हिरण्यबिन्दुः कथितो गिरौ कालञ्जरे महान्। आगस्त्यपर्वतोरभ्यः पुण्यो गिरिवः शिवः
कालनजर या मोठ्या पर्वतावर हिरण्यबिंदू नावाचा प्रसिद्ध आणि पुण्यशाली डोंगर आहे, जो अगस्त्य वंशाला प्रिय आहे.
महेन्द्रो नाम कौरव्य भार्गवस्य महात्मनः। अयजत्तत्रकौन्तेय पूर्वमेव पितामहः
कौरवा, महेंद्र नावाच्या पर्वतावर महान आत्म्याचा भार्गवाने आणि पूर्वी पितामहानेही तेथे यज्ञ केला.
यत्रभागीरथी पुण्यां सरस्यासीद्युधिष्ठिर। यत्र सा ब्रह्मशालेति पुण्याख्याता विशांपते। धूतपाप्मभिराकीर्णा पुण्यं तस्याश्च दर्शनम्
युधिष्ठिरा, जिथे पवित्र भागीरथीने कधीच एक सरोवर निर्माण केले होते आणि जिथे ती ब्रह्मशाली म्हणून प्रसिद्ध आहे, पापमुक्त लोकांनी भरलेली — तिचे दर्शन करणेही पुण्यकारक आहे.
पवित्रो मङ्गलीयश्च ख्यातो लोके सनातनः। केदारश्च मतङ्गस्य महानाश्रम उत्तमः
मातंग ऋषींचा केदार हा उत्तम आणि मोठा आश्रम जगात शुद्ध, मंगलमय आणि सनातन म्हणून प्रसिद्ध आहे.
कुण्डोदः पर्वतो रम्यो बहुमूलफलोदकः। नैषधस्तृषितो यत्र जलं शर्म च लब्धवान्
कुंडोद हा रम्य पर्वत, ज्यात भरपूर मुळे, फळे आणि पाणी आहे, तिथे निःशधाने तहान भागवली आणि समाधान मिळवले.
यत्र देववनं पुण्यं तापसैरुपशोभितम्। बाहुदा च नदी यत्रनन्दा च गिरिमूर्धनि
तेथेच पवित्र देववन आहे, तपस्व्यांनी शोभलेले; आणि बाहीदा व नंदा या नद्या पर्वतशिखरावरून उगम पावतात.
तीर्थानि सरितः शैलाः पुण्यान्यायतनानि च। प्राच्यां दिशि महाराज कीर्तितानि मया तव
महारााज, पूर्व दिशेतील पवित्र तीर्थस्थाने, नद्या, पर्वत आणि पुण्यभूमी मी तुला सांगितली आहेत.
तिसृष्वन्यासु पुण्यानि दिक्षु तीर्थानि मे शृणु। सरितः पर्वतांश्चैव पुण्यान्यायतनानि च
आता उर्वरित तीन दिशांतील पवित्र तीर्थस्थाने, नद्या, पर्वत आणि पुण्यभूमी यांची माहिती माझ्याकडून ऐक.
दक्षिणस्यां तु पुण्यानि शृणु तीर्थानि भारत। विस्तरेण यथाबुद्धि कीर्त्यमानानि तानि वै
भारता, आता दक्षिण दिशेतील पवित्र तीर्थस्थाने मी तुला विस्ताराने आणि माझ्या ज्ञानानुसार सांगतो, ते ऐक.
यस्यामाख्यायते पुण्या दिशि गोदावरी नदी। बह्वारामा बहुजला तापसाचरिता शिवा
त्या दिशेला प्रसिद्ध आणि पवित्र अशी गोदावरी नदी आहे; ती अनेक बागांनी, भरपूर पाण्याने आणि तपस्व्यांच्या वावराने पावन झाली आहे.
वेणा भीमरथी चैव नद्यौ पापभयापहे। मृगद्विजसमाकीर्णे तापसालयभूषिते
वेणा आणि भीमरथी या दोन नद्या पाप आणि भीती दूर करणाऱ्या आहेत. या नद्यांच्या काठी हरिणं आणि पक्ष्यांनी गजबजलेली असून, तपस्व्यांची आश्रमं त्यांना शोभा आणतात.
राजर्षेस्तस् च सरिन्नृगस्य भरतर्षभ। रम्यतीर्था बहुजला पयोष्णी द्विजसेविता
भरतश्रेष्ठा, राजा नृग याची पयोष्णी नदी सुंदर तीरांची आणि भरपूर पाण्याची आहे. ही नदी ब्राह्मणांनी नेहमी वास केलेली आहे.
अपि चात्र महायोगी मार्कण्डेयो महायशाः। अनुवंश्यां जगौ गाथां नृगस्य धरणीपतेः
इथेच महान योगी आणि कीर्तीमान मार्कंडेय यांनी राजा नृग याच्या वंशाची गाथा गायली होती.
नृगस् यजमानस्य प्रत्यक्षमिति नः श्रुतम्। `मरुतः परिवेष्टारः सदस्याश्च दिवौकसः
आपल्याला असं ऐकायला मिळालं आहे की, यजमान नृग प्रत्यक्ष दिसला होता. त्या वेळी मरुतगण सभेत होते आणि देवताही सहभागी झाल्या होत्या.
पयोष्ण्यां यजमानस्य वाराहे तीर्थ उत्तमे। उद्धृतं भूतलस्थं वावायुना समुदीरितम्। पयोष्ण्या हरते तोयं पापमामरणान्तिकम्
पयोष्णीच्या उत्तम वऱ्हाड तीर्थावर, वारा उचलून वर आणलेलं पाणी पाताळातून वर येतं आणि ते पाणी मृत्यूपर्यंतचं पाप दूर करतं.
स्वर्गादुत्तुङ्गममलं विषाणं यत्र शूलिनः। स्वमात्मविहितं दृष्ट्वा मर्त्यः शिवपुरं व्रजेत्
जिथे शंकराचं निर्मळ आणि उंच शिंग स्वर्गाहून वर उठलेलं आहे, तिथे स्वतःच्या आत्म्याने घडवलेलं पाहून मनुष्य शिवाच्या नगरीला पोहोचतो.
एकतः सरितः सर्वा गङ्गाद्याः सलिलोच्चयाः। पयोष्णी चैकतः पुण्या तीर्थेभ्यो हि मता मम
एका बाजूला गंगा आणि इतर सर्व नद्या भरपूर पाण्याने वाहतात, पण दुसऱ्या बाजूला पयोष्णी एकटीच पवित्र मानली जाते. तीर्थांमध्ये माझं असं मत आहे.
माठरस्य वनं पुण्यं बहुमूलफलं शिवम्। यूपश्च भरतश्रेष्ठ वरुणस्रोतसे गिरौ
माठराचं पवित्र वन, ज्यात भरपूर कंदमुळं आणि फळं आहेत, शुभ मानलं जातं. आणि वरुणाच्या प्रवाहाजवळ डोंगरावर यूप आहे, भरतश्रेष्ठा.
प्रवेण्युत्तरपार्स्वे तु पुण्ये कण्वाश्रमे तथा। तापसानामरण्यानि कीर्तितानि यथाश्रुति
प्रवेणीच्या उत्तरेकडील बाजूला पवित्र कण्व आश्रम आहे. तिथे तपस्व्यांची अरण्यं आहेत, जशी ऐकण्यात आली आहेत.
वेदी शूर्पारके तात जमदग्नेर्महात्मनः। रम्या पाषाणतीर्था च पुरश्चन्द्रा च भारत
तात, शूर्पारक येथे महात्मा जमदग्नी यांची वेदी आहे. रमणीय असा दगडी तीर्थ आणि पुरचंद्र नावाचं तीर्थ, हेही आहे, भारत.
अशोकतीर्थं तत्रैव कौन्ते य बहुलाश्रमम्। अगस्त्यतीर्थं पाण्ड्येषु वारुणं च युधिष्ठिर
कौन्तेय, तिथेच अशोक तीर्थ आहे, जिथे अनेक आश्रम आहेत. पांड्य देशात अगस्त्य तीर्थ आणि युधिष्ठिरा, वरुण तीर्थही आहे.
कुमार्यः कथिताः पुण्याः पाण्ड्येष्वेव नरर्षभ। ताम्रपर्णी तु कौन्तेय कीर्तयिष्यामि तां शृणु
पांड्य देशात पवित्र कुमार्या तीर्थांची सांगड घातली आहे, नरश्रेष्ठा. आता मी ताम्रपर्णीचे वर्णन करतो, कौन्तेय, ते नीट ऐक.
यत्र देवैस्तपस्तप्तं महदिच्छद्भिराश्रमे। गोकर्णमिति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत
जिथे देवांनी मोठेपणासाठी तप केलं, त्या आश्रमात, गोकरण हे नाव तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे, भारत.
शीततोयो बहुजलः पुण्यस्तात शिवश्च सः। ह्रदः परमदुष्प्रापो मानुषैरकृतात्मभिः
त्या सरोवराचं पाणी थंड आणि भरपूर आहे, ते पवित्र आणि शुभ आहे. पण ज्यांनी मनावर ताबा मिळवलेला नाही, अशा माणसांना ते अत्यंत कठीण आहे.
तत्र वृक्षतृणाद्यैश्च संपन्नः फलमूलवान्। आश्रमोऽगस्त्यशिष्यस्य पुण्यो देवसहे गिरौ
तिथे झाडं, गवत, फळं आणि कंदमुळांनी समृद्ध असा, अगस्त्याच्या शिष्याचा आश्रम आहे. तो डोंगरावर असून पवित्र आणि दिव्य आहे.
वैडूर्यपर्वतस्तत्र श्रीमान्मणिमयः शिवः। अगस्त्यस्याश्रमश्चैव बहुमूलफलोदकः
तिथे वैडूर्य पर्वत आहे, तो तेजस्वी, रत्नांनी बनलेला आणि शुभ आहे. तिथेच अगस्त्याचा आश्रम आहे, जिथे भरपूर फळं, कंदमुळं आणि पाणी आहे.
सुराष्ट्रेष्वपि वक्ष्यामि पुण्यान्यायतनानि च। आश्रमान्सरितश्चैव सरांसि च नराधिप
सौराष्ट्र प्रदेशातही मी पवित्र स्थळांची आणि आश्रमांची, नद्या आणि सरोवरांची माहिती सांगणार आहे, राजन.
चमसोद्भेदनं विप्रास्तत्रापि कथयन्त्युत। प्रभासं चोदधौ तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
तिथे ऋषी कामस फोडल्याची गोष्ट सांगतात. आणि समुद्राजवळ प्रसिद्ध असं प्रभास तीर्थ आहे, जे तीनही लोकांत नावाजलेलं आहे.
तत्र पिण्डारकं नाम तापसाचरितं शिवम्। उज्जयन्तश्च शिखरी क्षिप्रं सिद्धिकरो महान्
तेथे पिंडारक हे तपस्व्यांचे पवित्र स्थान आहे आणि उज्जयंत हा मोठा डोंगरशिखर आहे, जो लवकरच सिद्धी देतो.
तत्र देवर्षिवीरेण नारदेनानुकीर्तितः। पुराणः श्रूयते श्लोकस्तं निबोध युधिष्ठिर
तेथे देवर्षी नारद या पराक्रमी ऋषीने एक प्राचीन श्लोक सांगितला आहे; तो तू ऐक, युधिष्ठिरा.