा आश्रम आहे.
सरस्वती नदी सद्भिः सततं पार्थ पूजिता। वालखिल्यैर्महाराज यत्रेष्टमृषिभिः पुरा
पार्था, सरस्वती नदी नेहमी सज्जन लोकांनी पूजली जाते. तिथे पूर्वी वालखिल्य ऋषींनी यज्ञ केले होते.
दृषद्वती महापुण्या यत्र रख्याता युधिष्ठिर। न्यग्रोधाख्यस्तु पाञ्चाल्यः पाञ्चाल्योद्विपदांवर। दाल्भ्यघोषश्च दाल्भ्याश् धरणीस्थो महात्मनः
युधिष्ठिरा, तिथे दृषद्वती नावाची अतिशय पवित्र नदी प्रसिद्ध आहे. पांडवश्रेष्ठा, तिथे पाञ्चाल्य नावाचा वड आहे आणि दाल्भ्य नावाच्या ऋषींचा दाल्भ्य घोष हा आश्रमही आहे.
कौन्तेयानन्तयशसः सुव्रतस्यामितौजसः। आश्रमः ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
कुन्तीपुत्रा, अनंत कीर्ती असलेल्या, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या आणि अपार तेज असलेल्या त्या महात्म्याचा आश्रम तीनही लोकांत पवित्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.
एतावर्णाववर्णौ च विश्रुतौ मनुजाधिप। ईजाते क्रतुभिर्मुख्यैः पुण्यैर्भरतसत्तम
राजन, हे दोन वर्ण आणि अवर्ण, श्रेष्ठ आणि पुण्य यज्ञांनी प्रसिद्ध झाले, हे भरतश्रेष्ठा.
समेत्य बहुशो देवाः सेन्द्राः सवरुणाः पुरा। विशाखयूपेऽतप्यन् तेन पुण्यतमश्च सः
पूर्वी अनेकदा देव, इंद्र आणि वरुण यांच्यासह, एकत्र येऊन, विशाखयूपाजवळ तपश्चर्या केली आणि त्यामुळे ते स्थान अत्यंत पवित्र झाले.
ऋषिर्महान्महाभागो जमदग्निर्महायशाः। पलाशकेषु पुण्येषु रम्येष्वयजत प्रभुः
महान आणि कीर्तीमान ऋषी जमदग्नी यांनी सुंदर आणि पवित्र पळसाच्या बनात यज्ञ केले.
यत्रसर्वाः सरिच्छ्रेष्टाः साक्षात्तमृषिसत्तमम्। स्वं स्वं तोयमुपादाय परिवार्योपतस्थिरे
तेथे सर्व श्रेष्ठ नद्या स्वतःचे पाणी घेऊन त्या महान ऋषीच्या सभोवताली जाऊन उभ्या राहिल्या.
अपि चात्र महाराज स्वयं विश्वावसुर्जगौ। इमं श्लोकं तदा वीर प्रेक्ष्य दीक्षां महात्मनः
राजा, तेथेच विश्वावसु यांनी त्या महात्म्याच्या दीक्षेचे दर्शन घडल्यावर हा श्लोक गायलाच.
यजमानस्य वै देवाञ्जमदग्नेर्महात्मनः। आगम्य सरितो विप्रान्मधुना समतर्पयन्
देवतांनी जमदग्नी यांच्या यज्ञाला येऊन, नद्यांनी आणलेल्या मधाने ब्राह्मणांना तृप्त केले.
गन्धर्वयक्षरक्षोबिरप्सरोभिश्च सेवितम्। किरातकिन्नरावासं शैलं शिखरिणांवरम्
गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि अप्सरा ज्या डोंगरावर वावरतात, तसेच किरात आणि किन्नर जिथे राहतात, तो डोंगर सर्व शिखरांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
बिभेद तरसा गङ्गा गङ्गाद्वारं युधिष्ठिर। पुण्यं तत्ख्यायते राजन्ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
युधिष्ठिरा, गंगेने आपल्या वेगाने गंगाद्वार फोडले; ते पवित्र स्थान राजन, ब्रह्मर्षींच्या समूहांनी सेविलेले आणि प्रसिद्ध आहे.
सनत्कुमारः कौरव्य पुण्यं कनखलं तथा। पर्वतश्च पुरुर्नाम यत्रयातः पुरूरवाः
कौरवा, तिथे सनत्कुमार आणि पवित्र कनखल आहे, आणि पुरूर नावाचा डोंगर आहे, जिथे पुरूरवा गेला होता.
भृगुर्यत्रतपस्तेपे महर्षिगणसेविते। राजन्स आश्रमः ख्यातो भृगुतुङ्गो महागिरिः
राजन, ज्या ठिकाणी भृगु ऋषींनी तपश्चर्या केली आणि महान ऋषींच्या समूहांनी सेवा केली, तो भृगुतुंग नावाचा डोंगर आणि आश्रम प्रसिद्ध आहे.
यः स भूतं भविष्यच्च भवच् भरतर्षभ। नारायणः प्रभुर्विष्णुः शाश्वतः पुरुषोत्तमः
भरतश्रेष्ठा, जो भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमान आहे, तो नारायण, प्रभू, विष्णू, शाश्वत आणि सर्वश्रेष्ठ पुरुष आहे.
तस्यातियशसः पुण्यां विशालां बदरीमनु। आश्रमः ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
त्याच्या अपूर्व कीर्तीमुळे प्रसिद्ध असलेला, विशाल आणि पवित्र असा बदरीचा आश्रम तीनही लोकांत पवित्र म्हणून ओळखला जातो.
उष्णतोयवहा गङ्गा शीततोयवहा पुरा। सुवर्णसिकता राजन्विशालां बदरीमनु
राजन, गंगा कधी उष्ण पाणी वाहून नेत असे, कधी शीतल पाणी वाहून नेत असे; आणि बदरी हे विशाल आणि सुवर्णसिकतांनी युक्त आहे.
ऋषयो यत्रदेवाश्च महाभागा महौजसः। प्राप्य नित्यं नमस्यन्ति देवं नारायणं प्रभुम्
जिथे महान पुण्यवान आणि तेजस्वी ऋषी आणि देवता येऊन नेहमीच प्रभू नारायणाची भक्ती करतात.
यत्रनाराजणो देवः परमात्मा सनातनः। तत्र कृत्स्नं जगत्सर्वं तीर्थान्यायतनानि च
जिथे नारायण हा सनातन परमात्मा वास करतो, तिथे सर्व जग, सर्व तीर्थक्षेत्रे आणि सर्व देवस्थानं आहेत.