भीष्मश्च कुरुशार्दूल शास्त्रतत्त्वार्थदर्शिवान्। पुलस्त्यवचनाच्चैव पृथिवीं परिचक्रमे
कुरुवंशातील वाघा, शास्त्राचा खरा अर्थ जाणणारा भीष्म, पूलस्त्यांच्या सांगण्यानुसार पृथ्वीवर फिरू लागला.
एवमेषा महाभागा प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठिता। तीर्थयात्रा महापुण्या सर्वपापप्रमोचनी
प्रतीष्ठान येथे स्थापन झालेली ही महाभाग्यशाली तीर्थयात्रा फारच पुण्यदायी आहे आणि सर्व पापांपासून मुक्त करणारी आहे.
अनेन विधिना यस्तु पृथिवीं संचरिष्यति। अश्वमेधशतं साग्रं फलं प्रेत्य स भोक्ष्यति
जो कोणी या पद्धतीने पृथ्वीवर फिरेल, त्याला मृत्यूनंतर शंभर अश्वमेध यज्ञांचे फळ मिळेल.
ततश्चाष्टगुणं पार्थ प्राप्स्यसे धर्ममुत्तमम्। भीष्मः कुरूणां प्रवरो यथा पूर्वमवाप्तवान्
पार्था, त्यानंतर तुला आठपट श्रेष्ठ धर्मलाभ होईल, जसा भीष्माने पूर्वी मिळवला होता.
नेता च त्वमृषीन्यस्मात्तेन तेऽष्टगुणं फलम्। रक्षोगणबिकीर्णानि तीर्थान्येतानि भारत। अगम्यानि मनुष्येन्द्रैस्त्वामृते कुरुनन्दन
कुरुनंदना, या तीर्थस्थळांमध्ये राक्षसांचा संचार असल्याने, इतर कुणालाही हे गाठता येणार नाही, फक्त तुलाच शक्य आहे. म्हणूनच, ऋषींचा प्रमुखपद तुलाच मिळेल आणि त्याबद्दल तुला आठपट फळ मिळेल.
इदं देवर्षिचरितं सर्वतीर्ताभिसंवृतम्। यः पठेच्छृणुयाद्वाऽपिसर्वपापैः प्रमुच्यते
जो कोणी हे देव-ऋषींचे चरित्र, सर्व तीर्थांनी युक्त, वाचेल किंवा ऐकेल, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
ऋषिमुख्याः सदा यत्रवाल्मीकिस्त्वथ कश्यपः। आत्रेयः कुण्डजठरो विश्वामित्रोऽथ गौतमः
जिथे नेहमी वाल्मीकि, कश्यप, आत्रेय, कुंडजठर, विश्वामित्र आणि गौतम हे श्रेष्ठ ऋषी वास करतात—
असितो देवलश्चैव मार्कण्डेयोऽथ गालवः। भरद्वाजो वसिष्ठश्च मुनिरुद्दालकस्तथा
असित, देवल, मार्कंडेय, गालव, भरद्वाज, वसिष्ठ आणि ऋषी उद्दालक हेही तिथे आहेत—
शौनकः सह पुत्रेण व्यासश्च तपतांवरः। दुर्वासाश्च मुनिश्रेष्ठो जाबालिश्च महातपाः
शौनक आपल्या पुत्रासह, तपस्वी व्यास, श्रेष्ठ ऋषी दुर्वासा आणि महान तपस्वी जाबालि हेही तिथे आहेत—
एते ऋषिवराः सर्वे त्वत्प्रतीक्षास्तपोधनाः। एभिः सह महाराज तीर्थान्येतान्यनुव्रज
हे सर्व तपश्चर्येने संपन्न श्रेष्ठ ऋषी तुझी वाट पाहत आहेत; राजन, त्यांच्यासोबत ही सर्व तीर्थस्थळे तू भेट दे.
एष ते लोमशो नाम महर्षिरमितद्युतिः। समेष्यति महाराज तेन सार्धमनुव्रज
हा अमाप तेज असलेला महर्षी लोमश तुझ्या भेटीला येईल, राजन, त्याच्यासोबत तू प्रवास कर.
मयाऽपिसह धर्मज्ञ तीर्थान्येतान्यनुक्रमात्। प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं यथा राजा महाभिषक्
धर्मज्ञा, माझ्यासोबतही तू ही सर्व तीर्थस्थळे एकामागोमाग भेटशील आणि मोठी कीर्ती मिळवशील, जशी महान वैद्यराजाला मिळाली.
यथा ययातिर्धर्मात्मा यथा राजा पुरूरवाः। तथा त्वं कुरुशार्दूल स्वेन धर्मेण शोभसे
जसा धर्मात्मा राजा ययाति आणि राजा पुरूरवा, तसाच तूही कुरुवंशातील वाघा, स्वतःच्या धर्माने उजळून निघतोस.
यथा भगीरथो राजा यथा रामश्च विश्रुतः। तथा त्वं सर्वराजभ्यो भ्राजसे रश्मिवानिव
जसा राजा भगीरथ आणि प्रसिद्ध राम, तसाच तूही सर्व राजांमध्ये सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आहेस.
यथा मनुर्यथेक्ष्वाकुर्यथा पूरुर्महायशाः। यथा वैन्यो महाराज तथा त्वमपि विश्रुतः
जसा मनू, जसा इक्ष्वाकू, जसा कीर्तीमान पुरू आणि जसा राजा वेण्य, तसाच तूही प्रसिद्ध आहेस.
यथा च वृत्रहा सर्वान्सपत्नान्निर्दहन्पुरा। त्रैलोक्यं पालयामास देवराड्विगतज्वरः
जसा पूर्वी वृत्सराचा वध करणारा, सर्व शत्रूंना जाळून, त्रैलोक्याचे रक्षण करणारा, देवांचा राजा दुःखरहित झाला होता—
तथा शत्रुक्षयं कृत्वा त्वं प्रजाः पालयिष्यसि। स्वधर्मविजितामुर्वीं प्राप्य राजीवलोचन। ख्यातिं यास्यसि धर्मेण कार्तवीर्यार्जुनो यथा
शत्रूंचा पराभव करून, तू आपल्या प्रजेला योग्य रितीने सांभाळशील; स्वतःच्या कर्तव्याने ही पृथ्वी मिळवून, कमळासारख्या डोळ्यां असलेला राजा, तू धर्माने मोठं नाव कमवशील, जसं कर्तवीर्यार्जुनानं मिळवलं होतं.
एवमाश्वास्य राजानं नारदो भगवानृषिः। अनुज्ञाप्य महाराज तत्रैवान्तरधीयत
राजाला अशा प्रकारे धीर देऊन, नारद ऋषी तिथेच राजाची परवानगी घेऊन अदृश्य झाला.
युधिष्ठिरोषि धर्मात्मा तमेवार्थं विचिन्तयन्। तीर्थयात्राश्रितं पुण्यमृषीणां प्रत्यवेदयत्
धर्मशील युधिष्ठिर त्या गोष्टीचा विचार करत राहिला आणि ऋषींनी घेतलेल्या पवित्र तीर्थयात्रेबद्दल त्यांना सांगितलं.
भ्रातॄणां मतमाज्ञाय नारदस्य च धीमतः। पितामहसमं धौम्यं प्राह राजा युधिष्ठिरः
भावांची आणि बुद्धिमान नारदाची मते ऐकून, युधिष्ठिर राजाने पित्यासमान धौम्याला संबोधून बोलला.
मया स पुरुषव्याघ्रो जिष्णुः सत्यपराक्रमः। अस्त्रहेतोर्महाबाहुरमितात्मा विवासितः
माझ्यामुळेच, पुरुषांमध्ये वाघ असलेला, खरा पराक्रमी, बलवान आणि अपार मनाचा अर्जुन, अस्त्र मिळवण्यासाठी वनवासाला गेला.
स हि वीरोऽनुरक्तश् समर्थश्च तपोधनः। कृती च भृशमप्यस्त्रे वासुदेव इव प्रभुः
तो वीर अत्यंत प्रेमळ, समर्थ आणि तपश्चर्येने संपन्न आहे; तो सर्व कामात यशस्वी असून, अस्त्रविद्येत वासुदेवासारखा सामर्थ्यवान आहे.
अहं ह्येतावुभौ ब्रह्मन्कृष्णावरिविघातिनौ। अभिजानामि विक्रान्तौ तथा व्यासः परन्तपौ
हे ब्राह्मण, मी दोघांनाही—द्रौपदीचं अपमान थांबवणाऱ्या या पराक्रमी वीरांना—ओळखतो, जसे व्यास ऋषींनी ओळखले आहेत.
त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनंजयौ। नारदोऽपितथा वेद योष्यशंसत्सदा मम
तीन युगांमध्ये प्रसिद्ध असलेले, कमळासारखे डोळे असलेले वासुदेव आणि धनंजय, हे दोघेही तसेच आहेत; नारदानेही नेहमी मला तेच सांगितले.
तथाऽहमपि जानामि नरनारायणावृषी। शक्तोऽयमित्यतो मत्वा मया स प्रेषितोऽर्जुनः
म्हणून मलाही हे नक्की माहीत आहे की, हे दोघे नर-नारायण ऋषी आहेत; म्हणूनच मी अर्जुनाला पाठवले, कारण तो समर्थ आहे.
इन्द्रादनवरः शक्रं सुरसूनुः सुराधिपम्। द्रष्टुमस्त्राणि चादातुमिन्द्रादिति विवासितः
तो इंद्रापेक्षा कमी नाही, म्हणूनच शक्राला भेटण्यासाठी आणि अस्त्र मिळवण्यासाठी त्याला वनवासात पाठवले.
भीष्मद्रोणावतिरथौ कृपो द्रौणिश्च दुर्जयः। धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सुधृताः सुमहाबलाः
भीष्म, द्रोण, कृप आणि द्रोणपुत्र अश्वत्थामा—हे सर्व अतिशय बलवान, अपराजित आणि धृतराष्ट्राच्या मुलासोबत ठामपणे उभे आहेत.
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वेऽस्त्रकुशलास्तथा। `सर्वे महारथा मुख्याः सर्वे जितपरिश्रमाः'। योद्धुकामाश्च पार्थेन सततं ये महाबलाः
हे सर्व वेदज्ञ, शूर, अस्त्रविद्येत निपुण, मोठ्या रथांवरचे प्रमुख आणि श्रमावर विजय मिळवलेले आहेत; हे सर्व महाबली नेहमी पार्थाशी लढायला उत्सुक आहेत.
स च दिव्यास्त्रवित्कर्णः सूतपुत्रो महारथः। योऽस्त्रवेगानिलबलः शरार्चिस्तलनिःस्वनः। रजोधूमोऽस्त्रसंपातो धार्तराष्ट्रानिलोद्धतः
सुतपुत्र कर्ण, जो दिव्य अस्त्रांचा जाणकार आणि मोठ्या रथावरचा योद्धा आहे, त्याची बाणांची झडती वाऱ्यासारखी, ज्वाळा आणि गडगडाटासारखी आहे; धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सैन्याच्या वाऱ्याने त्याचा धूर आणि अस्त्रांचा मारा उडतो.
निसृष्ट इव कालेन युगान्तज्वलनो यथा। मम सैन्यमयं कक्षं प्रधक्ष्यति न संशयः
युगाच्या शेवटी जसा काळाग्नी सर्वकाही जाळतो, तसा कर्ण माझ्या सैन्याचा नाश करेल, यात शंका नाही.