वेणा भीमरथी चैव नद्यौ पापभयापहे। मृगद्विजसमाकीर्णे तापसालयभूषिते
वेणा आणि भीमरथी या दोन नद्या पाप आणि भीती दूर करणाऱ्या आहेत. या नद्यांच्या काठी हरिणं आणि पक्ष्यांनी गजबजलेली असून, तपस्व्यांची आश्रमं त्यांना शोभा आणतात.
राजर्षेस्तस् च सरिन्नृगस्य भरतर्षभ। रम्यतीर्था बहुजला पयोष्णी द्विजसेविता
भरतश्रेष्ठा, राजा नृग याची पयोष्णी नदी सुंदर तीरांची आणि भरपूर पाण्याची आहे. ही नदी ब्राह्मणांनी नेहमी वास केलेली आहे.
अपि चात्र महायोगी मार्कण्डेयो महायशाः। अनुवंश्यां जगौ गाथां नृगस्य धरणीपतेः
इथेच महान योगी आणि कीर्तीमान मार्कंडेय यांनी राजा नृग याच्या वंशाची गाथा गायली होती.
नृगस् यजमानस्य प्रत्यक्षमिति नः श्रुतम्। `मरुतः परिवेष्टारः सदस्याश्च दिवौकसः
आपल्याला असं ऐकायला मिळालं आहे की, यजमान नृग प्रत्यक्ष दिसला होता. त्या वेळी मरुतगण सभेत होते आणि देवताही सहभागी झाल्या होत्या.
पयोष्ण्यां यजमानस्य वाराहे तीर्थ उत्तमे। उद्धृतं भूतलस्थं वावायुना समुदीरितम्। पयोष्ण्या हरते तोयं पापमामरणान्तिकम्
पयोष्णीच्या उत्तम वऱ्हाड तीर्थावर, वारा उचलून वर आणलेलं पाणी पाताळातून वर येतं आणि ते पाणी मृत्यूपर्यंतचं पाप दूर करतं.
स्वर्गादुत्तुङ्गममलं विषाणं यत्र शूलिनः। स्वमात्मविहितं दृष्ट्वा मर्त्यः शिवपुरं व्रजेत्
जिथे शंकराचं निर्मळ आणि उंच शिंग स्वर्गाहून वर उठलेलं आहे, तिथे स्वतःच्या आत्म्याने घडवलेलं पाहून मनुष्य शिवाच्या नगरीला पोहोचतो.
एकतः सरितः सर्वा गङ्गाद्याः सलिलोच्चयाः। पयोष्णी चैकतः पुण्या तीर्थेभ्यो हि मता मम
एका बाजूला गंगा आणि इतर सर्व नद्या भरपूर पाण्याने वाहतात, पण दुसऱ्या बाजूला पयोष्णी एकटीच पवित्र मानली जाते. तीर्थांमध्ये माझं असं मत आहे.
माठरस्य वनं पुण्यं बहुमूलफलं शिवम्। यूपश्च भरतश्रेष्ठ वरुणस्रोतसे गिरौ
माठराचं पवित्र वन, ज्यात भरपूर कंदमुळं आणि फळं आहेत, शुभ मानलं जातं. आणि वरुणाच्या प्रवाहाजवळ डोंगरावर यूप आहे, भरतश्रेष्ठा.
प्रवेण्युत्तरपार्स्वे तु पुण्ये कण्वाश्रमे तथा। तापसानामरण्यानि कीर्तितानि यथाश्रुति
प्रवेणीच्या उत्तरेकडील बाजूला पवित्र कण्व आश्रम आहे. तिथे तपस्व्यांची अरण्यं आहेत, जशी ऐकण्यात आली आहेत.
वेदी शूर्पारके तात जमदग्नेर्महात्मनः। रम्या पाषाणतीर्था च पुरश्चन्द्रा च भारत
तात, शूर्पारक येथे महात्मा जमदग्नी यांची वेदी आहे. रमणीय असा दगडी तीर्थ आणि पुरचंद्र नावाचं तीर्थ, हेही आहे, भारत.
अशोकतीर्थं तत्रैव कौन्ते य बहुलाश्रमम्। अगस्त्यतीर्थं पाण्ड्येषु वारुणं च युधिष्ठिर
कौन्तेय, तिथेच अशोक तीर्थ आहे, जिथे अनेक आश्रम आहेत. पांड्य देशात अगस्त्य तीर्थ आणि युधिष्ठिरा, वरुण तीर्थही आहे.
कुमार्यः कथिताः पुण्याः पाण्ड्येष्वेव नरर्षभ। ताम्रपर्णी तु कौन्तेय कीर्तयिष्यामि तां शृणु
पांड्य देशात पवित्र कुमार्या तीर्थांची सांगड घातली आहे, नरश्रेष्ठा. आता मी ताम्रपर्णीचे वर्णन करतो, कौन्तेय, ते नीट ऐक.
यत्र देवैस्तपस्तप्तं महदिच्छद्भिराश्रमे। गोकर्णमिति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत
जिथे देवांनी मोठेपणासाठी तप केलं, त्या आश्रमात, गोकरण हे नाव तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे, भारत.
शीततोयो बहुजलः पुण्यस्तात शिवश्च सः। ह्रदः परमदुष्प्रापो मानुषैरकृतात्मभिः
त्या सरोवराचं पाणी थंड आणि भरपूर आहे, ते पवित्र आणि शुभ आहे. पण ज्यांनी मनावर ताबा मिळवलेला नाही, अशा माणसांना ते अत्यंत कठीण आहे.
तत्र वृक्षतृणाद्यैश्च संपन्नः फलमूलवान्। आश्रमोऽगस्त्यशिष्यस्य पुण्यो देवसहे गिरौ
तिथे झाडं, गवत, फळं आणि कंदमुळांनी समृद्ध असा, अगस्त्याच्या शिष्याचा आश्रम आहे. तो डोंगरावर असून पवित्र आणि दिव्य आहे.
वैडूर्यपर्वतस्तत्र श्रीमान्मणिमयः शिवः। अगस्त्यस्याश्रमश्चैव बहुमूलफलोदकः
तिथे वैडूर्य पर्वत आहे, तो तेजस्वी, रत्नांनी बनलेला आणि शुभ आहे. तिथेच अगस्त्याचा आश्रम आहे, जिथे भरपूर फळं, कंदमुळं आणि पाणी आहे.
सुराष्ट्रेष्वपि वक्ष्यामि पुण्यान्यायतनानि च। आश्रमान्सरितश्चैव सरांसि च नराधिप
सौराष्ट्र प्रदेशातही मी पवित्र स्थळांची आणि आश्रमांची, नद्या आणि सरोवरांची माहिती सांगणार आहे, राजन.
चमसोद्भेदनं विप्रास्तत्रापि कथयन्त्युत। प्रभासं चोदधौ तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
तिथे ऋषी कामस फोडल्याची गोष्ट सांगतात. आणि समुद्राजवळ प्रसिद्ध असं प्रभास तीर्थ आहे, जे तीनही लोकांत नावाजलेलं आहे.
तत्र पिण्डारकं नाम तापसाचरितं शिवम्। उज्जयन्तश्च शिखरी क्षिप्रं सिद्धिकरो महान्
तेथे पिंडारक हे तपस्व्यांचे पवित्र स्थान आहे आणि उज्जयंत हा मोठा डोंगरशिखर आहे, जो लवकरच सिद्धी देतो.
तत्र देवर्षिवीरेण नारदेनानुकीर्तितः। पुराणः श्रूयते श्लोकस्तं निबोध युधिष्ठिर
तेथे देवर्षी नारद या पराक्रमी ऋषीने एक प्राचीन श्लोक सांगितला आहे; तो तू ऐक, युधिष्ठिरा.
पुण्ये गिरौ सुराष्ट्रेषु मृगपक्षिनिषेविते। उज्जयन्ते स्म तप्ताङ्गो नाकपृष्ठे महीयते
सुराष्ट्र प्रदेशातील त्या पवित्र पर्वतावर, जिथे अनेक पशू-पक्षी वावरतात, उज्जयंत डोंगरावर ताप्तांग पूर्वी तेजाने उजळून निघाला होता आणि तो स्वर्गातही गौरवला जातो.
एष नारायणः श्रीमान्क्षीरार्णवनिकेतनः। नागपर्यङ्कमुत्सृज्यह्यागतो मधुरां पुरीम्
हा श्रीमंत नारायण, क्षीरसागरात राहणारा, नागांच्या पलंगावरून उठून मधुरा नगरीत आला.
पुण्या द्वारवती तत्रयत्रासौ मधुसूदनः। साक्षाद्देवः पुराणोसौ स हि धर्मः सनातनः
तेथे पवित्र द्वारवती नगरी आहे, जिथे मधुसूदन वास करतो; तोच प्राचीन देव आणि सनातन धर्म आहे.
ये च कवेदविदो विप्रा ये चाध्यात्मविदो जनाः। ते वदन्ति महात्मानं कृष्णं धर्मं सनातनम्
जे वेद जाणणारे ब्राह्मण आणि जे आत्मज्ञानाचे जाणकार आहेत, ते सर्वजण कृष्णाला महान आणि सनातन धर्म असे म्हणतात.
पवित्राणां हि गोविन्दः पवित्रं परमुच्यते। पुण्यानामपि पुण्योसौ मङ्गालानां च मङ्गलम्। त्रैलोक्ये पुण्डरीकाक्षो देवदेवः सनातनः
गोविंद हा सर्व पवित्र गोष्टींपैकी सर्वात पवित्र, सर्व पुण्यांमध्ये श्रेष्ठ पुण्य, आणि सर्व मंगलांमध्ये श्रेष्ठ मंगल आहे; तीनही लोकांत पुण्डरीकाक्ष हा देवांचा देव आणि सनातन आहे.
अव्ययात्मा व्ययात्मा च क्षेत्रज्ञः परमेश्वरः। आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा तत्रैव मधुसूदनः
जो अविनाशी आणि विनाशी दोन्ही स्वरूपाचा आहे, क्षेत्रज्ञ आणि परमेश्वर आहे, तो हरि, अगम्य स्वरूपाचा मधुसूदन, तेथेच वास करतो.
अवन्तीषु प्रतीच्यां वै कीर्तयिष्यामि ते दिशि। यानि तत्रपवित्राणि पुण्यान्यायतनानि च
अवंतीच्या पश्चिम दिशेला असलेल्या पवित्र आणि पुण्य स्थळांची मी तुला सांगतो.
प्रियङ्ग्वाम्रवणोपेता वानीरफलमालिनी। प्रत्यक्स्रोता नदी पुण्या नर्मदा तत्र भारत
तेथे, भारत, प्रियंगु आणि आंब्याच्या बागांनी, तसेच वनीर फळांनी सजलेली, पवित्र नर्मदा नदी आहे.
त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च। सरिद्वनानि शैलेन्द्रा देवाश्च सपितामहाः
तीनही लोकांत असलेली सर्व तीर्थस्थाने, पुण्य क्षेत्रे, नद्या, वनराजी, पर्वत, आणि देव-ऋषी व पितर, हे सर्व—
नर्मदायां कुरुश्रेष्ठ सहसिद्धर्षिचारणैः। स्नातुमायान्ति पुण्यौधैः सदा वारिषु भारत
नर्मदेवर, कुरूश्रेष्ठ, असंख्य सिद्ध, ऋषी आणि चारण नेहमीच तिच्या पवित्र पाण्यात स्नान करण्यासाठी येतात, भारत.