न वेदवचनात्तात न लोकवचनादपि। मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागमरणं प्रति
वेदांचे किंवा लोकांचे बोलणे ऐकूनसुद्धा, प्रयागात मृत्यू येण्याबद्दल तुझ्या मनात कधीच संकोच होऊ नये.
दशतीर्तसहस्राणि षष्टिः कोट्यस्तथाऽपराः। येषां सान्निध्यमत्रैव कीर्तितं कुरुन्दन
दहा हजार तीर्थे आणि साठ कोटी इतर पवित्र स्थाने येथेच आहेत असे सांगितले जाते, हे कुरुवंशज.
चतुर्विद्ये च यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव यत्। स्नात एव तदाप्नोति गङ्गायमुनसंगमे
चारही वेदांनी मिळणारे पुण्य किंवा सत्य बोलणाऱ्यांनी मिळणारे पुण्य, गंगा-यमुना संगमावर स्नान केल्याने मिळते.
तत्र भोगवती नाम वासुकेस्तीर्थमुत्तमम्। तत्राभिषेकं यः कुर्यात्सोऽश्वमेधफलं लभेत्
तेथे भोगवती नावाचे वासुकीचे श्रेष्ठ तीर्थ आहे. जो तेथे स्नान करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
तत्र हंसप्रपतनं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्। दशाश्वमेधिकं चैव गङ्गायां कुरुनन्दन
तेथे हंसप्रपतन नावाचे, तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले तीर्थ आहे, आणि गंगेत दहा अश्वमेध यज्ञाचे स्थानही आहे, हे कुरुवंशज.
कुरुक्षेत्रसमा गङ्गा यत्रतत्रावगाहिता। विशेषो वै कनखले प्रयागे परमं महत्
गंगा जिथे जिथे स्नानासाठी उतरली जाते, तिथे ती कुरुक्षेत्रासारखीच आहे. पण कणखल आणि प्रयाग येथे तिचे विशेष महत्त्व आहे.
यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतंगङ्गावसेचनम्। सर्वं तत्तस्य गङ्गापो दहत्यग्निरिवेन्धनम्
कोणी शंभर चुकीची कर्मे केली असली, तरी गंगेत स्नान केल्यावर, जशी आग इंधन जाळते, तशी गंगेचे पाणी सर्व पापे जाळून टाकते.
सर्वं कृतयुगे पुण्यंत्रेतायां पुष्करं स्मृतम्। द्वापरेऽपि कुरुक्षेत्रं गङ्गा कलियुगे स्मृता
कृतयुगातील सर्व पुण्य पुष्कर येथे, त्रेतायुगात पुष्कर येथे, द्वापरयुगात कुरुक्षेत्र येथे, आणि कलियुगात गंगा येथे स्मरणात ठेवले जाते.
पुष्करे तु तपस्तप्येद्दानं दद्यान्महालये। मलये त्वग्निमारोहेद्भृगुतुन्दे त्वनाशनम्
पुष्कर येथे तप करावे, महालय येथे दान द्यावे, मलय पर्वतावर अग्निप्रवेश करावा, आणि भृगुतुंड येथे उपवास करावा.
पुष्करे तु कुरुक्षेत्रे रगङ्गायां मगधेषु च। स्नात्वा तारयते जन्तुः सप्तसप्तावरांस्तथा
पुष्कर, कुरुक्षेत्र, गंगा आणि मगध येथे स्नान केल्याने, मनुष्य आपल्या सात पिढ्या दोन्ही बाजूंच्या तारतो.
पुनाति कीर्तिता पापं दृष्टा भद्रं प्रयच्छति। अवगाढा च पीता च पुनात्यासप्तमं कुलम्
गंगेचं नाव घेतल्यावर पापं दूर होतात, तिला पाहिल्यावर शुभ घडतं, तिच्या पाण्यात स्नान केलं किंवा ती प्यायली तर सात पिढ्यांपर्यंत सर्वांचं पावन होतं.
यावदस्थि मनुष्यस् गङ्गायाः स्पृशते जलम्। तावत्स पुरुषो राजन्स्वर्गलोके महीपते
राजा, जोपर्यंत माणसाच्या हाडांना गंगेचं पाणी लागलेलं असतं, तोपर्यंत तो स्वर्गातच राहतो.
यथा पुण्यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च। उपास्य पुण्यं लब्ध्वा च भवत्यमरलोकभाक्
जसं पुण्य मिळवून, तीर्थस्थळं आणि पवित्र देवस्थानांची पूजा केली की अमर लोकात स्थान मिळतं, तसंच होतं.
न गङ्गासदृशं तीर्थं न देवः केशवात्परः। ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति एवमाह पितामहः
गंगेइतकं पवित्र तीर्थ नाही, केशवापेक्षा मोठा देव नाही आणि ब्राह्मणांपेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही; असं पितामहांनी सांगितलं आहे.
यत्र गङ्गा महाराज स देशस्तत्तपोकवनम्। सिद्धिक्षेत्रं च तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम्
महाराज, जिथे गंगा वाहते, तो प्रदेश तपोवन म्हणून ओळखला जातो; गंगेच्या काठी असलेलं तेच सिद्धीचं क्षेत्र आहे.
इदं सत्यंद्विजातीनां साधूनामात्मनोपि च। सुहृदां च जपेत्कर्मे शिष्यस्यानुगतस्य च
हे द्विज, साधू, स्वतः, मित्र आणि शिष्य यांच्या कृतीसाठी सत्य आहे; हे जपावं.
इदं धन्यमिदं मेध्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सुखम्। इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्म्यमुत्तमम्
हे धन्य, हे पवित्र, हे स्वर्ग मिळवून देणारं, हे सुखदायक, हे पुण्य, हे रम्य, हे पावन आणि हे श्रेष्ठ धर्माचं आहे.
महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम्। अधीत्यद्विजमध्ये च निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात्
हे महर्षींचं गुपित आहे, सर्व पापं दूर करणारं आहे; द्विजांच्या मध्ये हे शिकल्यावर माणूस निर्मळ होऊन स्वर्ग मिळवतो.
श्रीमत्स्वर्ग्यं तथा पुण्यं सपत्नशमनं शिवम्। मेधाजननमग्र्यं वै तीर्थवंशानुकीर्तनम्
हे तेजस्वी, स्वर्गीय, पुण्यदायक, शत्रूंचा नाश करणारे, मंगल आहे; हे बुद्धी वाढवणारं आणि तीर्थवंशाचं वर्णन आहे.
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात्। शूद्रो यथेप्सितान्कामान्ब्राह्मणः पारगः पठन्। महीं विजयते राजा वैश्यो धनमवाप्नुयात्
ज्याला मूल नाही त्याला मूल मिळतं, गरीबाला धन मिळतं; शूद्राला हवे ते सुख मिळतं, ब्राह्मण पठण करून पार होतो; राजा पृथ्वी जिंकतो, वैश्याला धन मिळतं.
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थपुण्यं नरः शुचिः। जातीः स स्मरते बह्वीर्नाकपृष्ठे च मोदते
जो शुद्ध मनाने रोज तीर्थांचं पुण्य ऐकतो, तो अनेक जन्म आठवतो आणि स्वर्गात आनंदाने राहतो.
गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्तितान्यगमानि च। मनसा तानि गच्छेत सर्वतीर्थसमीक्षया
ज्या तीर्थांना पोचणं कठीण आहे किंवा फक्त नाव घेतलं जातं, ती सर्व तीर्थं मनाने जाऊन, सर्व तीर्थांचा विचार करावा.
एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः। ऋषिभिर्देवकल्पैश्च स्नातानि सुकृतैषिभिः
ही तीर्थं वसु, आदित्य, मरुत, अश्विनी, ऋषी आणि पुण्याची इच्छा असणाऱ्या देवतुल्य लोकांनी स्नान केलं आहे.
एवं त्वमपि कौरव्य विधिनाऽनेन सुव्रत। व्रत तीर्थानि नियतः पुण्यं पुण्येन वर्धयन्
कौरवा, तूही निश्चयाने व्रत पाळून, या पद्धतीने तीर्थयात्रा करून पुण्य वाढव.
भाषितैः करणैः पूर्वमास्तिक्याच्छ्रुतिदर्शनात्। प्राप्यन्ते तानि तीर्तानि सद्भिः शास्त्रार्थदर्शिभिः। सद्भिः शास्त्रार्थतत्वज्ञैर्ब्राह्मणैः सह गम्यताम्
पूर्वी सांगितलेल्या शब्दांनी, कृतींनी, श्रद्धेने आणि ऐकून, जे शास्त्रार्थ जाणणारे सज्जन आहेत, त्यांना तीर्थ मिळतात; अशा ब्राह्मणांसोबत तीर्थयात्रा करावी.
नाव्रती नाकृतात्मा च नाशुचिर्न च तस्करः। स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः
जो व्रत पाळत नाही, स्वतःवर ताबा नाही, अपवित्र आहे, चोर आहे किंवा वाईट मनाचा आहे, कौरवा, तो तीर्थात स्नान करू शकत नाही.
त्वया तु सम्यग्वृत्तेन नित्यं धर्मार्थदर्शिना। `पितरस्तात सर्वे च तारिताः प्रपितामहाः
पण तुझ्यासारखा नेहमी योग्य वागणारा, धर्म आणि अर्थ समजणारा, तुझ्या कृतीमुळे सर्व पितर आणि पूर्वज तारले जातात.
पिता पितामहस्चैव सर्वे च प्रपितामहाः। पितामहपुरोगाश्च देवाः सर्षिगणा नृप। तव धर्मेण धर्मज्ञ नित्यमेवाभितोषितः
पिता, आजोबा आणि सर्व पूर्वज, पितामहांच्या पुढे असलेले देव आणि ऋषी, राजन, तुझ्या धर्मामुळे नेहमीच संतुष्ट असतात, धर्मज्ञा.
अवाप्स्यसि त्वं लोकान्वै वसूनां वासवोपम। कीर्तिं च महातीं भीष्म प्राप्स्यसे भुविशाश्वतीं
तुला वसूंप्रमाणे, इंद्रासारखी लोकांची प्राप्ती होईल आणि भीष्मा, तुला या पृथ्वीवर मोठी आणि शाश्वत कीर्ती मिळेल.
एवमुक्त्वाऽभ्यनुज्ञाय पुलस्त्यो भगवानृषिः। प्रीतः प्रीतेन मनसा तत्रैवान्तरधीयत
असं म्हणून आणि परवानगी देऊन, प्रसन्न मनाने पूलस्त्य ऋषी तिथेच अदृश्य झाले.