भार्यां प्रस्फुरमाणौष्ठ इदं वचनमब्रवीत्। अवमानः प्रयुक्तोऽयं त्वया मम भुजंगमे
त्याने ओठ थरथरत आपल्या पत्नीला म्हणाले, "नागकन्ये, तू माझा अपमान केला आहेस."
समीपे ते न वत्स्यामि गमिष्यामि यथागतम्। शक्तिरस्ति न वामोरु मयि सुप्ते विभावसोः
"मी तुझ्या जवळ राहणार नाही; जसा आलो, तसा निघून जाईन. तुझ्यात शक्ती नव्हती, सुंदर पायाच्या, की मी झोपलो असताना सूर्य मावळू नये."
अस्तं गन्तुं यथाकालमिति मे हृदि वर्तते। न चाप्यवमतस्येह वासो रोचेत कस्यचित्
"माझ्या मनात योग्य वेळी निघून जाण्याचा विचार आहे; आणि जिथे अपमान होतो, तिथे कोणालाही राहायला आवडत नाही."
किं पुनर्धर्मशीलस्य मम वा मद्विधस्य वा। एवमुक्ता जरत्कारुर्भर्त्रा हृदयकम्पनम्
"मग धर्मशील माणसासाठी, किंवा माझ्यासारख्यासाठी, काय राहिले?" असे पतीने म्हटल्यावर, जरत्कारूचे हृदय हादरले.
अब्रवीद्भगिनी तत्र वासुकेः सन्निवेशने। नावमानात्कृतवती तवाहं विप्रे बोधनम्
वसुकिच्या सभेत, त्याची बहीण म्हणाली, "ब्राह्मण, मी तुला अपमानाने नाही, तर जागं केलं."
धर्मलोपो न ते विप्र स्यादित्येतन्मया कृतम्। उवाच भार्यामित्युक्तो जरत्कारुर्महातपाः
"तुझ्या धर्मात काही त्रुटी राहू नये म्हणून मी असं केलं; आणि माझ्या पतीने सांगितल्याप्रमाणे मी तुला हे सांगितलं," असं ती म्हणाली.
ऋषिः कोपसमाविष्टस्त्यक्तुकामो भुजंगमाम्। न मे वागनृतं प्राह गमिष्येऽहं भुजंगमे
त्या ऋषीला राग आला आणि तो सर्पकन्येला सोडून जायचं ठरवू लागला. तो म्हणाला, "माझ्या शब्दात कधीच खोटं नसतं; मी आता तुला सोडून जाणार आहे, सर्पकन्ये."
समयो ह्येष मे पूर्वं त्वया सह मिथः कृतः। सुखमस्म्युषितो भद्रे ब्रूयास्त्वं भ्रातरं शुभे
"आपण आधी एकमेकांशी असं ठरवलं होतं, हे लक्षात ठेव. मी तुझ्याबरोबर आनंदाने राहिलो आहे. आता, शुभे, हे तुझ्या भावाला सांग," असं त्याने म्हटलं.
इतो मयि गते भीरु गतः स भगवानिति। त्वं चापि मयि निष्क्रान्ते न शोकं कर्तुमर्हसि
"मी इथून गेल्यावर, भीरू, त्याला सांग की मी निघून गेलो आहे. आणि मी निघून गेल्यावर, तू दुःख करू नकोस," असं त्याने सांगितलं.
इत्युक्ता साऽनवद्याङ्गी प्रत्युवाच मुनिं तदा। जरत्कारुं जरत्कारुश्चिन्ताशोकपरायणा
त्यावेळी त्या निष्पाप स्त्रीने, चिंता आणि दुःखाने भरलेल्या मनाने, ऋषी जरत्कारूला उत्तर दिलं.
बाष्पगद्गदया वाचा मुखेन परिशुष्यता। कृताञ्जलिर्वरारोहा पर्यश्रुनयना ततः
डोळ्यातून अश्रू वाहत होते, ओठ कोरडे पडले होते, हात जोडले होते आणि अश्रूंनी डोळे भरले होते—अशी ती सती स्त्री बोलली.
धैर्यमालम्ब्य वामोरूर्हृदयेन प्रवेपता। न मामर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम्
डाव्या मांडीला थरथर कापत असतानाही, धीर धरून ती म्हणाली, "धर्म जाणणाऱ्या, मी निरपराध आहे, मला सोडू नकोस."
धर्मे स्थितां स्थितो धर्मे सदा प्रियहिते रताम्। प्रदाने कारणं यच्च मम तुभ्यं द्विजोत्तम
"मी नेहमी धर्मात स्थिर राहिले आहे, तुझ्या प्रिय आणि हिताच्या गोष्टींमध्येच रमले आहे; आणि मला तुला का दिलं गेलं, हे कारणही—"
तदलब्धवतीं मन्दां किं मां वक्ष्यति वासुकिः। मातृशापाभिभूतानां ज्ञातीनां मम सत्तम
"जर मी हे साध्य करू शकले नाही, तर माझ्या नशिबाने आणि अपयशाने वसुकि माझ्याबद्दल काय म्हणेल? आईच्या शापाने त्रस्त असलेल्या माझ्या नातेवाईकांमध्ये, हे श्रेष्ठ पुरुषा?"
अपत्यमीप्सितं त्वत्तस्तच्च तावन्न दृश्यते। त्वत्तो ह्यपत्यलाभेन ज्ञातीनां मे शिवं भवेत्
"तुझ्याकडून मला हवं असलेलं अपत्य अजून झालेलं नाही; तुझ्याकडून अपत्य मिळालं, तर माझ्या नातेवाईकांचं कल्याण होईल."
संप्रयोगो भवेन्नायां मम मोघस्त्वया द्विज। ज्ञातीनां हितमिच्छन्ती भगवंस्त्वां प्रसादये
"हे ब्राह्मण, तुझ्याशी झालेला माझा हा संग व्यर्थ जाऊ नये; माझ्या नातेवाईकांच्या भल्यासाठी, प्रभो, मी तुला विनंती करते."
इममव्यक्तरूपं मे गर्भमाधाय सत्तम। कथं त्यक्त्वा महात्मा सन्गन्तुमिच्छस्यनागसम्
"माझ्या पोटी हे अस्पष्ट गर्भ ठेवून, हे श्रेष्ठ, तू मला सोडून सर्पांकडे जायचं कसं ठरवतोस, हे महात्मा?"
एवमुक्तस्तु स मुनिर्भार्यां वचनमब्रवीत्। यद्युक्तमनुरूपं च जरत्कारुं तपोधनः
असं ऐकून, तपस्वी ऋषीने आपल्या पत्नीला सांगितलं, "जर तुझे शब्द योग्य आणि समंजस असतील, जरत्कारू—"
अस्त्ययं सुभगे गर्भस्तव वैश्वानरोपमः। ऋषिः परमधर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः
"शुभे, तुझ्या पोटी खरोखरच अग्निसारखा तेजस्वी गर्भ आहे—तो ऋषी, परमधार्मिक, वेद आणि वेदांगांचा पारंगत आहे."
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा जरत्कारुर्महानृषिः। उग्राय तपसे भूयो जगाम कृतनिश्चयः
असं सांगून, तो धर्मात्मा आणि महान ऋषी जरत्कारू, ठाम निश्चय करून, पुन्हा कठोर तपासाठी निघून गेला.
गतमात्रं तु भर्तारं जरत्कारुरवेदयत्। भ्रातुः सकाशमागत्य यथातथ्यं तपोधन
पती निघून गेल्यावर, जरत्कारूने आपल्या भावाकडे जाऊन घडलेली सर्व गोष्ट जशीच्या तशी सांगितली.
ततः स भुजगश्रेष्ठः श्रुत्वा सुमहदप्रियम्। उवाच भगिनीं दीनां तदा दीनतरः स्वयम्
तेव्हा, सर्पांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वसुकिला हे मोठं दुःख ऐकून, तो स्वतः आणखी दुःखी झाला आणि आपल्या दु:खी बहिणीला म्हणाला.
जानासि भद्रे यत्कार्यं प्रदाने कारणं च यत्। पन्नगानां हितार्थाय पुत्रस्ते स्यात्ततो यदि
हे सुभगे, तुला काय करावं आणि दान देण्यामागचं कारण माहिती आहे. जर ते नागांच्या भल्यासाठी असेल, तर तुझा मुलगा त्यासाठीच असू दे.
स सर्पसत्रात्किल नो मोक्षयिष्यति वीर्यवान्। एवं पितामहः पूर्वमुक्तवांस्तु सुरैः सह
तो वीर मुलगा नक्कीच आपल्याला सर्पसत्रातून वाचवेल. पूर्वी ब्रह्मदेवाने देवांसोबत हेच सांगितलं होतं.
अप्यस्ति गर्भः सुभगे तस्मात्ते मुनिसत्तमात्। न चेच्छाम्यफलं तस्य दारकर्म मनीषिणः
सौभाग्यवती, त्या श्रेष्ठ ऋषींपासून तुझ्या पोटी मूल आहे का? त्या ज्ञानी पुरुषाचा प्रयत्न व्यर्थ जाऊ नये, अशी माझी इच्छा नाही.
कामं च मम न न्याय्यं प्रष्टुं त्वां कार्यमीदृशम्। किंतु कार्यगरीयस्त्वात्ततस्त्वाऽहमचूचुदम्
खरं तर, असं काही विचारणं योग्य नाही, हे मला मान्य आहे. पण हे काम फार मोठं असल्यामुळे मी तुला विचारलं.
दुर्वार्यतां विदित्वा च भर्तुस्तेऽतितपस्विनः। नैनमन्वागमिष्यामि कदाचिद्धि शपेत्स माम्
तुझ्या पतीचे कठोर तप आणि त्यांचा कठीण स्वभाव मला माहीत आहे. म्हणून मी कधीच त्यांच्यामागे जाणार नाही, नाहीतर ते मला शाप देतील.
आचक्ष्व भद्रे भर्तुः स्वं सर्वमेव विचेष्टितम्। उद्धरस्व च शल्यं मे घोरं हृदि चिरस्थितम्
हे सुभगे, तुझ्या पतीने काय केलं ते सर्व मला सांग. आणि माझ्या मनात जे दीर्घकाळ बोचतंय ते दुःख दूर कर.
जरत्कारुस्ततो वाक्यमित्युक्ता प्रत्यभाषत। आश्वासयन्ती सन्तप्तं वासुकिं पन्नगेश्वरम्
असं विचारल्यावर, जरत्कारूने त्या दुःखी वासुकी नागराजाला धीर देत उत्तर दिलं.
पृष्टो मयाऽपत्यहेतोः स महात्मा महातपाः। अस्तीत्युत्तरमुद्दिश्य ममेदं गतवांश्च सः
अपत्यासाठी मी त्या महात्मा, महातपस्वीला विचारलं होतं. त्यांनी 'आहे' असं उत्तर दिलं आणि मग ते निघून गेले.